Trong nhận thức xã hội phổ biến, bạo hành trong mối quan hệ thường được nhìn nhận theo một chiều: nam giới là người gây hại, còn phụ nữ là nạn nhân. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều. Nam giới cũng có thể là nạn nhân của bạo hành trong tình yêu và gia đình, nhưng trải nghiệm của họ thường bị che giấu bởi định kiến giới và sự thiếu công nhận từ xã hội. Chính điều này khiến sang chấn mối quan hệ ở nam giới trở nên âm thầm nhưng kéo dài và sâu sắc.

Một trong những dạng thức phổ biến nhất là bạo hành tâm lý – cảm xúc. Điều này bao gồm việc bị hạ thấp, chế giễu, thao túng (gaslighting), đổ lỗi hoặc bị “trừng phạt” bằng im lặng. Theo thời gian, nam giới có thể bắt đầu nghi ngờ chính mình, cảm thấy mất phương hướng và giảm giá trị bản thân. Bên cạnh đó là bạo hành kiểm soát, khi đối phương hạn chế các mối quan hệ xã hội, kiểm soát tài chính hoặc khiến họ cảm thấy tội lỗi khi không làm theo ý muốn. Những trải nghiệm này làm xói mòn cảm giác tự chủ và dẫn đến trạng thái bất lực học được (learned helplessness).

Dù ít được thừa nhận, bạo hành thể chất và tình dục đối với nam giới vẫn tồn tại. Họ có thể bị đe dọa, xô đẩy, hoặc bị ép buộc trong các tình huống thân mật. Tuy nhiên, do áp lực xã hội về “nam tính”, nhiều người không dám gọi tên những gì mình trải qua, hoặc sợ rằng sẽ không được tin tưởng. Ngoài ra, một dạng tinh vi khác là bạo hành qua việc tấn công danh tính, khi nam giới liên tục bị chê bai là “không đủ đàn ông”, “yếu đuối”, hay “thất bại”, từ đó tạo ra cảm giác xấu hổ độc hại và tự phủ nhận bản thân.

Những dạng bạo hành này không chỉ gây tổn thương tức thời mà còn dẫn đến sang chấn mối quan hệ (relational trauma). Đây là loại sang chấn xảy ra trong chính mối quan hệ thân mật – nơi lẽ ra phải là không gian an toàn. Khi người gây tổn thương cũng là người mình gắn bó, hệ thần kinh rơi vào trạng thái mâu thuẫn: vừa muốn gần gũi, vừa muốn tránh né. Hệ quả là các mô thức gắn bó không an toàn, khó tin tưởng, sợ thân mật nhưng đồng thời cũng sợ cô đơn.

Sang chấn này thường không chỉ nằm ở tâm trí mà còn biểu hiện qua cơ thể (somatic). Nam giới có thể trải qua căng cơ mãn tính, rối loạn giấc ngủ, đau đầu, vấn đề tiêu hóa hoặc cảm giác tê, nặng trong cơ thể. Khi cảm xúc không được xử lý bằng lời, cơ thể trở thành nơi lưu giữ trải nghiệm sang chấn. Đồng thời, họ có thể biểu hiện sang chấn qua hành vi như cáu gắt, né tránh, làm việc quá mức hoặc sử dụng chất để đối phó.

Việc nhận diện các dạng thức bạo hành và hiểu về sang chấn mối quan hệ là bước đầu quan trọng để phá vỡ sự im lặng. Khi nam giới được công nhận trải nghiệm của mình mà không bị phán xét, họ mới có cơ hội kết nối lại với bản thân, xây dựng cảm giác an toàn và phục hồi một cách bền vững.

​MIA NGUYỄN

Trong nhận thức xã hội phổ biến, bạo hành trong mối quan hệ thường được nhìn nhận theo một chiều: nam giới là người gây hại, còn phụ nữ là nạn nhân. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều. Nam giới cũng có thể là nạn nhân của bạo hành trong tình yêu và gia đình, nhưng trải nghiệm của họ thường bị che giấu bởi định kiến giới và sự thiếu công nhận từ xã hội. Chính điều này khiến sang chấn mối quan hệ ở nam giới trở nên âm thầm nhưng kéo dài và sâu sắc.

Một trong những dạng thức phổ biến nhất là bạo hành tâm lý – cảm xúc. Điều này bao gồm việc bị hạ thấp, chế giễu, thao túng (gaslighting), đổ lỗi hoặc bị “trừng phạt” bằng im lặng. Theo thời gian, nam giới có thể bắt đầu nghi ngờ chính mình, cảm thấy mất phương hướng và giảm giá trị bản thân. Bên cạnh đó là bạo hành kiểm soát, khi đối phương hạn chế các mối quan hệ xã hội, kiểm soát tài chính hoặc khiến họ cảm thấy tội lỗi khi không làm theo ý muốn. Những trải nghiệm này làm xói mòn cảm giác tự chủ và dẫn đến trạng thái bất lực học được (learned helplessness).

Dù ít được thừa nhận, bạo hành thể chất và tình dục đối với nam giới vẫn tồn tại. Họ có thể bị đe dọa, xô đẩy, hoặc bị ép buộc trong các tình huống thân mật. Tuy nhiên, do áp lực xã hội về “nam tính”, nhiều người không dám gọi tên những gì mình trải qua, hoặc sợ rằng sẽ không được tin tưởng. Ngoài ra, một dạng tinh vi khác là bạo hành qua việc tấn công danh tính, khi nam giới liên tục bị chê bai là “không đủ đàn ông”, “yếu đuối”, hay “thất bại”, từ đó tạo ra cảm giác xấu hổ độc hại và tự phủ nhận bản thân.

Những dạng bạo hành này không chỉ gây tổn thương tức thời mà còn dẫn đến sang chấn mối quan hệ (relational trauma). Đây là loại sang chấn xảy ra trong chính mối quan hệ thân mật – nơi lẽ ra phải là không gian an toàn. Khi người gây tổn thương cũng là người mình gắn bó, hệ thần kinh rơi vào trạng thái mâu thuẫn: vừa muốn gần gũi, vừa muốn tránh né. Hệ quả là các mô thức gắn bó không an toàn, khó tin tưởng, sợ thân mật nhưng đồng thời cũng sợ cô đơn.

Sang chấn này thường không chỉ nằm ở tâm trí mà còn biểu hiện qua cơ thể (somatic). Nam giới có thể trải qua căng cơ mãn tính, rối loạn giấc ngủ, đau đầu, vấn đề tiêu hóa hoặc cảm giác tê, nặng trong cơ thể. Khi cảm xúc không được xử lý bằng lời, cơ thể trở thành nơi lưu giữ trải nghiệm sang chấn. Đồng thời, họ có thể biểu hiện sang chấn qua hành vi như cáu gắt, né tránh, làm việc quá mức hoặc sử dụng chất để đối phó.

Việc nhận diện các dạng thức bạo hành và hiểu về sang chấn mối quan hệ là bước đầu quan trọng để phá vỡ sự im lặng. Khi nam giới được công nhận trải nghiệm của mình mà không bị phán xét, họ mới có cơ hội kết nối lại với bản thân, xây dựng cảm giác an toàn và phục hồi một cách bền vững.

MIA NGUYỄN