Năm 2020 ghi dấu sự bùng phát của đại dịch COVID-19, khiến chúng ta phải đương đầu với những thứ còn tệ hại hơn là cảm giác tiêu cực thường nhật. Nhiều người buộc phải đối mặt với một tấn bi kịch kinh hoàng của sự sống, khi kẻ mất việc và trở nên vô công rỗi nghề, kẻ lại mãi mãi xa lìa những người thân yêu. Kể cả với những ai không phải gặm nhấm nỗi mất mát, đại dịch vẫn trở thành một giai đoạn đặc biệt khó khăn trong cuộc sống của họ. Thế nhưng, ngay lúc này, chúng ta có thể dành cho bản thân một cơ hội để nhìn lại những lợi ích mà các cảm xúc lẫn trải nghiệm tiêu cực đã mang đến, cũng như cách để biến chúng thành công cụ cải thiện bản thân thay vì gắng sức đẩy chúng ra xa.

Trước nhất, ta hãy bắt đầu với một điểm khá rõ ràng thế này: Những cảm xúc tiêu cực tồn tại để giữ chúng ta an toàn. Chúng bao gồm buồn bã, giận dữ, sợ hãi và chán ghét. Chúng ta trải nghiệm chúng một cách không tự nguyện trước các kích thích của môi trường. Bạn sẽ chẳng bao giờ tự nói với bản thân mình: “Này, tôi nghĩ là tôi hiện giờ cảm thấy sợ hãi”. Việc của bạn chỉ là cảm nhận và rồi lựa chọn chiến đấu hoặc trốn chạy – những thứ có thể giúp bạn giữ lại mạng sống. Cảm giác chán ghét – tương tự, cảnh báo bạn về những mầm bệnh tiềm tàng. Tất nhiên rằng bạn có thể là một người có hệ thống cảm quan nhạy cảm, chẳng hạn như bạn gặp vấn đề trong việc kiềm chế nỗi tức giận. Những điểm cốt lõi ở đây là: những cung bậc cảm xúc tiêu cực vô cùng quan trọng với chúng ta, dù chúng vốn chẳng vui vẻ tẹo nào.

Những cung bậc cảm xúc này còn có thể khiến chúng ta thực hiện các hoạt động thường nhật hiệu quả hơn. Trong một bài viết phổ biến được đăng tải vào năm 2009 trên trang tạp chí Psychological Review, các nhà tâm lý học tiến hóa Paul W. Andrew và J. Anderson Thomson đã chỉ ra rằng nỗi buồn, thậm chí căn bệnh trầm cảm vẫn tồn tại kể cả khi đối mặt với tiến hóa bởi chúng mang lại lợi ích về mặt nhận thức cho chúng ta. Có bằng chứng cho thấy nỗi buồn giúp ta đánh giá thực tế của các tình huống xã hội hiệu quả hơn, vì nó khiến ta bớt tâng bốc chính mình hoặc thôi ra sức che đậy những sự thật tiêu cực khác. Thậm chí, nỗi buồn còn khiến ta làm việc hiệu quả hơn khi gia tăng khả năng tập trung và giúp ta rút ra bài học từ những sai lầm. Đây cũng chính là cách mà thất bại – thông qua các cảm xúc tiêu cực – dẫn lối ta đến thành công trong tương lai.

Cuối cùng, tiếp xúc với những cảm xúc tiêu cực sẽ khiến chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn trước một cuộc khủng hoảng thực sự. Nghiên cứu cho thấy, “rèn luyện tiêm nhiễm cảm giác căng thẳng”, tức học cách đối phó với sự tức giận, sợ hãi và lo lắng bằng cách tiếp xúc với các kích thích gây ra chúng có thể tạo ra khả năng phục hồi cảm xúc. Những nỗ lực để loại bỏ cảm giác tồi tệ khỏi cuộc sống hàng ngày rất dễ dẫn đến một dạng “dị ứng cảm xúc”, để rồi những quãng thời gian khốn khó sẽ khiến ta thống khổ cùng cực, đến mức không thể tảng lờ hay có khả năng đương đầu với chúng.

