SƠ CỨU CẢM XÚC?

SƠ CỨU CẢM XÚC?

Kể từ khi còn bé, chúng ta đã luôn được dạy cách chăm sóc cơ thể. Chẳng hạn như đánh răng sau mỗi bữa ăn, rửa tay sạch trước khi ăn hoặc dán băng cá nhân vào những vết thương. Thế nhưng, chẳng có ai dạy dỗ tường tận chúng ta cách chăm sóc cảm xúc. Hầu hết mọi người đều biết cách giữ gìn sức khỏe thể chất, nhưng lại không biết làm thế nào để bảo vệ sức khỏe tinh thần.

So với vết thương thể chất, vết thương tinh thần còn xảy ra thường xuyên hơn nhiều. Cô đơn, thất bại, bị từ chối, mất mát,… rất nhiều thứ ngoài ý muốn có thể xảy ra và tác động tiêu cực lên sức khỏe tâm lý của chúng ta. Kể cả những người lạc quan và tích cực nhất ắt cũng có những lần oằn mình giữa vực sâu tuyệt vọng, cố gắng vùng vẫy nhưng bất lực, chỉ biết bó gối tự ôm lấy mình với hai hàng nước mắt lăn dài.

Những ảnh hưởng tâm lý tưởng chừng như vô thưởng vô phạt, nhưng khi chúng ta lờ đi và mặc kệ chúng quá lâu, chúng sẽ ngày càng trở nên tệ hơn và làm ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta. Nỗi buồn, nỗi cô đơn kéo dài quá lâu sẽ gây ra trầm cảm. Thất bại, mất mát, bị từ chối quá nhiều lần sẽ khiến chúng ta mất đi niềm tin vào bản thân, thậm chí chối bỏ chính mình.

Vì vậy, hãy trang bị cho mình những cách sơ cứu cảm xúc cần thiết.

Chú ý đến những nỗi đau cảm xúc

Vì không muốn đối diện nên chúng ta thường lờ đi hoặc giấu nhẹm những nỗi đau cảm xúc của mình. Dần dà, chúng sẽ tích tụ ngày càng nhiều, giống như một ngọn núi lửa chực chờ phun trào, chỉ cần một “giọt nước tràn ly” là chúng có thể nổ tung, vây kín chúng ta bất cứ lúc nào.

Mỗi lúc bị đứt tay hoặc xây xát, chúng ta cần phải xức thuốc sát trùng vào vết thương và dán băng cá nhân để tránh bị nhiễm trùng. Những vết thương cảm xúc cũng vậy, cần được sơ cứu kịp thời trước khi trở nên lở loét và mục ruỗng. 

Chú ý đến những nỗi đau cảm xúc không có nghĩa là sống cùng với sự tiêu cực. Có nhiều người thường đổi sự chú ý sang những điều “sao lãng” tích cực như xem một bộ phim, giải một câu đố,… Đây là một phương pháp vượt thoát hiệu quả và thích hợp với nhiều người. Tuy nhiên, khi cảm giác đau buồn cứ mãi kéo dài không chấm dứt, bạn cần phải chú ý nhìn nhận và tìm cách xử lý nó. Chia sẻ với những người thân cận hoặc trò chuyện với chuyên gia tâm lý là một số gợi ý để vết thương của bạn có thể được xử lý tốt và triệt để hơn.

Bảo vệ tình yêu mà bạn dành cho bản thân

Một trong những suy nghĩ phổ biến nhất khi chúng ta gặp phải nỗi đau tâm lý chính là tức giận, chán ghét, thất vọng, chối bỏ chính bản thân mình. Thế nhưng, tình yêu mà bạn dành cho bản thân chính là hệ miễn dịch của cảm xúc. Nó sẽ ôm lấy bạn, vỗ về bạn và ngăn cản những mầm mống tiêu cực đang có ý định tấn công vào trái tim bạn. Vì vậy, hãy học cách bảo vệ nó.

Cách dễ nhất để yêu thương chính mình chính là tận hưởng phút giây bạn đang sống. Hãy dành thời gian mỗi ngày để làm điều mình thích hoặc những việc mà bạn chắc chắn sẽ khiến cuộc sống của bạn giàu giá trị hơn, chẳng hạn như chạy bộ, tập Yoga, đắp mặt nạ, eat clean… Những điều nhỏ nhặt đó đều có thể giúp bạn cảm thấy tốt hơn rất nhiều.

