CÓ NHỮNG ĐIỀU CHỈ GIẤU Ở TRONG TIM

CÓ NHỮNG ĐIỀU CHỈ GIẤU Ở TRONG TIM

 

Chị gọi cho tôi vào lúc nửa đêm và bảo là muốn nói chuyện phím. Tôi dư hiểu rằng không phải khơi khơi mà chị gọi cho tôi như thế. Nhưng nếu chị không chủ động nói ra thì tôi cũng không muốn đề cập đến vấn đề của chị. Và chúng tôi nói về thời tiết, về những dự định mới, than vãn một số điều về nhân sinh, rồi chọc ghẹo nhau cười… 

Người ta khó mà dốc cạn nỗi niềm khi mà trong lòng cũng đang rối bời, không biết kể từ đâu, không biết sắp xếp như thế nào những nếp lòng đang bày ra một cách ngổn ngang và phiền quấy. Hoặc người ta sợ phơi bày cho người khác những điều thật sự đang diễn ra đằng sau cánh cửa mang tên “nụ cười mạng xã hội”. 

Những lúc đấy, người ta chỉ cần lắng nghe một người nói chuyện, lắng nghe những thanh âm xôn xao để xao nhãng câu chuyện ở hiện tại của mình. Gọi là trốn tránh cũng được, vì có những lúc bế tắc hay tuyệt vọng quá, người ta thật sự không dám đối diện với những điều “chỉ có thể giấu ở trong tim”. 

Tôi nhớ rất rõ đã từng nhìn thấy mẹ lặng lẽ khóc và ghi những dòng chữ bằng phấn trắng vào chiếc tủ gỗ của mình: Buồn quá! Có những nỗi buồn không thể nói ra.

Nhưng tôi chỉ hiểu được câu nói và những giọt nước mắt đó của mẹ vào ngày tôi bắt đầu có những điều chỉ có thể giấu ở trong tim.

Ai cũng có những điều chỉ muốn giấu nhẹm đi như thế. 

Đó có thể là những uất ức, nghẹn ngào không thể giải bày hoặc có giải bày cũng không chắc người khác có thể hiểu được. 

Đó có thể là những mặc cảm, những sai lầm, những ăn năn dày vò từ ngày tháng năm này sang ngày tháng năm khác, đằng đẵng một đời người. Họ không nói vì muốn bảo vệ hình tượng bên ngoài của chính mình. Nói ra nghĩa là phá vỡ những hảo vọng và nụ cười ngọt ngào, lấp lánh, hạnh phúc đã được tung hô bởi rất nhiều người đang nhìn họ với ánh mắt đầy ngưỡng mộ, ca tụng. 

Thế nên luôn có một thực thể cô đơn tồn tại trong mỗi người chúng ta vì những điều chỉ có thể giấu ở trong tim thế này.

Có những điều tôi muốn kể nhưng chẳng biết kể với ai, hoặc giả kể ra rồi quyết định cũng vẫn chỉ là của riêng mình. Thậm chí, trong câu chuyện đó, mình biết rõ được, khi mình kể ra thì họ sẽ khuyên mình như thế nào. Lí trí của bản thân rõ ràng đã hiểu một cách rạch ròi như lời khuyên của người khác nhưng cuối cùng lại nương vào cảm xúc để quyết định thì chỉ còn cách giấu đi cho khỏi phải đối diện với quá nhiều câu hỏi. 

Vì những điều chỉ có thể giấu đi thế này, phải chăng chúng ta nên cố gắng tử tế với nhau, vì chúng ta không thể chia sẻ những điều mà người đối diện của mình phải đối mặt với chính bản thân họ hằng đêm. Những thứ đã khiến bản tính “ban ngày” của họ thay đổi. 

Tất cả chúng ta đều nhìn thấy những cọc cằn thô lỗ của một người nhưng có mấy ai biết rằng họ có một quá khứ “kể chẳng ai tin”. Chúng ta sẽ nghĩ đó một bộ phim mà biên kịch đã cố nhét hết vào đó những điều bi thương, đến nỗi người ta không cách nào tin được rằng tất cả những điều đó lại có thể xảy ra trên cùng một cuộc đời. 

