BẠN NHẬN ĐƯỢC GÌ KHI NUÔI THÚ CƯNG

BẠN NHẬN ĐƯỢC GÌ KHI NUÔI THÚ CƯNG

Ở trên mạng có một topic thảo luận: “Khoảnh khắc mà bạn yêu thích nhất trong ngày là gì?”. 

Đối với tôi, đó có lẽ là lúc vượt qua dòng người tan tầm, qua làn xe đầy khói bụi cùng những tiếng kèn inh ỏi, qua cảm giác nóng nảy không vui vì dòng người đông đúc hay vì áp lực nơi làm việc, để lúc về đến nhà, có một chú chó nhỏ nhắn mang tên Khoai Mỡ không ngừng vẫy đuôi, cố gắng nhảy lên thật cao để có thể được tôi ôm lấy, đôi mắt nhìn tôi sáng rỡ tựa như muốn nói: “A, cô chủ đã về”.

Kể từ ngày đón Khoai Mỡ về nhà, cuộc sống của tôi đã trở nên xáo trộn. Sự xáo trộn này khiến tôi trở nên quay cuồng, bận rộn, vội vã hơn, nhưng cũng thú vị và đem đến nhiều niềm vui hơn.

Đầu tiên, công lao lớn nhất của Khoai Mỡ có lẽ chính là khiến tôi không còn cô đơn, luôn phải lủi thủi một mình như trước nữa. Không cần như chú chó Hachiko nổi tiếng trong văn học Nhật Bản – mỗi ngày đều lầm lũi chờ giáo sư Eisaburo Ueno bất kể nắng mưa, gió tuyết nơi sân ga. Khoai Mỡ của tôi chỉ đơn giản là ngoan ngoãn chờ tôi mỗi ngày sau cánh cửa nhà, để tôi hiểu rằng mình đang được yêu thương, đang là điều tốt đẹp, mong ngóng nhất của ai đó. Giây phút có một “cỗ yêu thương” nóng ấm, nhanh nhảu sà vào người khi cánh cửa vừa chớm mở, một ngày dài đằng đẵng với muôn nỗi bực dọc, lo toan bỗng không còn khó chịu đến thế nữa.

Khoai Mỡ còn là một “người lắng nghe” rất giỏi. Đôi khi, chúng ta chỉ cần được lắng nghe, được giải tỏa cảm xúc hơn là phải lắng nghe người khác. Khoai Mỡ sẽ không phán xét, cười cợt, trách móc, răn dạy tôi. Nó chỉ đơn giản là nằm gọn trong lòng tôi, với chiếc đuôi mềm mại không ngừng lúc lắc, quét qua lòng bàn tay, và chân thành nhìn tôi bằng đôi mắt đen nhánh lấp lánh.

Có những ngày, tôi mệt mỏi, chán chường đến mức không muốn làm gì cả, chỉ có thể nằm cuộn tròn hoặc ngồi bó gối nơi góc giường, lắng nghe âm thanh rỉ ra từ cõi lòng vụn vỡ. Khoai Mỡ luôn cảm nhận được âm thanh đó. Ban đầu, nó sẽ tìm cách chui vào lòng tôi, lớp lông mềm mại và cơ thể ấm áp không ngừng cọ vào tôi. Nếu như có thể nói tiếng người, có lẽ lúc này Khoai Mỡ sẽ bảo: “Cô chủ, đừng buồn nữa, em sẽ cho chị vuốt lông, bình thường chị thích điều này nhất mà phải không?”. Cũng có lúc, Khoai Mỡ cắn hai chiếc gối nhỏ hình củ cà rốt và xúc xích – cũng là món đồ mà chơi mà thường ngày nó thích nhất và đem đến, để bên cạnh tôi. Vẫn là điệu bộ vẫy vẫy chiếc đuôi nhỏ xinh, đôi mắt lấp lánh và tư thế nhướn người để có thể đến gần tôi nhất, tôi hiểu được rằng Khoai Mỡ muốn tôi vui lên, muốn dành tặng tôi thứ tuyệt vời nhất của nó, và cũng hiểu rằng chú chó của tôi yêu quý tôi nhiều đến mức nào.