Khi những vết thương cảm xúc xuất hiện, bạn có thể bảo vệ tình yêu dành cho bản thân bằng một số biện pháp cụ thể hơn. Hãy thử tưởng tượng ra người bạn thân của bạn đang cảm thấy tồi tệ vì lí do tương tự, và bạn cần viết cho họ một bức thư chân thành để trợ giúp và an ủi. Những điều bạn sẽ nói chính là những tin nhắn mà bạn muốn nhắn nhủ với chính bản thân mình.

Ngoài ra, bạn có thể nhắm mắt lại, nghĩ về những thứ khiến bạn cảm thấy biết ơn trong ngày và viết chúng ra một cuốn sổ xinh xắn. Đó có thể là những chi tiết rất nhỏ như: cảm ơn tôi vì hôm nay đã dậy vào lúc 5 giờ 30 phút sáng, cảm ơn vì bình minh sáng hôm nay đẹp hơn mọi ngày, cảm ơn cô bé hàng xóm vì đã khẽ cười và cúi đầu chào tôi khi chúng ta tình cờ chạm mặt sau ở thang máy, cảm ơn cô bán bánh mì đầu ngõ vì đã cho tôi nhiều nước sốt hơn một chút, cảm ơn những đóa hoa ngoài ban công vì đã nở rộ,… Với việc này, bạn sẽ chú ý nhiều hơn đến những điều có giá trị tích cực và tốt đẹp.

Chuyển hướng những phản ứng bản năng

Khi vô tình xảy ra nỗi đau cảm xúc, bạn thường có phản ứng như thế nào? Có phải là lẩn quẩn trong suy nghĩ “nếu như”, “giá như” và cho rằng mình thật vô dụng, đáng thất vọng? Những vòng xoáy cảm xúc cứ thế xoay vần, cuốn bạn vào trong quỹ đạo của chúng, đến mức bạn không tìm ra lối thoát nữa.

Bạn có thể lập ra một danh sách những yếu tố mà bạn có thể thay đổi nếu có cơ hội thử lại một lần nữa. Hãy nghĩ xem khi ấy bạn sẽ chuẩn bị, lên kế hoạch và từng bước cải thiện chúng như thế nào. Bài tập này tuy không thể áp dụng vào thực tiễn, nhưng sẽ chuyển hướng phản ứng bản năng của bạn, giúp bạn giảm đi cảm giác tuyệt vọng và cải thiện cơ hội thành công của bạn trong tương lai.

Nếu một khoảng thời gian dài đã trôi qua mà bạn vẫn không thể chữa lành vết thương cảm xúc, hãy tự tạo cho mình suy nghĩ mới về nó. Điều này có thể rất khó, nhưng hãy cố gắng nghĩ về những thứ mà bạn có thể đạt được qua lần mất mát này. Chẳng hạn như: tôi đã thất bại trong lần thử việc này, nhưng tôi đã có những kinh nghiệm đáng quý để trong thử thách sắp tới, tôi có thể làm tốt hơn. Thay vì quẩn quanh với những nỗi đau cũ, hãy tưởng tượng sự biết ơn mới mà bạn có thể có được, hoặc nghĩ về những điều bạn có thể thay đổi để cải thiện cuộc sống của mình một cách tích cực hơn.

Luyện tập sơ cứu cảm xúc có thể là một quá trình vô cùng khó khăn, đòi hỏi nhiều sự kiên nhẫn và mạnh mẽ. Thế nhưng, khi bạn bỏ đủ thời gian và công sức cho nó, nó sẽ khiến cuộc sống của bạn trở nên tươi tắn và đáng sống hơn rất nhiều.

CATHERINE

​Kể từ khi còn bé, chúng ta đã luôn được dạy cách chăm sóc cơ thể. Chẳng hạn như đánh răng sau mỗi bữa ăn, rửa tay sạch trước khi ăn hoặc dán băng cá nhân vào những vết thương. Thế nhưng, chẳng có ai dạy dỗ tường tận chúng ta cách chăm sóc cảm xúc. Hầu hết mọi người đều biết cách giữ gìn sức khỏe thể chất, nhưng lại không biết làm thế nào để bảo vệ sức khỏe tinh thần.

