Đối với một đứa trẻ, người cha không chỉ là một thành viên trong gia đình. Người cha thường đại diện cho sự bảo vệ, sức mạnh và cảm giác an toàn. Vì vậy, khi chính người cha trở thành nguồn của nỗi sợ hãi, thế giới của đứa trẻ có thể bị đảo lộn theo những cách mà người ngoài khó có thể nhìn thấy.

“Khi cha là quỷ dữ” không nhất thiết có nghĩa là người cha luôn đánh đập hay bạo hành thể xác. Đôi khi, “quỷ dữ” xuất hiện trong hình hài của những cơn giận dữ khó đoán, những lời sỉ nhục, sự kiểm soát, đe dọa, lạnh nhạt hoặc những lần khiến đứa trẻ liên tục cảm thấy mình không đủ tốt. Với một đứa trẻ, việc sống cùng một người cha đáng sợ giống như phải sống trong một ngôi nhà mà hệ thống báo động luôn bật. Hệ thần kinh của trẻ học cách cảnh giác, quan sát sắc mặt, giọng nói và tâm trạng của cha để dự đoán điều gì sắp xảy ra.

Nhiều đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh đó trở thành những người trưởng thành luôn căng thẳng dù không hiểu vì sao. Họ dễ giật mình, khó thư giãn, thường xuyên cảm thấy có lỗi hoặc lo lắng khi mắc sai lầm. Một số người trở nên quá hoàn hảo vì tin rằng nếu mình đủ tốt thì sẽ không bị chỉ trích. Một số khác học cách thu mình lại, tránh xung đột và cố gắng trở nên “vô hình”. Cũng có những người mang theo cơn giận chưa từng được phép bộc lộ và tiếp tục đấu tranh với nó trong các mối quan hệ sau này.

Điều đau đớn nhất là nhiều đứa trẻ không ngừng tìm cách bảo vệ hình ảnh của cha. Chúng tự trách mình, tự cho rằng mình hư, mình yếu đuối hoặc mình không đáng được yêu thương. Bởi đối với tâm trí trẻ thơ, việc tin rằng “cha có vấn đề” đôi khi còn đáng sợ hơn việc tin rằng “mình có vấn đề”. Cảm giác đó có thể theo họ suốt nhiều năm dưới dạng tự ti, xấu hổ hoặc niềm tin rằng bản thân không có giá trị.

Tuy nhiên, sự thật là không đứa trẻ nào sinh ra để trở thành nơi chứa đựng những tổn thương chưa được chữa lành của người lớn. Trách nhiệm của một đứa trẻ không phải là làm cho cha bình tĩnh hơn, hạnh phúc hơn hay bớt giận dữ hơn. Trách nhiệm đó thuộc về người trưởng thành.

Sự chữa lành bắt đầu khi người con nhận ra rằng những gì mình đã trải qua là có thật. Nỗi sợ hãi của mình là có thật. Những phản ứng sinh tồn của mình là có lý do. Khi có cơ hội được lắng nghe, được thấu hiểu và được trải nghiệm những mối quan hệ an toàn hơn, họ dần học được rằng mình không còn là đứa trẻ bất lực ngày nào nữa. Họ có thể xây dựng một cuộc sống khác, nơi sự an toàn không còn phụ thuộc vào tâm trạng của một người cha đáng sợ, mà được tạo dựng từ chính những lựa chọn và mối quan hệ lành mạnh của hiện tại.

Không phải mọi người cha đều là quỷ dữ. Nhưng với những người từng lớn lên trong nỗi sợ hãi trước cha mình, việc gọi tên trải nghiệm đó đôi khi chính là bước đầu tiên của sự tự do.

MIA NGUYỄN

Đối với một đứa trẻ, người cha không chỉ là một thành viên trong gia đình. Người cha thường đại diện cho sự bảo vệ, sức mạnh và cảm giác an toàn. Vì vậy, khi chính người cha trở thành nguồn của nỗi sợ hãi, thế giới của đứa trẻ có thể bị đảo lộn theo những cách mà người ngoài khó có thể nhìn thấy.

“Khi cha là quỷ dữ” không nhất thiết có nghĩa là người cha luôn đánh đập hay bạo hành thể xác. Đôi khi, “quỷ dữ” xuất hiện trong hình hài của những cơn giận dữ khó đoán, những lời sỉ nhục, sự kiểm soát, đe dọa, lạnh nhạt hoặc những lần khiến đứa trẻ liên tục cảm thấy mình không đủ tốt. Với một đứa trẻ, việc sống cùng một người cha đáng sợ giống như phải sống trong một ngôi nhà mà hệ thống báo động luôn bật. Hệ thần kinh của trẻ học cách cảnh giác, quan sát sắc mặt, giọng nói và tâm trạng của cha để dự đoán điều gì sắp xảy ra.

Nhiều đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh đó trở thành những người trưởng thành luôn căng thẳng dù không hiểu vì sao. Họ dễ giật mình, khó thư giãn, thường xuyên cảm thấy có lỗi hoặc lo lắng khi mắc sai lầm. Một số người trở nên quá hoàn hảo vì tin rằng nếu mình đủ tốt thì sẽ không bị chỉ trích. Một số khác học cách thu mình lại, tránh xung đột và cố gắng trở nên “vô hình”. Cũng có những người mang theo cơn giận chưa từng được phép bộc lộ và tiếp tục đấu tranh với nó trong các mối quan hệ sau này.

Điều đau đớn nhất là nhiều đứa trẻ không ngừng tìm cách bảo vệ hình ảnh của cha. Chúng tự trách mình, tự cho rằng mình hư, mình yếu đuối hoặc mình không đáng được yêu thương. Bởi đối với tâm trí trẻ thơ, việc tin rằng “cha có vấn đề” đôi khi còn đáng sợ hơn việc tin rằng “mình có vấn đề”. Cảm giác đó có thể theo họ suốt nhiều năm dưới dạng tự ti, xấu hổ hoặc niềm tin rằng bản thân không có giá trị.

Tuy nhiên, sự thật là không đứa trẻ nào sinh ra để trở thành nơi chứa đựng những tổn thương chưa được chữa lành của người lớn. Trách nhiệm của một đứa trẻ không phải là làm cho cha bình tĩnh hơn, hạnh phúc hơn hay bớt giận dữ hơn. Trách nhiệm đó thuộc về người trưởng thành.

Sự chữa lành bắt đầu khi người con nhận ra rằng những gì mình đã trải qua là có thật. Nỗi sợ hãi của mình là có thật. Những phản ứng sinh tồn của mình là có lý do. Khi có cơ hội được lắng nghe, được thấu hiểu và được trải nghiệm những mối quan hệ an toàn hơn, họ dần học được rằng mình không còn là đứa trẻ bất lực ngày nào nữa. Họ có thể xây dựng một cuộc sống khác, nơi sự an toàn không còn phụ thuộc vào tâm trạng của một người cha đáng sợ, mà được tạo dựng từ chính những lựa chọn và mối quan hệ lành mạnh của hiện tại.

Không phải mọi người cha đều là quỷ dữ. Nhưng với những người từng lớn lên trong nỗi sợ hãi trước cha mình, việc gọi tên trải nghiệm đó đôi khi chính là bước đầu tiên của sự tự do.

MIA NGUYỄN