Có những người luôn xuất hiện khi người khác cần. Họ lắng nghe, chăm sóc, hỗ trợ cảm xúc và cố gắng trở thành chỗ dựa cho mọi người xung quanh. Họ quen với việc cho đi đến mức đôi khi không còn nhận ra mình đã quá mệt. Nhưng khi ở một mình, họ thường cảm thấy trống rỗng, cạn kiệt và thiếu một cảm giác được nuôi dưỡng từ bên trong.

Trạng thái này có thể liên quan đến một dạng căng thẳng tâm lý gọi là scarcity stress – căng thẳng do cảm nhận thiếu hụt kéo dài. Đây không chỉ là thiếu hụt vật chất, mà sâu hơn là cảm giác mình không có đủ: không đủ an toàn, không đủ giá trị, không đủ yêu thương hoặc không đủ để được chấp nhận. Khi não bộ sống quá lâu trong cảm giác “thiếu”, hệ thần kinh sẽ vận hành trong trạng thái phải liên tục làm điều gì đó để giữ kết nối, giữ vai trò hoặc giữ cảm giác mình có ý nghĩa.

Ở nhiều người mang sang chấn gia đình hoặc CPTSD, việc chăm sóc người khác không đơn thuần là lòng tốt. Nó có thể là một chiến lược sinh tồn đã được học từ rất sớm. Nếu một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà tình yêu chỉ đến khi chúng ngoan, hữu ích hoặc biết hy sinh, não bộ sẽ dần liên kết giá trị bản thân với việc đáp ứng nhu cầu của người khác. Đứa trẻ ấy học rằng: “Mình chỉ được yêu khi mình cho đi.”

Khi trưởng thành, họ trở nên rất nhạy cảm với cảm xúc của người khác nhưng lại mất kết nối với chính nhu cầu của mình. Họ cảm thấy có lỗi khi nghỉ ngơi, khó nói “không”, khó đặt ranh giới và thường tiếp tục cố gắng ngay cả khi cơ thể đã kiệt sức. Bên trong họ luôn tồn tại một cảm giác vô hình rằng nếu ngừng cho đi, họ có thể bị bỏ rơi, không còn giá trị hoặc không còn được yêu thương.

Về mặt thần kinh học, scarcity stress khiến hệ thần kinh liên tục hoạt động trong trạng thái thiếu an toàn. Não bộ không thật sự cảm thấy “đủ” để được nghỉ ngơi. Hệ stress của cơ thể vì thế luôn duy trì mức cảnh giác nền cao hơn bình thường. Cortisol và adrenaline kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, hệ miễn dịch, tiêu hóa và khả năng điều hòa cảm xúc. Nhiều người bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi mãn tính, đau cơ, mất năng lượng, lo âu hoặc cảm giác kiệt quệ cảm xúc.

Điều quan trọng là cơ thể không phản bội chúng ta. Những dấu hiệu kiệt sức thường là cách hệ thần kinh lên tiếng sau thời gian dài phải sinh tồn trong cảm giác thiếu hụt bên trong. Scarcity stress không chỉ nằm ở suy nghĩ “mình chưa đủ”, mà còn là trạng thái cơ thể luôn phải cố gắng để bù đắp cho một cảm giác thiếu an toàn sâu xa.

Quá trình chữa lành bắt đầu khi một người học cách quay về với chính mình thay vì chỉ sống để đáp ứng người khác. Việc nghỉ ngơi, thiết lập ranh giới, nhận ra nhu cầu cá nhân và cho phép bản thân được nhận lại không phải là ích kỷ. Đó là cách hệ thần kinh dần học rằng mình vẫn có giá trị ngay cả khi không phải liên tục cho đi.

Cho đi từ sự đầy đủ sẽ tạo ra kết nối lành mạnh. Nhưng cho đi từ nỗi sợ thiếu hụt thường khiến một người dần đánh mất chính mình. Và đôi khi, trước khi tâm trí nhận ra điều đó, cơ thể đã bắt đầu cất tiếng nói bằng sự mệt mỏi, kiệt sức và những tín hiệu không thể tiếp tục bị bỏ quên nữa.

