Hệ thống đáp ứng với căng thẳng (stress response system) là một cơ chế sinh học phức tạp, trong đó trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA axis) đóng vai trò trung tâm. Khi cơ thể đối mặt với áp lực, hormone cortisol và catecholamine (adrenaline, noradrenaline) được tiết ra nhằm duy trì trạng thái “chiến đấu hay bỏ chạy”. Tuy nhiên, sự hoạt hóa kéo dài của hệ thống này gây rối loạn cân bằng nội tiết, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sinh sản của cả nam lẫn nữ.

Ở phụ nữ, mức cortisol cao liên tục có thể ức chế vùng dưới đồi tiết gonadotropin-releasing hormone (GnRH). Điều này làm giảm hoạt động của tuyến yên trong việc sản xuất hormone luteinizing (LH) và follicle-stimulating hormone (FSH), dẫn đến rối loạn rụng trứng hoặc vô kinh tạm thời. Ngoài ra, cortisol còn làm giảm khả năng niêm mạc tử cung chuẩn bị cho sự làm tổ, đồng thời tăng nguy cơ sảy thai sớm do mất cân bằng giữa hormone progesterone và estrogen. Trong thai kỳ, căng thẳng mạn tính cũng liên quan đến nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và rối loạn phát triển thần kinh thai nhi, vì cortisol có thể xuyên qua nhau thai và ảnh hưởng đến trục HPA của bào thai.

Đối với nam giới, stress kéo dài làm giảm testosterone do ức chế tuyến yên và tinh hoàn. Testosterone thấp không chỉ ảnh hưởng đến ham muốn tình dục mà còn làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng. Nghiên cứu cho thấy căng thẳng có thể làm tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng, giảm khả năng di chuyển, khiến việc thụ tinh trở nên khó khăn hơn. Đồng thời, mức cortisol cao cũng làm tăng stress oxy hóa trong tinh hoàn, gây tổn thương DNA của tinh trùng – yếu tố có thể liên quan đến vô sinh nam hoặc tăng nguy cơ sảy thai khi thụ tinh thành công.

Ngoài cơ chế nội tiết, stress còn ảnh hưởng đến hành vi và lối sống, gián tiếp tác động đến khả năng sinh sản. Ở phụ nữ, stress có thể làm gia tăng các hành vi như hút thuốc, uống rượu, rối loạn giấc ngủ – tất cả đều ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng mang thai. Ở nam giới, căng thẳng thường gắn liền với giảm chất lượng giấc ngủ, ít vận động và tăng tiêu thụ chất kích thích, góp phần suy giảm chức năng sinh sản.

Tóm lại, stress response system có tác động đa chiều lên khả năng thụ thai và mang thai. Ở phụ nữ, nó chủ yếu ảnh hưởng thông qua rối loạn rụng trứng, chất lượng niêm mạc tử cung và nguy cơ biến chứng thai kỳ. Ở nam giới, stress làm suy giảm testosterone, chất lượng tinh trùng và khả năng thụ tinh. Do đó, quản lý căng thẳng bằng các biện pháp tâm lý, lối sống lành mạnh và hỗ trợ y tế khi cần thiết là yếu tố quan trọng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản.

​

MIA NGUYỄN

Hệ thống đáp ứng với căng thẳng (stress response system) là một cơ chế sinh học phức tạp, trong đó trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA axis) đóng vai trò trung tâm. Khi cơ thể đối mặt với áp lực, hormone cortisol và catecholamine (adrenaline, noradrenaline) được tiết ra nhằm duy trì trạng thái “chiến đấu hay bỏ chạy”. Tuy nhiên, sự hoạt hóa kéo dài của hệ thống này gây rối loạn cân bằng nội tiết, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sinh sản của cả nam lẫn nữ.

Ở phụ nữ, mức cortisol cao liên tục có thể ức chế vùng dưới đồi tiết gonadotropin-releasing hormone (GnRH). Điều này làm giảm hoạt động của tuyến yên trong việc sản xuất hormone luteinizing (LH) và follicle-stimulating hormone (FSH), dẫn đến rối loạn rụng trứng hoặc vô kinh tạm thời. Ngoài ra, cortisol còn làm giảm khả năng niêm mạc tử cung chuẩn bị cho sự làm tổ, đồng thời tăng nguy cơ sảy thai sớm do mất cân bằng giữa hormone progesterone và estrogen. Trong thai kỳ, căng thẳng mạn tính cũng liên quan đến nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và rối loạn phát triển thần kinh thai nhi, vì cortisol có thể xuyên qua nhau thai và ảnh hưởng đến trục HPA của bào thai.

Đối với nam giới, stress kéo dài làm giảm testosterone do ức chế tuyến yên và tinh hoàn. Testosterone thấp không chỉ ảnh hưởng đến ham muốn tình dục mà còn làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng. Nghiên cứu cho thấy căng thẳng có thể làm tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng, giảm khả năng di chuyển, khiến việc thụ tinh trở nên khó khăn hơn. Đồng thời, mức cortisol cao cũng làm tăng stress oxy hóa trong tinh hoàn, gây tổn thương DNA của tinh trùng – yếu tố có thể liên quan đến vô sinh nam hoặc tăng nguy cơ sảy thai khi thụ tinh thành công.

Ngoài cơ chế nội tiết, stress còn ảnh hưởng đến hành vi và lối sống, gián tiếp tác động đến khả năng sinh sản. Ở phụ nữ, stress có thể làm gia tăng các hành vi như hút thuốc, uống rượu, rối loạn giấc ngủ – tất cả đều ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng mang thai. Ở nam giới, căng thẳng thường gắn liền với giảm chất lượng giấc ngủ, ít vận động và tăng tiêu thụ chất kích thích, góp phần suy giảm chức năng sinh sản.

Tóm lại, stress response system có tác động đa chiều lên khả năng thụ thai và mang thai. Ở phụ nữ, nó chủ yếu ảnh hưởng thông qua rối loạn rụng trứng, chất lượng niêm mạc tử cung và nguy cơ biến chứng thai kỳ. Ở nam giới, stress làm suy giảm testosterone, chất lượng tinh trùng và khả năng thụ tinh. Do đó, quản lý căng thẳng bằng các biện pháp tâm lý, lối sống lành mạnh và hỗ trợ y tế khi cần thiết là yếu tố quan trọng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản.

​

MIA NGUYỄN