Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp cảnh phụ nữ phán xét, chỉ trích, thậm chí miệt thị chính những phụ nữ khác—từ ngoại hình, cách ăn mặc đến cách họ yêu, kết hôn hay rời bỏ một mối quan hệ độc hại. Hiện tượng này thường được gọi là “phụ nữ không bênh phụ nữ”. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây không phải là câu chuyện về sự “ác ý” đơn thuần, mà là biểu hiện của nỗi sợ và sự xấu hổ được nuôi dưỡng trong một hệ thống vốn không ưu tiên họ.

Phụ nữ lớn lên trong những chuẩn mực khắt khe: phải đẹp nhưng không được “lố”, phải hiền nhưng không được yếu đuối, phải biết giữ chồng, giữ gia đình, giữ hình ảnh. Những tiêu chuẩn này không chỉ đến từ nam giới mà còn được lặp lại, củng cố trong chính cộng đồng phụ nữ. Khi những tiêu chuẩn đó được nội hóa, chúng trở thành thước đo giá trị bản thân. Và khi một người phụ nữ khác “lệch chuẩn”, phản ứng phán xét xuất hiện như một cách để khẳng định: “Tôi không như vậy.”

Ở tầng sâu hơn, đó là nỗi sợ. Khi thấy một người phụ nữ bị phản bội hay bạo hành, điều bị kích hoạt không chỉ là sự thương cảm, mà còn là một câu hỏi đáng sợ: “Liệu điều đó có thể xảy ra với mình không?” Để xoa dịu nỗi bất an này, tâm trí tìm cách tạo ra một thế giới có trật tự: “Chắc cô ấy đã làm gì sai.” Niềm tin này mang lại cảm giác kiểm soát—rằng nếu mình “làm đúng”, mình sẽ được an toàn. Nhưng cái giá phải trả là sự đổ lỗi nạn nhân.

Song song đó là xấu hổ—một dạng xấu hổ mang tính xã hội (external shame), nơi giá trị bản thân phụ thuộc vào cách mình được nhìn nhận. Khi một người phụ nữ khác bị coi là “thất bại” (không giữ được chồng, không đủ đẹp, không đủ chuẩn mực), điều đó vô thức đe dọa cảm giác an toàn của người quan sát. Để bảo vệ bản thân khỏi bị gắn với hình ảnh đó, họ tách mình ra bằng cách phán xét. Từ xấu hổ, họ chuyển sang “làm cho người khác xấu hổ”.

Một yếu tố khác là bản sắc được xây dựng quanh sự hy sinh. Với nhiều phụ nữ, chịu đựng không chỉ là hành vi, mà là giá trị. Khi một người khác từ chối chịu đựng—rời bỏ, lên tiếng, phản kháng—điều đó có thể làm lung lay niềm tin sâu sắc: “Nếu cô ấy đúng, thì những gì mình chịu đựng bấy lâu có ý nghĩa gì?” Để tránh đối diện với câu hỏi này, việc hạ thấp người kia trở thành một cách tự bảo vệ.

Vì vậy, khi phụ nữ “police” phụ nữ, đó không đơn giản là sự chia rẽ, mà là một chiến lược sinh tồn trong một hệ thống khiến họ phải liên tục chứng minh giá trị của mình. Hiểu điều này không có nghĩa là đồng tình với hành vi gây tổn thương, mà là để nhìn thấy gốc rễ: nỗi sợ bị loại trừ, và sự xấu hổ khi không đủ “đúng”. Và có lẽ, thay vì tiếp tục giám sát lẫn nhau, điều cần thiết hơn là cùng nhau đặt câu hỏi về chính những tiêu chuẩn đã khiến chúng ta phải làm vậy.

MIA NGUYỄN

Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp cảnh phụ nữ phán xét, chỉ trích, thậm chí miệt thị chính những phụ nữ khác—từ ngoại hình, cách ăn mặc đến cách họ yêu, kết hôn hay rời bỏ một mối quan hệ độc hại. Hiện tượng này thường được gọi là “phụ nữ không bênh phụ nữ”. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây không phải là câu chuyện về sự “ác ý” đơn thuần, mà là biểu hiện của nỗi sợ và sự xấu hổ được nuôi dưỡng trong một hệ thống vốn không ưu tiên họ.

Phụ nữ lớn lên trong những chuẩn mực khắt khe: phải đẹp nhưng không được “lố”, phải hiền nhưng không được yếu đuối, phải biết giữ chồng, giữ gia đình, giữ hình ảnh. Những tiêu chuẩn này không chỉ đến từ nam giới mà còn được lặp lại, củng cố trong chính cộng đồng phụ nữ. Khi những tiêu chuẩn đó được nội hóa, chúng trở thành thước đo giá trị bản thân. Và khi một người phụ nữ khác “lệch chuẩn”, phản ứng phán xét xuất hiện như một cách để khẳng định: “Tôi không như vậy.”

Ở tầng sâu hơn, đó là nỗi sợ. Khi thấy một người phụ nữ bị phản bội hay bạo hành, điều bị kích hoạt không chỉ là sự thương cảm, mà còn là một câu hỏi đáng sợ: “Liệu điều đó có thể xảy ra với mình không?” Để xoa dịu nỗi bất an này, tâm trí tìm cách tạo ra một thế giới có trật tự: “Chắc cô ấy đã làm gì sai.” Niềm tin này mang lại cảm giác kiểm soát—rằng nếu mình “làm đúng”, mình sẽ được an toàn. Nhưng cái giá phải trả là sự đổ lỗi nạn nhân.

Song song đó là xấu hổ—một dạng xấu hổ mang tính xã hội (external shame), nơi giá trị bản thân phụ thuộc vào cách mình được nhìn nhận. Khi một người phụ nữ khác bị coi là “thất bại” (không giữ được chồng, không đủ đẹp, không đủ chuẩn mực), điều đó vô thức đe dọa cảm giác an toàn của người quan sát. Để bảo vệ bản thân khỏi bị gắn với hình ảnh đó, họ tách mình ra bằng cách phán xét. Từ xấu hổ, họ chuyển sang “làm cho người khác xấu hổ”.

Một yếu tố khác là bản sắc được xây dựng quanh sự hy sinh. Với nhiều phụ nữ, chịu đựng không chỉ là hành vi, mà là giá trị. Khi một người khác từ chối chịu đựng—rời bỏ, lên tiếng, phản kháng—điều đó có thể làm lung lay niềm tin sâu sắc: “Nếu cô ấy đúng, thì những gì mình chịu đựng bấy lâu có ý nghĩa gì?” Để tránh đối diện với câu hỏi này, việc hạ thấp người kia trở thành một cách tự bảo vệ.

Vì vậy, khi phụ nữ “police” phụ nữ, đó không đơn giản là sự chia rẽ, mà là một chiến lược sinh tồn trong một hệ thống khiến họ phải liên tục chứng minh giá trị của mình. Hiểu điều này không có nghĩa là đồng tình với hành vi gây tổn thương, mà là để nhìn thấy gốc rễ: nỗi sợ bị loại trừ, và sự xấu hổ khi không đủ “đúng”. Và có lẽ, thay vì tiếp tục giám sát lẫn nhau, điều cần thiết hơn là cùng nhau đặt câu hỏi về chính những tiêu chuẩn đã khiến chúng ta phải làm vậy.

​

MIA NGUYỄN