Tất cả chúng ta đều nhìn thấy sự mạnh mẽ của một người phụ nữ nhưng chẳng mấy ai hiểu được nguồn cơn của sự mạnh mẽ đó. Nên đôi khi một câu nói vô tình “Đàn bà, con gái gì mà như đàn ông” sẽ có thể làm tổn thương đến họ. 

Ai cũng có lí lẽ để bảo vệ những điều của riêng mình. Ai cũng là những kẻ cô đơn hoặc đối mặt với những nỗi cô đơn của mình khi học cách trưởng thành, khi va vấp, khi lầm lỗi… 

Chúng ta không thể khuyên họ rằng họ phải tâm sự những điều trong lòng để người khác biết mà giúp. Bởi vì che giấu luôn là một trong những biện pháp người ta chọn lựa để bảo vệ bản thân mình. 

Nên có lẽ tử tế là điều duy nhất chúng ta có thể làm để giúp họ xoa dịu đi những điều họ đang đối mặt mà không thể phân bua. Và cũng là để xoa dịu cho chính bản thân mình, vì những điều bực tức chỉ làm nặng nề thêm cảm xúc và cơ thể. Không phải là mình đang đau khổ sẽ đồng nghĩa với việc cả thế giới ngoài kia cũng đều có thù oán với mình.

Sự tử tế trong giao tiếp, trong hành động sẽ làm đơn giản hóa cuộc sống phức tạp này và con người chúng ta sẽ dễ “chạm” vào nhau hơn là những cái nhìn dửng dưng trong phố thị bây giờ. Nếu có thể, xin hãy nhấc máy khi bất thình lình nhận được một cuộc gọi từ một ai đó là bạn bè, người thân của mình, bởi những lúc ấy, họ đang thực sự cần bạn. 

LẠC NHIÊN

Chị gọi cho tôi vào lúc nửa đêm và bảo là muốn nói chuyện phím. Tôi dư hiểu rằng không phải khơi khơi mà chị gọi cho tôi như thế. Nhưng nếu chị không chủ động nói ra thì tôi cũng không muốn đề cập đến vấn đề của chị. Và chúng tôi nói về thời tiết, về những dự định mới, than vãn một số điều về nhân sinh, rồi chọc ghẹo nhau cười… 

Người ta khó mà dốc cạn nỗi niềm khi mà trong lòng cũng đang rối bời, không biết kể từ đâu, không biết sắp xếp như thế nào những nếp lòng đang bày ra một cách ngổn ngang và phiền quấy. Hoặc người ta sợ phơi bày cho người khác những điều thật sự đang diễn ra đằng sau cánh cửa mang tên “nụ cười mạng xã hội”. 

Những lúc đấy, người ta chỉ cần lắng nghe một người nói chuyện, lắng nghe những thanh âm xôn xao để xao nhãng câu chuyện ở hiện tại của mình. Gọi là trốn tránh cũng được, vì có những lúc bế tắc hay tuyệt vọng quá, người ta thật sự không dám đối diện với những điều “chỉ có thể giấu ở trong tim”. 

Tôi nhớ rất rõ đã từng nhìn thấy mẹ lặng lẽ khóc và ghi những dòng chữ bằng phấn trắng vào chiếc tủ gỗ của mình: Buồn quá! Có những nỗi buồn không thể nói ra.

Nhưng tôi chỉ hiểu được câu nói và những giọt nước mắt đó của mẹ vào ngày tôi bắt đầu có những điều chỉ có thể giấu ở trong tim.

Ai cũng có những điều chỉ muốn giấu nhẹm đi như thế. 

Đó có thể là những uất ức, nghẹn ngào không thể giải bày hoặc có giải bày cũng không chắc người khác có thể hiểu được. 

