Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn vào ngõ cụt, không có sự hỗ trợ từ bên ngoài và không còn thấy lối thoát, một số nạn nhân có thể bùng phát bằng cách dùng bạo lực để thoát thân, thậm chí giết người gây bạo hành. Đây không phải là hành vi “tự nhiên trở nên hung ác”, mà là phản ứng tuyệt vọng của một người bị dồn nén, không được bảo vệ và không có cơ chế pháp lý hay xã hội để dựa vào.

Từ góc nhìn thần kinh – tâm lý, những nạn nhân này thường trải qua rối loạn stress sau sang chấn (PTSD hoặc C-PTSD), với hệ thần kinh liên tục ở trạng thái báo động. Khi amygdala – trung tâm xử lý nguy hiểm – bị kích hoạt quá mức, lý trí dễ bị tê liệt, dẫn đến hành vi bột phát. Về mặt xã hội, thiếu nơi tạm lánh, thiếu dịch vụ hỗ trợ pháp lý và kinh tế khiến họ cảm thấy không còn cách nào khác ngoài việc chống trả kẻ bạo hành.

Những thủ phạm bạo hành thường không chỉ dùng tay chân; họ vận dụng một loạt chiến thuật tinh vi để đe dọa, kiểm soát và hủy hoại cuộc sống nạn nhân — cả về tinh thần, xã hội lẫn sinh tồn. Những hành vi này bao gồm: dọa giết hoặc làm tổn hại nạn nhân và con cái, đe dọa tiết lộ thông tin nhạy cảm, phá hủy tài sản, kiểm soát tài chính đến mức nạn nhân mất khả năng rời đi, theo dõi và quấy rối liên tục, thậm chí tổ chức mạng lưới người ủng hộ để cô lập nạn nhân. Ở nhiều trường hợp, khi nạn nhân cố gắng rời đi hoặc tố cáo, kẻ bạo hành có xu hướng leo thang mức độ bạo lực — từ tiếp tục đe dọa đến hành động sát hại — bởi họ coi việc duy trì quyền kiểm soát là “sứ mệnh” phải bảo vệ bằng mọi giá.

Chính vì vậy, việc hỗ trợ nạn nhân kịp thời có ý nghĩa sống còn. Những chương trình cung cấp nơi tạm lánh khẩn cấp, tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý và tài chính giúp nạn nhân có cơ hội thoát khỏi vòng lặp bạo lực mà không phải chọn giải pháp cực đoan. Đặc biệt, cần nhấn mạnh đến các chương trình can thiệp bắt buộc dành cho kẻ bạo hành (batterer intervention programs). Đây là những chương trình buộc kẻ bạo hành phải cách ly khỏi nạn nhân, đồng thời tham gia các lớp bắt buộc về kiểm soát hành vi, nhận thức về giới, và trách nhiệm pháp lý. Mục tiêu không chỉ ngăn chặn kẻ bạo hành quay lại làm hại nạn nhân và con cái, mà còn tạo ra sự thay đổi hành vi lâu dài, giảm tái phạm.

Vì tính chất nguy hiểm và tính dễ leo thang này, cộng đồng và hệ thống pháp luật không thể chậm trễ hay thờ ơ. Cần chế tài ngay và liền để bảo vệ tính mạng và quyền được an toàn của nạn nhân. Những biện pháp khẩn cấp phải bao gồm: lệnh bảo vệ/không tiếp cận tức thì, tách kẻ bạo hành ra khỏi chỗ ở chung, thu hồi vũ khí (nếu có), bắt giữ khi có dấu hiệu đe dọa nghiêm trọng, và áp dụng chương trình can thiệp bắt buộc cho kẻ bạo hành kèm giám sát. Đồng thời, lực lượng thực thi pháp luật cần được huấn luyện để nhận diện rủi ro tử vong (lethality risk) vì thủ phạm muốn “kiểm soát tuyệt đối”, khi mất quyền kiểm soát thì chọn cách hủy diệt cả nạn nhân lẫn bản than thế nên chúng ta phải hành động linh hoạt khi nạn nhân báo cáo, và phối hợp nhanh với các dịch vụ y tế, xã hội, bảo trợ trẻ em.