Tóm lại, nếu chúng ta muốn một cuộc sống với đủ đầy ý nghĩa, tình yêu chân chính và sức mạnh tinh thần, chúng ta cần phải đối diện với những rủi ro, hiện hữu dưới lớp vỏ mang tên  sự khó chịu, xung đột và mất mát. Điều này có nghĩa là sẽ có nỗi buồn, sợ hãi, giận dữ và chán ghét. Nếu loại bỏ những cảm xúc và trải nghiệm tiêu cực này khỏi cuộc sống chúng ta, chúng ta sẽ trở thành những kẻ nghèo nàn, đói khát về tinh thần.

Năm 2019, diễn viên hài Stephen Colbert đã tham gia một cuộc phỏng vấn của Anderson Cooper – người dẫn chương trình chính trong chương trình tin tức của đài CNN về vụ tai nạn máy bay đã cướp đi mạng sống của bố và hai anh em của ông khi ông chỉ mới 10 tuổi. Cooper đã trích dẫn một tuyên bố trước đây của Colbert, rằng ông đã học được cách “yêu cả những điều mà tôi hằng luôn mong ước đừng bao giờ xảy ra”. Anh ấy yêu cầu Colbert làm rõ tư tưởng kỳ lạ này. Colbert đáp rằng: “Sự sống là một món quà, và sự sống gắn liền với đau khổ. Dù rằng tôi chẳng muốn điều đó xảy ra, nhưng nếu ta biết ơn về cuộc sống này, ta phải dành sự biết ơn đến mọi điều thuộc về nó. Ta không thể kén chọn những thứ mà ta muốn cảm thấy biết ơn”.

Những lời nói của Colbert đã để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc, và có lẽ điều tương tự cũng sẽ xảy ra với bạn. Không có người bình thường nào chấp nhận bỏ qua những cuộc vui để ôm lấy một nỗi mất mát sầu muộn, và cũng không có ai chủ động kiếm tìm những khúc mắc, dù là nhỏ nhất. Nhưng những cảm xúc đó ắt đã tìm thấy chúng ta, hết lần này đến lần khác trên chặng đường của cuộc sống. Ý nghĩa và lợi ích mà những nỗi đau này đem lại cho đời người, cho xã hội sẽ tùy thuộc vào cách mà ta lựa chọn sử dụng chúng.

CATHERINE

Năm 2020 ghi dấu sự bùng phát của đại dịch COVID-19, khiến chúng ta phải đương đầu với những thứ còn tệ hại hơn là cảm giác tiêu cực thường nhật. Nhiều người buộc phải đối mặt với một tấn bi kịch kinh hoàng của sự sống, khi kẻ mất việc và trở nên vô công rỗi nghề, kẻ lại mãi mãi xa lìa những người thân yêu. Kể cả với những ai không phải gặm nhấm nỗi mất mát, đại dịch vẫn trở thành một giai đoạn đặc biệt khó khăn trong cuộc sống của họ. Thế nhưng, ngay lúc này, chúng ta có thể dành cho bản thân một cơ hội để nhìn lại những lợi ích mà các cảm xúc lẫn trải nghiệm tiêu cực đã mang đến, cũng như cách để biến chúng thành công cụ cải thiện bản thân thay vì gắng sức đẩy chúng ra xa.

Trước nhất, ta hãy bắt đầu với một điểm khá rõ ràng thế này: Những cảm xúc tiêu cực tồn tại để giữ chúng ta an toàn. Chúng bao gồm buồn bã, giận dữ, sợ hãi và chán ghét. Chúng ta trải nghiệm chúng một cách không tự nguyện trước các kích thích của môi trường. Bạn sẽ chẳng bao giờ tự nói với bản thân mình: “Này, tôi nghĩ là tôi hiện giờ cảm thấy sợ hãi”. Việc của bạn chỉ là cảm nhận và rồi lựa chọn chiến đấu hoặc trốn chạy – những thứ có thể giúp bạn giữ lại mạng sống. Cảm giác chán ghét – tương tự, cảnh báo bạn về những mầm bệnh tiềm tàng. Tất nhiên rằng bạn có thể là một người có hệ thống cảm quan nhạy cảm, chẳng hạn như bạn gặp vấn đề trong việc kiềm chế nỗi tức giận. Những điểm cốt lõi ở đây là: những cung bậc cảm xúc tiêu cực vô cùng quan trọng với chúng ta, dù chúng vốn chẳng vui vẻ tẹo nào.