Tôi vốn là một người hướng nội và lười tập thể dục. Nhưng Khoai Mỡ của tôi thì khác, nó giống như một đứa trẻ năng động và ham chơi. Vì không muốn Khoai Mỡ ủ dột khi chỉ lanh quanh với bốn bức tường trong nhà, nên mỗi khi trời mát và rảnh rỗi, tôi đều tranh thủ thời gian để dắt Khoai Mỡ đi dạo. Với vẻ ngoài đáng yêu, Khoai Mỡ dễ dàng nhận được sự chú ý của nhiều người xung quanh – những người cũng yêu quí động vật và thích nuôi thú cưng như tôi. Vốn là một người ngại kết giao và lười vận động, nhưng kể từ khi rước phải “cục nợ” là Khoai Mỡ, tôi buộc phải đi bộ nhiều hơn, giao tiếp nhiều hơn với “fan” của nó, mà mỗi lần như vậy, tôi đều bỗng trở thành một bà mẹ trẻ, không ngừng tự hào khen ngợi “con trai” mình đáng yêu ra sao, ngoan ngoãn thế nào.

Tôi xem Khoai Mỡ như con trai mình cũng không phải là không có lí do. Bởi từ khi quyết định chăm sóc và nuôi nấng nó, tôi buộc phải trở nên có trách nhiệm hơn. Nếu chỉ có một mình, tôi có thể về nhà, nằm dài trên ghế sofa và xem bộ phim truyền hình ngớ ngẩn nào đó đến tận khuya, chẳng buồn ăn uống, dọn dẹp nhà cửa hay thậm chí là đụng đậy tay chân. Nhưng có Khoai Mỡ ở bên cạnh thì khác, tôi phải cho nó ăn đúng bữa, dắt nó đi chơi, dọn dẹp phần lông rụng và “chiến tích” mà nó gây ra. Bởi tôi không muốn người bạn, người “con trai” của tôi phải chịu thiệt thòi.

Khi căn nhà nhỏ của tôi kết nạp thêm thành viên nhỏ nhắn và năng động này, mục tiêu, động lực phấn đấu của tôi bỗng trở nên hiện hình chứ không còn mơ hồi như trước. Tôi biết mình đang cố gắng cho ai, vì cái gì. Tôi muốn mua áo mới của Khoai Mỡ, mua đồ chơi cho Khoai Mỡ, mua đồ ăn ngon cho Khoai Mỡ, dắt Khoai Mỡ đi spa và bác sĩ thú y… Khoai Mỡ của tôi rất tốt, rất yêu thương tôi, nên tôi cũng muốn biến Khoai Mỡ thành chú chó hạnh phúc nhất.

Có lẽ nhiều người sẽ cảm thấy tôi đang “làm quá” và tiêu tốn quá nhiều thời gian, tiền bạc cho thú nuôi. Thực tế, không chỉ tôi mà còn có rất nhiều người khác cảm thấy con vật nuôi yêu quí của mình là một điều kì diệu. Nhiều bài nghiên cứu đã chỉ ra, nuôi thú cưng sẽ giúp giảm stress, giảm cô đơn, giảm huyết áp, cholesterol, chất béo trọng tâm và gia tăng chỉ số hạnh phúc. Quả thật, dù có những hôm cảm thấy bực dọc khi Khoai Mỡ cắn phá đồ đạc, không chịu tắm rửa, nhưng nhờ có Khoai Mỡ, tôi đã có những phút giây rất hạnh phúc.

Trong mắt của nhiều người nuôi thú cưng khác, vật nuôi của họ ắt hẳn cũng tuyệt vời, đáng quý như Khoai Mỡ trong mắt tôi. Khoai Mỡ với tôi là người bạn đáng tin tưởng nhất, là tri kỷ cùng tôi đồng hành, chia sẻ mỗi ngày, là hiện thân cho trách nhiệm, động lực của tôi, cũng là “người” yêu thương tôi nhất.

CATHERINE

Ở trên mạng có một topic thảo luận: “Khoảnh khắc mà bạn yêu thích nhất trong ngày là gì?”. 

Đối với tôi, đó có lẽ là lúc vượt qua dòng người tan tầm, qua làn xe đầy khói bụi cùng những tiếng kèn inh ỏi, qua cảm giác nóng nảy không vui vì dòng người đông đúc hay vì áp lực nơi làm việc, để lúc về đến nhà, có một chú chó nhỏ nhắn mang tên Khoai Mỡ không ngừng vẫy đuôi, cố gắng nhảy lên thật cao để có thể được tôi ôm lấy, đôi mắt nhìn tôi sáng rỡ tựa như muốn nói: “A, cô chủ đã về”.