Về chính sách, nhà nước cần: (1) quy định thủ tục cấp lệnh bảo vệ khẩn cấp trong vài giờ; (2) chế định bắt buộc tham gia batterer intervention programs trước khi được tiếp cận lại nạn nhân; (3) áp dụng biện pháp giám sát điện tử và cảnh báo nếu kẻ bạo hành vi phạm lệnh; (4) tăng quỹ cho nơi trú ẩn an toàn và hỗ trợ tài chính cho nạn nhân; (5) xử lý hình sự nghiêm minh những hành vi đe dọa tính mạng và bạo lực leo thang.

Tóm lại, những trường hợp nạn nhân giết kẻ bạo hành là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về sự cần thiết của hệ thống hỗ trợ toàn diện. Một xã hội văn minh không chỉ đứng về phía nạn nhân, mà còn phải có cơ chế pháp lý và chương trình bắt buộc nhằm kiểm soát, giáo dục và cách ly kẻ bạo hành. Đó mới là con đường ngăn ngừa bạo lực gia đình hiệu quả, bảo vệ nạn nhân và thế hệ trẻ khỏi những vòng xoáy sang chấn tiếp nối.

📞 Số điện thoại khẩn cấp
113 – Cảnh sát
114 – Phòng cháy chữa cháy & cứu hộ
115 – Cấp cứu y tế
📞 Hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình
1900 96 9680 – Tổng đài Ngôi Nhà Bình Yên (Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) – tư vấn, kết nối nơi tạm lánh, hỗ trợ pháp lý & tâm lý.
024 3333 5599 – CSAGA (Trung tâm Nghiên cứu & Ứng dụng Khoa học về Giới – Gia đình – Phụ nữ & Vị thành niên) – hỗ trợ người bị bạo lực giới.
🏥 Mô hình “Một cửa” tại bệnh viện (TP.HCM)
Hotline: 1900 54 55 59
Bệnh viện Hùng Vương
Bệnh viện Nhi Đồng 1
Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố
Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM
(Các cơ sở này phối hợp y tế – công tác xã hội – pháp lý, có thể kết nối nhà tạm lánh khẩn cấp)

​

MIA NGUYỄN

Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn vào ngõ cụt, không có sự hỗ trợ từ bên ngoài và không còn thấy lối thoát, một số nạn nhân có thể bùng phát bằng cách dùng bạo lực để thoát thân, thậm chí giết người gây bạo hành. Đây không phải là hành vi “tự nhiên trở nên hung ác”, mà là phản ứng tuyệt vọng của một người bị dồn nén, không được bảo vệ và không có cơ chế pháp lý hay xã hội để dựa vào.

Từ góc nhìn thần kinh – tâm lý, những nạn nhân này thường trải qua rối loạn stress sau sang chấn (PTSD hoặc C-PTSD), với hệ thần kinh liên tục ở trạng thái báo động. Khi amygdala – trung tâm xử lý nguy hiểm – bị kích hoạt quá mức, lý trí dễ bị tê liệt, dẫn đến hành vi bột phát. Về mặt xã hội, thiếu nơi tạm lánh, thiếu dịch vụ hỗ trợ pháp lý và kinh tế khiến họ cảm thấy không còn cách nào khác ngoài việc chống trả kẻ bạo hành.

Những thủ phạm bạo hành thường không chỉ dùng tay chân; họ vận dụng một loạt chiến thuật tinh vi để đe dọa, kiểm soát và hủy hoại cuộc sống nạn nhân — cả về tinh thần, xã hội lẫn sinh tồn. Những hành vi này bao gồm: dọa giết hoặc làm tổn hại nạn nhân và con cái, đe dọa tiết lộ thông tin nhạy cảm, phá hủy tài sản, kiểm soát tài chính đến mức nạn nhân mất khả năng rời đi, theo dõi và quấy rối liên tục, thậm chí tổ chức mạng lưới người ủng hộ để cô lập nạn nhân. Ở nhiều trường hợp, khi nạn nhân cố gắng rời đi hoặc tố cáo, kẻ bạo hành có xu hướng leo thang mức độ bạo lực — từ tiếp tục đe dọa đến hành động sát hại — bởi họ coi việc duy trì quyền kiểm soát là “sứ mệnh” phải bảo vệ bằng mọi giá.