Những cung bậc cảm xúc này còn có thể khiến chúng ta thực hiện các hoạt động thường nhật hiệu quả hơn. Trong một bài viết phổ biến được đăng tải vào năm 2009 trên trang tạp chí Psychological Review, các nhà tâm lý học tiến hóa Paul W. Andrew và J. Anderson Thomson đã chỉ ra rằng nỗi buồn, thậm chí căn bệnh trầm cảm vẫn tồn tại kể cả khi đối mặt với tiến hóa bởi chúng mang lại lợi ích về mặt nhận thức cho chúng ta. Có bằng chứng cho thấy nỗi buồn giúp ta đánh giá thực tế của các tình huống xã hội hiệu quả hơn, vì nó khiến ta bớt tâng bốc chính mình hoặc thôi ra sức che đậy những sự thật tiêu cực khác. Thậm chí, nỗi buồn còn khiến ta làm việc hiệu quả hơn khi gia tăng khả năng tập trung và giúp ta rút ra bài học từ những sai lầm. Đây cũng chính là cách mà thất bại – thông qua các cảm xúc tiêu cực – dẫn lối ta đến thành công trong tương lai.

Cuối cùng, tiếp xúc với những cảm xúc tiêu cực sẽ khiến chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn trước một cuộc khủng hoảng thực sự. Nghiên cứu cho thấy, “rèn luyện tiêm nhiễm cảm giác căng thẳng”, tức học cách đối phó với sự tức giận, sợ hãi và lo lắng bằng cách tiếp xúc với các kích thích gây ra chúng có thể tạo ra khả năng phục hồi cảm xúc. Những nỗ lực để loại bỏ cảm giác tồi tệ khỏi cuộc sống hàng ngày rất dễ dẫn đến một dạng “dị ứng cảm xúc”, để rồi những quãng thời gian khốn khó sẽ khiến ta thống khổ cùng cực, đến mức không thể tảng lờ hay có khả năng đương đầu với chúng.

Tóm lại, nếu chúng ta muốn một cuộc sống với đủ đầy ý nghĩa, tình yêu chân chính và sức mạnh tinh thần, chúng ta cần phải đối diện với những rủi ro, hiện hữu dưới lớp vỏ mang tên  sự khó chịu, xung đột và mất mát. Điều này có nghĩa là sẽ có nỗi buồn, sợ hãi, giận dữ và chán ghét. Nếu loại bỏ những cảm xúc và trải nghiệm tiêu cực này khỏi cuộc sống chúng ta, chúng ta sẽ trở thành những kẻ nghèo nàn, đói khát về tinh thần.

Năm 2019, diễn viên hài Stephen Colbert đã tham gia một cuộc phỏng vấn của Anderson Cooper – người dẫn chương trình chính trong chương trình tin tức của đài CNN về vụ tai nạn máy bay đã cướp đi mạng sống của bố và hai anh em của ông khi ông chỉ mới 10 tuổi. Cooper đã trích dẫn một tuyên bố trước đây của Colbert, rằng ông đã học được cách “yêu cả những điều mà tôi hằng luôn mong ước đừng bao giờ xảy ra”. Anh ấy yêu cầu Colbert làm rõ tư tưởng kỳ lạ này. Colbert đáp rằng: “Sự sống là một món quà, và sự sống gắn liền với đau khổ. Dù rằng tôi chẳng muốn điều đó xảy ra, nhưng nếu ta biết ơn về cuộc sống này, ta phải dành sự biết ơn đến mọi điều thuộc về nó. Ta không thể kén chọn những thứ mà ta muốn cảm thấy biết ơn”.

Những lời nói của Colbert đã để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc, và có lẽ điều tương tự cũng sẽ xảy ra với bạn. Không có người bình thường nào chấp nhận bỏ qua những cuộc vui để ôm lấy một nỗi mất mát sầu muộn, và cũng không có ai chủ động kiếm tìm những khúc mắc, dù là nhỏ nhất. Nhưng những cảm xúc đó ắt đã tìm thấy chúng ta, hết lần này đến lần khác trên chặng đường của cuộc sống. Ý nghĩa và lợi ích mà những nỗi đau này đem lại cho đời người, cho xã hội sẽ tùy thuộc vào cách mà ta lựa chọn sử dụng chúng.

CATHERINE

​