So với vết thương thể chất, vết thương tinh thần còn xảy ra thường xuyên hơn nhiều. Cô đơn, thất bại, bị từ chối, mất mát,… rất nhiều thứ ngoài ý muốn có thể xảy ra và tác động tiêu cực lên sức khỏe tâm lý của chúng ta. Kể cả những người lạc quan và tích cực nhất ắt cũng có những lần oằn mình giữa vực sâu tuyệt vọng, cố gắng vùng vẫy nhưng bất lực, chỉ biết bó gối tự ôm lấy mình với hai hàng nước mắt lăn dài.

Những ảnh hưởng tâm lý tưởng chừng như vô thưởng vô phạt, nhưng khi chúng ta lờ đi và mặc kệ chúng quá lâu, chúng sẽ ngày càng trở nên tệ hơn và làm ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta. Nỗi buồn, nỗi cô đơn kéo dài quá lâu sẽ gây ra trầm cảm. Thất bại, mất mát, bị từ chối quá nhiều lần sẽ khiến chúng ta mất đi niềm tin vào bản thân, thậm chí chối bỏ chính mình.

Vì vậy, hãy trang bị cho mình những cách sơ cứu cảm xúc cần thiết.

Chú ý đến những nỗi đau cảm xúc

Vì không muốn đối diện nên chúng ta thường lờ đi hoặc giấu nhẹm những nỗi đau cảm xúc của mình. Dần dà, chúng sẽ tích tụ ngày càng nhiều, giống như một ngọn núi lửa chực chờ phun trào, chỉ cần một “giọt nước tràn ly” là chúng có thể nổ tung, vây kín chúng ta bất cứ lúc nào.

Mỗi lúc bị đứt tay hoặc xây xát, chúng ta cần phải xức thuốc sát trùng vào vết thương và dán băng cá nhân để tránh bị nhiễm trùng. Những vết thương cảm xúc cũng vậy, cần được sơ cứu kịp thời trước khi trở nên lở loét và mục ruỗng. 

Chú ý đến những nỗi đau cảm xúc không có nghĩa là sống cùng với sự tiêu cực. Có nhiều người thường đổi sự chú ý sang những điều “sao lãng” tích cực như xem một bộ phim, giải một câu đố,… Đây là một phương pháp vượt thoát hiệu quả và thích hợp với nhiều người. Tuy nhiên, khi cảm giác đau buồn cứ mãi kéo dài không chấm dứt, bạn cần phải chú ý nhìn nhận và tìm cách xử lý nó. Chia sẻ với những người thân cận hoặc trò chuyện với chuyên gia tâm lý là một số gợi ý để vết thương của bạn có thể được xử lý tốt và triệt để hơn.

Bảo vệ tình yêu mà bạn dành cho bản thân

Một trong những suy nghĩ phổ biến nhất khi chúng ta gặp phải nỗi đau tâm lý chính là tức giận, chán ghét, thất vọng, chối bỏ chính bản thân mình. Thế nhưng, tình yêu mà bạn dành cho bản thân chính là hệ miễn dịch của cảm xúc. Nó sẽ ôm lấy bạn, vỗ về bạn và ngăn cản những mầm mống tiêu cực đang có ý định tấn công vào trái tim bạn. Vì vậy, hãy học cách bảo vệ nó.

Cách dễ nhất để yêu thương chính mình chính là tận hưởng phút giây bạn đang sống. Hãy dành thời gian mỗi ngày để làm điều mình thích hoặc những việc mà bạn chắc chắn sẽ khiến cuộc sống của bạn giàu giá trị hơn, chẳng hạn như chạy bộ, tập Yoga, đắp mặt nạ, eat clean… Những điều nhỏ nhặt đó đều có thể giúp bạn cảm thấy tốt hơn rất nhiều.