Kể từ ngày đón Khoai Mỡ về nhà, cuộc sống của tôi đã trở nên xáo trộn. Sự xáo trộn này khiến tôi trở nên quay cuồng, bận rộn, vội vã hơn, nhưng cũng thú vị và đem đến nhiều niềm vui hơn.

Đầu tiên, công lao lớn nhất của Khoai Mỡ có lẽ chính là khiến tôi không còn cô đơn, luôn phải lủi thủi một mình như trước nữa. Không cần như chú chó Hachiko nổi tiếng trong văn học Nhật Bản – mỗi ngày đều lầm lũi chờ giáo sư Eisaburo Ueno bất kể nắng mưa, gió tuyết nơi sân ga. Khoai Mỡ của tôi chỉ đơn giản là ngoan ngoãn chờ tôi mỗi ngày sau cánh cửa nhà, để tôi hiểu rằng mình đang được yêu thương, đang là điều tốt đẹp, mong ngóng nhất của ai đó. Giây phút có một “cỗ yêu thương” nóng ấm, nhanh nhảu sà vào người khi cánh cửa vừa chớm mở, một ngày dài đằng đẵng với muôn nỗi bực dọc, lo toan bỗng không còn khó chịu đến thế nữa.

Khoai Mỡ còn là một “người lắng nghe” rất giỏi. Đôi khi, chúng ta chỉ cần được lắng nghe, được giải tỏa cảm xúc hơn là phải lắng nghe người khác. Khoai Mỡ sẽ không phán xét, cười cợt, trách móc, răn dạy tôi. Nó chỉ đơn giản là nằm gọn trong lòng tôi, với chiếc đuôi mềm mại không ngừng lúc lắc, quét qua lòng bàn tay, và chân thành nhìn tôi bằng đôi mắt đen nhánh lấp lánh.

Có những ngày, tôi mệt mỏi, chán chường đến mức không muốn làm gì cả, chỉ có thể nằm cuộn tròn hoặc ngồi bó gối nơi góc giường, lắng nghe âm thanh rỉ ra từ cõi lòng vụn vỡ. Khoai Mỡ luôn cảm nhận được âm thanh đó. Ban đầu, nó sẽ tìm cách chui vào lòng tôi, lớp lông mềm mại và cơ thể ấm áp không ngừng cọ vào tôi. Nếu như có thể nói tiếng người, có lẽ lúc này Khoai Mỡ sẽ bảo: “Cô chủ, đừng buồn nữa, em sẽ cho chị vuốt lông, bình thường chị thích điều này nhất mà phải không?”. Cũng có lúc, Khoai Mỡ cắn hai chiếc gối nhỏ hình củ cà rốt và xúc xích – cũng là món đồ mà chơi mà thường ngày nó thích nhất và đem đến, để bên cạnh tôi. Vẫn là điệu bộ vẫy vẫy chiếc đuôi nhỏ xinh, đôi mắt lấp lánh và tư thế nhướn người để có thể đến gần tôi nhất, tôi hiểu được rằng Khoai Mỡ muốn tôi vui lên, muốn dành tặng tôi thứ tuyệt vời nhất của nó, và cũng hiểu rằng chú chó của tôi yêu quý tôi nhiều đến mức nào.

Tôi vốn là một người hướng nội và lười tập thể dục. Nhưng Khoai Mỡ của tôi thì khác, nó giống như một đứa trẻ năng động và ham chơi. Vì không muốn Khoai Mỡ ủ dột khi chỉ lanh quanh với bốn bức tường trong nhà, nên mỗi khi trời mát và rảnh rỗi, tôi đều tranh thủ thời gian để dắt Khoai Mỡ đi dạo. Với vẻ ngoài đáng yêu, Khoai Mỡ dễ dàng nhận được sự chú ý của nhiều người xung quanh – những người cũng yêu quí động vật và thích nuôi thú cưng như tôi. Vốn là một người ngại kết giao và lười vận động, nhưng kể từ khi rước phải “cục nợ” là Khoai Mỡ, tôi buộc phải đi bộ nhiều hơn, giao tiếp nhiều hơn với “fan” của nó, mà mỗi lần như vậy, tôi đều bỗng trở thành một bà mẹ trẻ, không ngừng tự hào khen ngợi “con trai” mình đáng yêu ra sao, ngoan ngoãn thế nào.

