“Mình xấu.” Câu nói ấy thường không chỉ là một nhận xét về ngoại hình. Nó là một cảm giác, một trạng thái co rút bên trong cơ thể. Khi bạn đứng trước gương và thấy khó chịu, khi bạn né ánh mắt người khác, khi bạn chỉnh lại quần áo liên tục vì sợ bị đánh giá – đó không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ. Đó là hệ thần kinh đang phản ứng với nguy cơ bị từ chối.

Nhiều người nghĩ rằng ghét cơ thể là do tiêu chuẩn xã hội quá cao. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Sâu hơn, “mình xấu” thường gắn với một nỗi sợ rất cổ xưa: nếu mình không đủ hấp dẫn, mình sẽ không được chọn; nếu mình không đủ tốt, mình sẽ bị bỏ rơi. Cơ thể khi ấy trở thành một “dự án” cần sửa chữa để giữ an toàn trong mối quan hệ. Bạn không chỉ nhìn cơ thể mình – bạn nhìn nó qua ánh mắt tưởng tượng của người khác.

Về mặt somatic, shame (xấu hổ) và disgust (kinh tởm) có hình dạng rất rõ ràng. Vai khép lại. Ngực co xuống. Mắt tránh nhìn. Bụng thắt lại. Có thể buồn nôn hoặc muốn lùi ra sau. Cơ thể như muốn nhỏ đi để ít bị chú ý hơn. Đây không phải yếu đuối; đó là phản xạ sinh tồn của hệ thần kinh khi cảm nhận “đe dọa xã hội”. Khi ai đó từng bị bình phẩm, so sánh, chê bai, hoặc lớn lên trong môi trường nơi giá trị gắn chặt với ngoại hình, cơ thể sẽ học cách phòng vệ. Ghét cơ thể đôi khi là một chiến lược kiểm soát cơn đau: “Nếu mình chê, cô lập hay bỏ mặc nó trước, người khác sẽ không làm mình đau nữa.”

Nhưng cơ thể chưa bao giờ là kẻ thù. Nó là nơi bạn sống, thở, cảm nhận và tồn tại. Nó đã mang bạn đi qua từng năm tháng, kể cả những thời điểm khó khăn nhất. Vấn đề không phải là cơ thể bạn “sai”, mà là bạn đã học cách nhìn nó qua lăng kính của sợ hãi và xấu hổ.

Bắt đầu tiến trình trị liệu hay phục hồi không có nghĩa là phải lập tức yêu cơ thể mình. Đôi khi bước đầu tiên chỉ là trung tính: đặt tay lên ngực, cảm nhận nhịp tim, và nói thầm: “Ngay lúc này mình vẫn ở đây với cơ thể.” “Cơ thể này đã giúp mình sống đến hôm nay.” Không cần những khẳng định tích cực lớn lao. Chỉ cần từng chút một xây lại cảm giác an toàn bên trong.

“Mình xấu” thường che giấu một câu khác sâu hơn: “Mình sợ không được yêu.” Khi bạn đủ an toàn để chạm vào nỗi sợ ấy mà không phải tự phán xét, sự căm ghét cơ thể có thể dần mềm lại. Sự co rút nơi vai, nơi ngực, nơi bụng có thể chậm rãi giãn ra. Và theo thời gian, cơ thể không còn là đối tượng bị soi xét hay một “vấn đề” cần sửa chữa, mà trở lại là nơi bạn có thể ở yên, thở sâu, và cảm nhận sự gắn bó trong an toàn.

MIA NGUYỄN

“Mình xấu.” Câu nói ấy thường không chỉ là một nhận xét về ngoại hình. Nó là một cảm giác, một trạng thái co rút bên trong cơ thể. Khi bạn đứng trước gương và thấy khó chịu, khi bạn né ánh mắt người khác, khi bạn chỉnh lại quần áo liên tục vì sợ bị đánh giá – đó không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ. Đó là hệ thần kinh đang phản ứng với nguy cơ bị từ chối.

Nhiều người nghĩ rằng ghét cơ thể là do tiêu chuẩn xã hội quá cao. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Sâu hơn, “mình xấu” thường gắn với một nỗi sợ rất cổ xưa: nếu mình không đủ hấp dẫn, mình sẽ không được chọn; nếu mình không đủ tốt, mình sẽ bị bỏ rơi. Cơ thể khi ấy trở thành một “dự án” cần sửa chữa để giữ an toàn trong mối quan hệ. Bạn không chỉ nhìn cơ thể mình – bạn nhìn nó qua ánh mắt tưởng tượng của người khác.

Về mặt somatic, shame (xấu hổ) và disgust (kinh tởm) có hình dạng rất rõ ràng. Vai khép lại. Ngực co xuống. Mắt tránh nhìn. Bụng thắt lại. Có thể buồn nôn hoặc muốn lùi ra sau. Cơ thể như muốn nhỏ đi để ít bị chú ý hơn. Đây không phải yếu đuối; đó là phản xạ sinh tồn của hệ thần kinh khi cảm nhận “đe dọa xã hội”. Khi ai đó từng bị bình phẩm, so sánh, chê bai, hoặc lớn lên trong môi trường nơi giá trị gắn chặt với ngoại hình, cơ thể sẽ học cách phòng vệ. Ghét cơ thể đôi khi là một chiến lược kiểm soát cơn đau: “Nếu mình chê, cô lập hay bỏ mặc nó trước, người khác sẽ không làm mình đau nữa.”

Nhưng cơ thể chưa bao giờ là kẻ thù. Nó là nơi bạn sống, thở, cảm nhận và tồn tại. Nó đã mang bạn đi qua từng năm tháng, kể cả những thời điểm khó khăn nhất. Vấn đề không phải là cơ thể bạn “sai”, mà là bạn đã học cách nhìn nó qua lăng kính của sợ hãi và xấu hổ.

Bắt đầu tiến trình trị liệu hay phục hồi không có nghĩa là phải lập tức yêu cơ thể mình. Đôi khi bước đầu tiên chỉ là trung tính: đặt tay lên ngực, cảm nhận nhịp tim, và nói thầm: “Ngay lúc này mình vẫn ở đây với cơ thể.” “Cơ thể này đã giúp mình sống đến hôm nay.” Không cần những khẳng định tích cực lớn lao. Chỉ cần từng chút một xây lại cảm giác an toàn bên trong.

“Mình xấu” thường che giấu một câu khác sâu hơn: “Mình sợ không được yêu.” Khi bạn đủ an toàn để chạm vào nỗi sợ ấy mà không phải tự phán xét, sự căm ghét cơ thể có thể dần mềm lại. Sự co rút nơi vai, nơi ngực, nơi bụng có thể chậm rãi giãn ra. Và theo thời gian, cơ thể không còn là đối tượng bị soi xét hay một “vấn đề” cần sửa chữa, mà trở lại là nơi bạn có thể ở yên, thở sâu, và cảm nhận sự gắn bó trong an toàn.

MIA NGUYỄN