Khi những vết thương cảm xúc xuất hiện, bạn có thể bảo vệ tình yêu dành cho bản thân bằng một số biện pháp cụ thể hơn. Hãy thử tưởng tượng ra người bạn thân của bạn đang cảm thấy tồi tệ vì lí do tương tự, và bạn cần viết cho họ một bức thư chân thành để trợ giúp và an ủi. Những điều bạn sẽ nói chính là những tin nhắn mà bạn muốn nhắn nhủ với chính bản thân mình.

Ngoài ra, bạn có thể nhắm mắt lại, nghĩ về những thứ khiến bạn cảm thấy biết ơn trong ngày và viết chúng ra một cuốn sổ xinh xắn. Đó có thể là những chi tiết rất nhỏ như: cảm ơn tôi vì hôm nay đã dậy vào lúc 5 giờ 30 phút sáng, cảm ơn vì bình minh sáng hôm nay đẹp hơn mọi ngày, cảm ơn cô bé hàng xóm vì đã khẽ cười và cúi đầu chào tôi khi chúng ta tình cờ chạm mặt sau ở thang máy, cảm ơn cô bán bánh mì đầu ngõ vì đã cho tôi nhiều nước sốt hơn một chút, cảm ơn những đóa hoa ngoài ban công vì đã nở rộ,… Với việc này, bạn sẽ chú ý nhiều hơn đến những điều có giá trị tích cực và tốt đẹp.

Chuyển hướng những phản ứng bản năng

Khi vô tình xảy ra nỗi đau cảm xúc, bạn thường có phản ứng như thế nào? Có phải là lẩn quẩn trong suy nghĩ “nếu như”, “giá như” và cho rằng mình thật vô dụng, đáng thất vọng? Những vòng xoáy cảm xúc cứ thế xoay vần, cuốn bạn vào trong quỹ đạo của chúng, đến mức bạn không tìm ra lối thoát nữa.

Bạn có thể lập ra một danh sách những yếu tố mà bạn có thể thay đổi nếu có cơ hội thử lại một lần nữa. Hãy nghĩ xem khi ấy bạn sẽ chuẩn bị, lên kế hoạch và từng bước cải thiện chúng như thế nào. Bài tập này tuy không thể áp dụng vào thực tiễn, nhưng sẽ chuyển hướng phản ứng bản năng của bạn, giúp bạn giảm đi cảm giác tuyệt vọng và cải thiện cơ hội thành công của bạn trong tương lai.

Nếu một khoảng thời gian dài đã trôi qua mà bạn vẫn không thể chữa lành vết thương cảm xúc, hãy tự tạo cho mình suy nghĩ mới về nó. Điều này có thể rất khó, nhưng hãy cố gắng nghĩ về những thứ mà bạn có thể đạt được qua lần mất mát này. Chẳng hạn như: tôi đã thất bại trong lần thử việc này, nhưng tôi đã có những kinh nghiệm đáng quý để trong thử thách sắp tới, tôi có thể làm tốt hơn. Thay vì quẩn quanh với những nỗi đau cũ, hãy tưởng tượng sự biết ơn mới mà bạn có thể có được, hoặc nghĩ về những điều bạn có thể thay đổi để cải thiện cuộc sống của mình một cách tích cực hơn.

Luyện tập sơ cứu cảm xúc có thể là một quá trình vô cùng khó khăn, đòi hỏi nhiều sự kiên nhẫn và mạnh mẽ. Thế nhưng, khi bạn bỏ đủ thời gian và công sức cho nó, nó sẽ khiến cuộc sống của bạn trở nên tươi tắn và đáng sống hơn rất nhiều.

CATHERINE

KHI BẠN BỊ HẤP DẪN BỞI NGƯỜI “KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC”

  Nhiều người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới, đều trải nghiệm một mô thức lặp lại: họ chỉ rung động với những người “không thể thuộc về mình” — người đã có gia đình, người không quan tâm, người lạnh nhạt, hoặc những đối tượng mà ngay từ đầu họ biết...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

KHI BẠN BỊ HẤP DẪN BỞI NGƯỜI “KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC”

  Nhiều người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới, đều trải nghiệm một mô thức lặp lại: họ chỉ rung động với những người “không thể thuộc về mình” — người đã có gia đình, người không quan tâm, người lạnh nhạt, hoặc những đối tượng mà ngay từ đầu họ biết...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...