Đó có thể là những mặc cảm, những sai lầm, những ăn năn dày vò từ ngày tháng năm này sang ngày tháng năm khác, đằng đẵng một đời người. Họ không nói vì muốn bảo vệ hình tượng bên ngoài của chính mình. Nói ra nghĩa là phá vỡ những hảo vọng và nụ cười ngọt ngào, lấp lánh, hạnh phúc đã được tung hô bởi rất nhiều người đang nhìn họ với ánh mắt đầy ngưỡng mộ, ca tụng. 

Thế nên luôn có một thực thể cô đơn tồn tại trong mỗi người chúng ta vì những điều chỉ có thể giấu ở trong tim thế này.

Có những điều tôi muốn kể nhưng chẳng biết kể với ai, hoặc giả kể ra rồi quyết định cũng vẫn chỉ là của riêng mình. Thậm chí, trong câu chuyện đó, mình biết rõ được, khi mình kể ra thì họ sẽ khuyên mình như thế nào. Lí trí của bản thân rõ ràng đã hiểu một cách rạch ròi như lời khuyên của người khác nhưng cuối cùng lại nương vào cảm xúc để quyết định thì chỉ còn cách giấu đi cho khỏi phải đối diện với quá nhiều câu hỏi. 

Vì những điều chỉ có thể giấu đi thế này, phải chăng chúng ta nên cố gắng tử tế với nhau, vì chúng ta không thể chia sẻ những điều mà người đối diện của mình phải đối mặt với chính bản thân họ hằng đêm. Những thứ đã khiến bản tính “ban ngày” của họ thay đổi. 

Tất cả chúng ta đều nhìn thấy những cọc cằn thô lỗ của một người nhưng có mấy ai biết rằng họ có một quá khứ “kể chẳng ai tin”. Chúng ta sẽ nghĩ đó một bộ phim mà biên kịch đã cố nhét hết vào đó những điều bi thương, đến nỗi người ta không cách nào tin được rằng tất cả những điều đó lại có thể xảy ra trên cùng một cuộc đời. 

Tất cả chúng ta đều nhìn thấy sự mạnh mẽ của một người phụ nữ nhưng chẳng mấy ai hiểu được nguồn cơn của sự mạnh mẽ đó. Nên đôi khi một câu nói vô tình “Đàn bà, con gái gì mà như đàn ông” sẽ có thể làm tổn thương đến họ. 

Ai cũng có lí lẽ để bảo vệ những điều của riêng mình. Ai cũng là những kẻ cô đơn hoặc đối mặt với những nỗi cô đơn của mình khi học cách trưởng thành, khi va vấp, khi lầm lỗi… 

Chúng ta không thể khuyên họ rằng họ phải tâm sự những điều trong lòng để người khác biết mà giúp. Bởi vì che giấu luôn là một trong những biện pháp người ta chọn lựa để bảo vệ bản thân mình. 

Nên có lẽ tử tế là điều duy nhất chúng ta có thể làm để giúp họ xoa dịu đi những điều họ đang đối mặt mà không thể phân bua. Và cũng là để xoa dịu cho chính bản thân mình, vì những điều bực tức chỉ làm nặng nề thêm cảm xúc và cơ thể. Không phải là mình đang đau khổ sẽ đồng nghĩa với việc cả thế giới ngoài kia cũng đều có thù oán với mình.

Sự tử tế trong giao tiếp, trong hành động sẽ làm đơn giản hóa cuộc sống phức tạp này và con người chúng ta sẽ dễ “chạm” vào nhau hơn là những cái nhìn dửng dưng trong phố thị bây giờ. Nếu có thể, xin hãy nhấc máy khi bất thình lình nhận được một cuộc gọi từ một ai đó là bạn bè, người thân của mình, bởi những lúc ấy, họ đang thực sự cần bạn. 

LẠC NHIÊN

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

NHỮNG ĐỨA TRẺ ĂN CẮP

Tiếng nói thầm lặng của nỗi đau Khi một đứa trẻ bị phát hiện ăn cắp, người lớn thường vội vàng quy kết đó là hành vi sai trái, vô đạo đức hay “mất dạy”. Thế nhưng, nếu ta dừng lại để lắng nghe phía sau hành vi ấy, ta sẽ nhận ra đó không chỉ là câu chuyện về một món đồ...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...