MIA NGUYỄN

Có những người luôn xuất hiện khi người khác cần. Họ lắng nghe, chăm sóc, hỗ trợ cảm xúc và cố gắng trở thành chỗ dựa cho mọi người xung quanh. Họ quen với việc cho đi đến mức đôi khi không còn nhận ra mình đã quá mệt. Nhưng khi ở một mình, họ thường cảm thấy trống rỗng, cạn kiệt và thiếu một cảm giác được nuôi dưỡng từ bên trong.

Trạng thái này có thể liên quan đến một dạng căng thẳng tâm lý gọi là scarcity stress – căng thẳng do cảm nhận thiếu hụt kéo dài. Đây không chỉ là thiếu hụt vật chất, mà sâu hơn là cảm giác mình không có đủ: không đủ an toàn, không đủ giá trị, không đủ yêu thương hoặc không đủ để được chấp nhận. Khi não bộ sống quá lâu trong cảm giác “thiếu”, hệ thần kinh sẽ vận hành trong trạng thái phải liên tục làm điều gì đó để giữ kết nối, giữ vai trò hoặc giữ cảm giác mình có ý nghĩa.

Ở nhiều người mang sang chấn gia đình hoặc CPTSD, việc chăm sóc người khác không đơn thuần là lòng tốt. Nó có thể là một chiến lược sinh tồn đã được học từ rất sớm. Nếu một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà tình yêu chỉ đến khi chúng ngoan, hữu ích hoặc biết hy sinh, não bộ sẽ dần liên kết giá trị bản thân với việc đáp ứng nhu cầu của người khác. Đứa trẻ ấy học rằng: “Mình chỉ được yêu khi mình cho đi.”

Khi trưởng thành, họ trở nên rất nhạy cảm với cảm xúc của người khác nhưng lại mất kết nối với chính nhu cầu của mình. Họ cảm thấy có lỗi khi nghỉ ngơi, khó nói “không”, khó đặt ranh giới và thường tiếp tục cố gắng ngay cả khi cơ thể đã kiệt sức. Bên trong họ luôn tồn tại một cảm giác vô hình rằng nếu ngừng cho đi, họ có thể bị bỏ rơi, không còn giá trị hoặc không còn được yêu thương.

Về mặt thần kinh học, scarcity stress khiến hệ thần kinh liên tục hoạt động trong trạng thái thiếu an toàn. Não bộ không thật sự cảm thấy “đủ” để được nghỉ ngơi. Hệ stress của cơ thể vì thế luôn duy trì mức cảnh giác nền cao hơn bình thường. Cortisol và adrenaline kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, hệ miễn dịch, tiêu hóa và khả năng điều hòa cảm xúc. Nhiều người bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi mãn tính, đau cơ, mất năng lượng, lo âu hoặc cảm giác kiệt quệ cảm xúc.

Điều quan trọng là cơ thể không phản bội chúng ta. Những dấu hiệu kiệt sức thường là cách hệ thần kinh lên tiếng sau thời gian dài phải sinh tồn trong cảm giác thiếu hụt bên trong. Scarcity stress không chỉ nằm ở suy nghĩ “mình chưa đủ”, mà còn là trạng thái cơ thể luôn phải cố gắng để bù đắp cho một cảm giác thiếu an toàn sâu xa.

Quá trình chữa lành bắt đầu khi một người học cách quay về với chính mình thay vì chỉ sống để đáp ứng người khác. Việc nghỉ ngơi, thiết lập ranh giới, nhận ra nhu cầu cá nhân và cho phép bản thân được nhận lại không phải là ích kỷ. Đó là cách hệ thần kinh dần học rằng mình vẫn có giá trị ngay cả khi không phải liên tục cho đi.

Cho đi từ sự đầy đủ sẽ tạo ra kết nối lành mạnh. Nhưng cho đi từ nỗi sợ thiếu hụt thường khiến một người dần đánh mất chính mình. Và đôi khi, trước khi tâm trí nhận ra điều đó, cơ thể đã bắt đầu cất tiếng nói bằng sự mệt mỏi, kiệt sức và những tín hiệu không thể tiếp tục bị bỏ quên nữa.

​MIA NGUYỄN