Tôi xem Khoai Mỡ như con trai mình cũng không phải là không có lí do. Bởi từ khi quyết định chăm sóc và nuôi nấng nó, tôi buộc phải trở nên có trách nhiệm hơn. Nếu chỉ có một mình, tôi có thể về nhà, nằm dài trên ghế sofa và xem bộ phim truyền hình ngớ ngẩn nào đó đến tận khuya, chẳng buồn ăn uống, dọn dẹp nhà cửa hay thậm chí là đụng đậy tay chân. Nhưng có Khoai Mỡ ở bên cạnh thì khác, tôi phải cho nó ăn đúng bữa, dắt nó đi chơi, dọn dẹp phần lông rụng và “chiến tích” mà nó gây ra. Bởi tôi không muốn người bạn, người “con trai” của tôi phải chịu thiệt thòi.

Khi căn nhà nhỏ của tôi kết nạp thêm thành viên nhỏ nhắn và năng động này, mục tiêu, động lực phấn đấu của tôi bỗng trở nên hiện hình chứ không còn mơ hồi như trước. Tôi biết mình đang cố gắng cho ai, vì cái gì. Tôi muốn mua áo mới của Khoai Mỡ, mua đồ chơi cho Khoai Mỡ, mua đồ ăn ngon cho Khoai Mỡ, dắt Khoai Mỡ đi spa và bác sĩ thú y… Khoai Mỡ của tôi rất tốt, rất yêu thương tôi, nên tôi cũng muốn biến Khoai Mỡ thành chú chó hạnh phúc nhất.

Có lẽ nhiều người sẽ cảm thấy tôi đang “làm quá” và tiêu tốn quá nhiều thời gian, tiền bạc cho thú nuôi. Thực tế, không chỉ tôi mà còn có rất nhiều người khác cảm thấy con vật nuôi yêu quí của mình là một điều kì diệu. Nhiều bài nghiên cứu đã chỉ ra, nuôi thú cưng sẽ giúp giảm stress, giảm cô đơn, giảm huyết áp, cholesterol, chất béo trọng tâm và gia tăng chỉ số hạnh phúc. Quả thật, dù có những hôm cảm thấy bực dọc khi Khoai Mỡ cắn phá đồ đạc, không chịu tắm rửa, nhưng nhờ có Khoai Mỡ, tôi đã có những phút giây rất hạnh phúc.

Trong mắt của nhiều người nuôi thú cưng khác, vật nuôi của họ ắt hẳn cũng tuyệt vời, đáng quý như Khoai Mỡ trong mắt tôi. Khoai Mỡ với tôi là người bạn đáng tin tưởng nhất, là tri kỷ cùng tôi đồng hành, chia sẻ mỗi ngày, là hiện thân cho trách nhiệm, động lực của tôi, cũng là “người” yêu thương tôi nhất.

CATHERINE

NGƯỜI TRỞ VỀ TỪ CÕI CHẾT: NHỮNG THAY ĐỔI TÂM LÝ SAU TRẢI NGHIỆM CẬN TỬ

Những người từng trải qua trải nghiệm cận tử hiếm khi quay trở lại cuộc sống với cùng một cấu trúc tâm lý như trước. Dù nguyên nhân là tai nạn, bệnh nặng hay một khủng hoảng sinh tồn nghiêm trọng, việc đối diện trực tiếp với ranh giới sống – chết tạo ra một sự tái tổ...

NHỮNG NGƯỜI HAY ĐI CỨU RỖI…

Những người hay đi cứu rỗi thường được nhìn nhận là hiền lành, tử tế, biết thương người và rất nhạy cảm với nỗi đau của người khác. Họ dễ lắng nghe, dễ đồng cảm, dễ đặt mình vào vị trí của người đối diện. Khi ai đó gặp khủng hoảng, họ là người ở lại lâu nhất; khi...