Chính vì vậy, việc hỗ trợ nạn nhân kịp thời có ý nghĩa sống còn. Những chương trình cung cấp nơi tạm lánh khẩn cấp, tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý và tài chính giúp nạn nhân có cơ hội thoát khỏi vòng lặp bạo lực mà không phải chọn giải pháp cực đoan. Đặc biệt, cần nhấn mạnh đến các chương trình can thiệp bắt buộc dành cho kẻ bạo hành (batterer intervention programs). Đây là những chương trình buộc kẻ bạo hành phải cách ly khỏi nạn nhân, đồng thời tham gia các lớp bắt buộc về kiểm soát hành vi, nhận thức về giới, và trách nhiệm pháp lý. Mục tiêu không chỉ ngăn chặn kẻ bạo hành quay lại làm hại nạn nhân và con cái, mà còn tạo ra sự thay đổi hành vi lâu dài, giảm tái phạm.

Vì tính chất nguy hiểm và tính dễ leo thang này, cộng đồng và hệ thống pháp luật không thể chậm trễ hay thờ ơ. Cần chế tài ngay và liền để bảo vệ tính mạng và quyền được an toàn của nạn nhân. Những biện pháp khẩn cấp phải bao gồm: lệnh bảo vệ/không tiếp cận tức thì, tách kẻ bạo hành ra khỏi chỗ ở chung, thu hồi vũ khí (nếu có), bắt giữ khi có dấu hiệu đe dọa nghiêm trọng, và áp dụng chương trình can thiệp bắt buộc cho kẻ bạo hành kèm giám sát. Đồng thời, lực lượng thực thi pháp luật cần được huấn luyện để nhận diện rủi ro tử vong (lethality risk) vì thủ phạm muốn “kiểm soát tuyệt đối”, khi mất quyền kiểm soát thì chọn cách hủy diệt cả nạn nhân lẫn bản than thế nên chúng ta phải hành động linh hoạt khi nạn nhân báo cáo, và phối hợp nhanh với các dịch vụ y tế, xã hội, bảo trợ trẻ em.

Về chính sách, nhà nước cần: (1) quy định thủ tục cấp lệnh bảo vệ khẩn cấp trong vài giờ; (2) chế định bắt buộc tham gia batterer intervention programs trước khi được tiếp cận lại nạn nhân; (3) áp dụng biện pháp giám sát điện tử và cảnh báo nếu kẻ bạo hành vi phạm lệnh; (4) tăng quỹ cho nơi trú ẩn an toàn và hỗ trợ tài chính cho nạn nhân; (5) xử lý hình sự nghiêm minh những hành vi đe dọa tính mạng và bạo lực leo thang.

Tóm lại, những trường hợp nạn nhân giết kẻ bạo hành là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về sự cần thiết của hệ thống hỗ trợ toàn diện. Một xã hội văn minh không chỉ đứng về phía nạn nhân, mà còn phải có cơ chế pháp lý và chương trình bắt buộc nhằm kiểm soát, giáo dục và cách ly kẻ bạo hành. Đó mới là con đường ngăn ngừa bạo lực gia đình hiệu quả, bảo vệ nạn nhân và thế hệ trẻ khỏi những vòng xoáy sang chấn tiếp nối.

📞 Số điện thoại khẩn cấp
113 – Cảnh sát
114 – Phòng cháy chữa cháy & cứu hộ
115 – Cấp cứu y tế
📞 Hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình
1900 96 9680 – Tổng đài Ngôi Nhà Bình Yên (Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) – tư vấn, kết nối nơi tạm lánh, hỗ trợ pháp lý & tâm lý.
024 3333 5599 – CSAGA (Trung tâm Nghiên cứu & Ứng dụng Khoa học về Giới – Gia đình – Phụ nữ & Vị thành niên) – hỗ trợ người bị bạo lực giới.
🏥 Mô hình “Một cửa” tại bệnh viện (TP.HCM)
Hotline: 1900 54 55 59
Bệnh viện Hùng Vương
Bệnh viện Nhi Đồng 1
Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố
Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM
(Các cơ sở này phối hợp y tế – công tác xã hội – pháp lý, có thể kết nối nhà tạm lánh khẩn cấp)

​

MIA NGUYỄN