Trong nhiều gia đình, đặc biệt là những gia đình Á Đông đặt nặng vai trò giới tính và thứ bậc, không ít cô gái lớn lên trong bóng tối của người anh trai – người được xem là “trụ cột tương lai” và thường được bênh vực vô điều kiện. Trong khi đó, những đứa em gái lại phải hứng chịu những hành vi bắt nạt, ngược đãi hoặc lăng mạ đến từ chính người anh cùng huyết thống. Điều này không chỉ để lại thương tổn nhất thời mà còn có thể gây hậu quả tâm lý lâu dài.

Việc anh trai bắt nạt em gái không đơn thuần là hành vi “ghen tị trẻ con” mà thường xuất phát từ sự bất cân bằng quyền lực được ngầm công nhận trong gia đình. Trong một số môi trường, con trai được dạy rằng mình có quyền kiểm soát, ra lệnh hoặc trừng phạt em gái nếu em “hỗn” hoặc “không nghe lời”. Sự dung túng từ cha mẹ – thường là qua việc bỏ qua, làm ngơ hoặc thậm chí trách ngược đứa em gái “đáng bị như vậy” – góp phần duy trì mô hình này. Em gái không chỉ chịu tổn thương từ hành vi của anh, mà còn phải đối diện với cảm giác bị phản bội bởi những người lẽ ra phải bảo vệ mình.

Tổn thương kiểu này ảnh hưởng sâu sắc đến não bộ và cảm xúc. Khi một đứa trẻ sống trong môi trường mà sự tổn thương diễn ra lặp đi lặp lại mà không có người bảo vệ, hệ thần kinh của trẻ chuyển sang chế độ “đóng băng” hoặc “tê liệt” (freeze/fawn response) để sinh tồn. Hạch hạnh nhân (amygdala), nơi xử lý nỗi sợ, hoạt động quá mức; trong khi vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – trung tâm lý trí và điều tiết cảm xúc – bị ức chế. Trẻ gái lớn lên với sự cảnh giác thường trực, cảm giác bất lực và không có quyền được giận dữ hay phản kháng.

Khi ba mẹ bênh vực người anh và im lặng trước sự bất công, đứa em gái không chỉ cảm thấy bị bỏ rơi mà còn phát triển một cảm giác xấu hổ mang tính bệnh lý – tức là cảm thấy “mình là sai, mình là vấn đề”, thay vì “hành vi của người khác là sai”. Xấu hổ này len lỏi vào bản dạng, khiến em gái dễ mang theo niềm tin rằng mình không xứng đáng được yêu thương, bảo vệ, hoặc lên tiếng.

Trong tương lai, cảm giác ấy có thể khiến họ dễ rơi vào các mối quan hệ độc hại, hoặc không dám đặt giới hạn với người khác – một di chứng âm thầm nhưng dai dẳng từ những tổn thương thuở nhỏ.

MIA NGUYỄN

Trong nhiều gia đình, đặc biệt là những gia đình Á Đông đặt nặng vai trò giới tính và thứ bậc, không ít cô gái lớn lên trong bóng tối của người anh trai – người được xem là “trụ cột tương lai” và thường được bênh vực vô điều kiện. Trong khi đó, những đứa em gái lại phải hứng chịu những hành vi bắt nạt, ngược đãi hoặc lăng mạ đến từ chính người anh cùng huyết thống. Điều này không chỉ để lại thương tổn nhất thời mà còn có thể gây hậu quả tâm lý lâu dài.

Việc anh trai bắt nạt em gái không đơn thuần là hành vi “ghen tị trẻ con” mà thường xuất phát từ sự bất cân bằng quyền lực được ngầm công nhận trong gia đình. Trong một số môi trường, con trai được dạy rằng mình có quyền kiểm soát, ra lệnh hoặc trừng phạt em gái nếu em “hỗn” hoặc “không nghe lời”. Sự dung túng từ cha mẹ – thường là qua việc bỏ qua, làm ngơ hoặc thậm chí trách ngược đứa em gái “đáng bị như vậy” – góp phần duy trì mô hình này. Em gái không chỉ chịu tổn thương từ hành vi của anh, mà còn phải đối diện với cảm giác bị phản bội bởi những người lẽ ra phải bảo vệ mình.

Tổn thương kiểu này ảnh hưởng sâu sắc đến não bộ và cảm xúc. Khi một đứa trẻ sống trong môi trường mà sự tổn thương diễn ra lặp đi lặp lại mà không có người bảo vệ, hệ thần kinh của trẻ chuyển sang chế độ “đóng băng” hoặc “tê liệt” (freeze/fawn response) để sinh tồn. Hạch hạnh nhân (amygdala), nơi xử lý nỗi sợ, hoạt động quá mức; trong khi vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – trung tâm lý trí và điều tiết cảm xúc – bị ức chế. Trẻ gái lớn lên với sự cảnh giác thường trực, cảm giác bất lực và không có quyền được giận dữ hay phản kháng.

Khi ba mẹ bênh vực người anh và im lặng trước sự bất công, đứa em gái không chỉ cảm thấy bị bỏ rơi mà còn phát triển một cảm giác xấu hổ mang tính bệnh lý – tức là cảm thấy “mình là sai, mình là vấn đề”, thay vì “hành vi của người khác là sai”. Xấu hổ này len lỏi vào bản dạng, khiến em gái dễ mang theo niềm tin rằng mình không xứng đáng được yêu thương, bảo vệ, hoặc lên tiếng.

Trong tương lai, cảm giác ấy có thể khiến họ dễ rơi vào các mối quan hệ độc hại, hoặc không dám đặt giới hạn với người khác – một di chứng âm thầm nhưng dai dẳng từ những tổn thương thuở nhỏ.

MIA NGUYỄN