ĐỨA TRẺ ĐƯỢC DẠY PHẢI HIỀN LÀNH, PHẢI THA THỨ, PHẢI “KỆ HỌ ĐI”

Có những đứa trẻ lớn lên với những lời dạy nghe rất đúng: phải hiền lành, phải biết tha thứ, giúp người rồi sẽ nhận lại điều tốt đẹp, đừng để bụng, kệ họ đi. Những lời dạy này thường được trao đi với mong muốn con trẻ trở thành người tử tế và dễ sống. Nhưng trong...

TẠI SAO NGƯỜI BỊ SO SÁNH THỜI THƠ ẤU DỄ YÊU TRONG BẤT AN

Những người lớn lên trong môi trường thường xuyên bị so sánh — với anh chị em, với người khác, hoặc với những chuẩn mực ngầm về “đứa trẻ tốt hơn” — rất dễ mang theo một kiểu yêu đầy bất an khi trưởng thành. Bất an này không phải do họ thiếu khả năng yêu, mà vì hệ...

YÊU AI CŨNG KHÔNG BAO GIỜ THẤY ĐỦ

Với nhiều người, cảm giác “mình không đủ, mình thua kém người khác” không xuất hiện một cách ngẫu nhiên trong các mối quan hệ trưởng thành. Nó thường bắt nguồn từ những trải nghiệm rất sớm, khi họ lớn lên trong môi trường bị so sánh — với anh chị em trong gia đình,...

SAU KHI RỜI NGƯỜI ÁI KỶ, VÌ SAO VẪN NHỚ VÀ QUAY LẠI

Việc rời khỏi một mối quan hệ mang tính ái kỷ không đồng nghĩa với việc cảm xúc chấm dứt. Trên thực tế, nhiều người trải nghiệm một nghịch lý đau đớn: dù đã rời đi vì bị tổn thương, họ vẫn nhớ, vẫn khao khát và đôi khi quay lại. Hiện tượng này không phản ánh sự yếu...

VÌ SAO NGƯỜI BỊ ÁI KỶ THU HÚT VÀ KHÓ RỜI ĐI

Những người ở lại lâu trong các mối quan hệ mang tính ái kỷ thường không phải vì họ “yếu đuối”, “thiếu hiểu biết” hay “mù quáng vì tình”. Ngược lại, rất nhiều người trong số họ nhạy cảm, có khả năng đồng cảm cao và quen chịu trách nhiệm cảm xúc từ sớm. Chính những đặc...

NGƯỜI ÁI KỶ CHỈ RỜI KHỎI BẠN KHI BẠN KHÔNG CÒN KHẢ NĂNG LỢI DỤNG

Trong các mối quan hệ mang tính ái kỷ cao, sự rời đi hiếm khi xảy ra vì hết tình cảm hay vì xung đột không thể giải quyết. Thay vào đó, sự đứt gãy thường xuất hiện khi đối phương không còn đáp ứng được chức năng điều tiết, nâng đỡ hoặc phục vụ cho nhu cầu tâm lý của...

KHI PHỤ NỮ DỊ TÍNH YÊU PHỤ NỮ ĐỒNG TÍNH

Trong thực hành lâm sàng, mối quan hệ giữa một phụ nữ dị tính và một phụ nữ đồng tính thường mang theo những động lực tâm lý phức tạp, không thể hiểu đơn giản như sự “lệch pha xu hướng tính dục”. Nhiều trường hợp cho thấy đây là những mối quan hệ được hình thành trong...

CẢM GIÁC “MÌNH KHÔNG ĐỦ”

Cảm giác “mình không đủ” không chỉ là một suy nghĩ thoáng qua về năng lực hay giá trị bản thân. Trong nhiều trường hợp, đó là một trạng thái tồn tại dai dẳng, ăn sâu vào cách cá nhân cảm nhận chính mình và thế giới xung quanh. Người mang cảm giác này có thể liên tục...

NGƯỜI TRỞ VỀ TỪ CÕI CHẾT: NHỮNG THAY ĐỔI TÂM LÝ SAU TRẢI NGHIỆM CẬN TỬ

Những người từng trải qua trải nghiệm cận tử hiếm khi quay trở lại cuộc sống với cùng một cấu trúc tâm lý như trước. Dù nguyên nhân là tai nạn, bệnh nặng hay một khủng hoảng sinh tồn nghiêm trọng, việc đối diện trực tiếp với ranh giới sống – chết tạo ra một sự tái tổ...

NHỮNG NGƯỜI HAY ĐI CỨU RỖI…

Những người hay đi cứu rỗi thường được nhìn nhận là hiền lành, tử tế, biết thương người và rất nhạy cảm với nỗi đau của người khác. Họ dễ lắng nghe, dễ đồng cảm, dễ đặt mình vào vị trí của người đối diện. Khi ai đó gặp khủng hoảng, họ là người ở lại lâu nhất; khi...

ĐỨA TRẺ ĐƯỢC DẠY PHẢI HIỀN LÀNH, PHẢI THA THỨ, PHẢI “KỆ HỌ ĐI”

Có những đứa trẻ lớn lên với những lời dạy nghe rất đúng: phải hiền lành, phải biết tha thứ, giúp người rồi sẽ nhận lại điều tốt đẹp, đừng để bụng, kệ họ đi. Những lời dạy này thường được trao đi với mong muốn con trẻ trở thành người tử tế và dễ sống. Nhưng trong...

TẠI SAO NGƯỜI BỊ SO SÁNH THỜI THƠ ẤU DỄ YÊU TRONG BẤT AN

Những người lớn lên trong môi trường thường xuyên bị so sánh — với anh chị em, với người khác, hoặc với những chuẩn mực ngầm về “đứa trẻ tốt hơn” — rất dễ mang theo một kiểu yêu đầy bất an khi trưởng thành. Bất an này không phải do họ thiếu khả năng yêu, mà vì hệ...

YÊU AI CŨNG KHÔNG BAO GIỜ THẤY ĐỦ

Với nhiều người, cảm giác “mình không đủ, mình thua kém người khác” không xuất hiện một cách ngẫu nhiên trong các mối quan hệ trưởng thành. Nó thường bắt nguồn từ những trải nghiệm rất sớm, khi họ lớn lên trong môi trường bị so sánh — với anh chị em trong gia đình,...

SAU KHI RỜI NGƯỜI ÁI KỶ, VÌ SAO VẪN NHỚ VÀ QUAY LẠI

Việc rời khỏi một mối quan hệ mang tính ái kỷ không đồng nghĩa với việc cảm xúc chấm dứt. Trên thực tế, nhiều người trải nghiệm một nghịch lý đau đớn: dù đã rời đi vì bị tổn thương, họ vẫn nhớ, vẫn khao khát và đôi khi quay lại. Hiện tượng này không phản ánh sự yếu...

VÌ SAO NGƯỜI BỊ ÁI KỶ THU HÚT VÀ KHÓ RỜI ĐI

Những người ở lại lâu trong các mối quan hệ mang tính ái kỷ thường không phải vì họ “yếu đuối”, “thiếu hiểu biết” hay “mù quáng vì tình”. Ngược lại, rất nhiều người trong số họ nhạy cảm, có khả năng đồng cảm cao và quen chịu trách nhiệm cảm xúc từ sớm. Chính những đặc...

NGƯỜI ÁI KỶ CHỈ RỜI KHỎI BẠN KHI BẠN KHÔNG CÒN KHẢ NĂNG LỢI DỤNG

Trong các mối quan hệ mang tính ái kỷ cao, sự rời đi hiếm khi xảy ra vì hết tình cảm hay vì xung đột không thể giải quyết. Thay vào đó, sự đứt gãy thường xuất hiện khi đối phương không còn đáp ứng được chức năng điều tiết, nâng đỡ hoặc phục vụ cho nhu cầu tâm lý của...

KHI PHỤ NỮ DỊ TÍNH YÊU PHỤ NỮ ĐỒNG TÍNH

Trong thực hành lâm sàng, mối quan hệ giữa một phụ nữ dị tính và một phụ nữ đồng tính thường mang theo những động lực tâm lý phức tạp, không thể hiểu đơn giản như sự “lệch pha xu hướng tính dục”. Nhiều trường hợp cho thấy đây là những mối quan hệ được hình thành trong...

CẢM GIÁC “MÌNH KHÔNG ĐỦ”

Cảm giác “mình không đủ” không chỉ là một suy nghĩ thoáng qua về năng lực hay giá trị bản thân. Trong nhiều trường hợp, đó là một trạng thái tồn tại dai dẳng, ăn sâu vào cách cá nhân cảm nhận chính mình và thế giới xung quanh. Người mang cảm giác này có thể liên tục...