Rất nhiều người từng nói: “Em biết mình cần trị liệu, nhưng cứ đến ngày hẹn là em muốn hủy”, hoặc “Em muốn thay đổi, nhưng mỗi lần định bắt đầu thì lại thấy không cần nữa”. Họ thường tự trách mình thiếu quyết tâm, lười biếng hay không đủ dũng cảm. Thực tế, dưới góc nhìn của tâm lý học sang chấn, điều này có thể phản ánh sự xung đột giữa những “phần” khác nhau bên trong con người chứ không đơn giản là thiếu ý chí.

Có một phần trong bạn đang rất mệt mỏi. Phần đó muốn được lắng nghe, muốn chấm dứt những cơn lo âu, những mối quan hệ đầy tổn thương hay cảm giác trống rỗng kéo dài. Chính phần này đã tìm kiếm thông tin, đặt lịch hẹn và hy vọng cuộc sống sẽ khác đi. Nhưng cũng có một phần khác xuất hiện và nói rằng: “Đừng kể cho ai biết”, “Mọi chuyện đâu có nghiêm trọng”, “Nếu nhớ lại thì sẽ đau lắm”, hoặc “Mình không đáng được giúp đỡ”. Hai phần ấy đang kéo bạn về hai hướng khác nhau.

Điều đáng chú ý là phần đang ngăn cản bạn thường không phải là kẻ thù. Trong nhiều trường hợp, đó chính là một cơ chế bảo vệ đã giúp bạn tồn tại trong quá khứ. Nếu bạn từng lớn lên trong môi trường mà cảm xúc bị phủ nhận, việc im lặng có thể từng là cách an toàn nhất. Nếu bạn từng bị phản bội khi tin tưởng người khác, việc tránh mở lòng có thể đã giúp bạn không bị tổn thương thêm. Hệ thần kinh ghi nhớ những bài học đó và tiếp tục sử dụng chúng, ngay cả khi hoàn cảnh hiện tại đã thay đổi.

Đó là lý do nhiều người cảm thấy mình tiến một bước rồi lại lùi hai bước trong quá trình chữa lành. Sau một buổi trị liệu, họ có thể muốn bỏ cuộc, cảm thấy xấu hổ hoặc tự thuyết phục rằng mọi chuyện không đáng để tiếp tục. Điều này không nhất thiết có nghĩa trị liệu thất bại. Ngược lại, đôi khi nó cho thấy những cơ chế phòng vệ lâu năm đang cảm nhận sự thay đổi và cố gắng đưa bạn trở lại vùng quen thuộc. Đối với hệ thần kinh, điều quen thuộc – dù đau khổ – vẫn thường được cảm nhận là an toàn hơn điều mới mẻ.

Vì vậy, mục tiêu của trị liệu không phải là ép phần sợ hãi phải biến mất hay chiến thắng nó bằng ý chí. Điều quan trọng hơn là hiểu rằng phần ấy đang cố gắng bảo vệ bạn theo cách mà nó từng biết. Khi bạn và nhà trị liệu đủ kiên nhẫn để lắng nghe, xây dựng cảm giác an toàn và giúp các phần bên trong đối thoại với nhau, sự chống đối sẽ dần giảm đi. Chữa lành không phải là cuộc chiến giữa “phần tốt” và “phần xấu”, mà là quá trình giúp tất cả những phần trong bạn nhận ra rằng: quá khứ đã qua, và hôm nay bạn không còn phải một mình đối mặt với nỗi đau nữa.

MIA NGUYỄN

Rất nhiều người từng nói: “Em biết mình cần trị liệu, nhưng cứ đến ngày hẹn là em muốn hủy”, hoặc “Em muốn thay đổi, nhưng mỗi lần định bắt đầu thì lại thấy không cần nữa”. Họ thường tự trách mình thiếu quyết tâm, lười biếng hay không đủ dũng cảm. Thực tế, dưới góc nhìn của tâm lý học sang chấn, điều này có thể phản ánh sự xung đột giữa những “phần” khác nhau bên trong con người chứ không đơn giản là thiếu ý chí.

Có một phần trong bạn đang rất mệt mỏi. Phần đó muốn được lắng nghe, muốn chấm dứt những cơn lo âu, những mối quan hệ đầy tổn thương hay cảm giác trống rỗng kéo dài. Chính phần này đã tìm kiếm thông tin, đặt lịch hẹn và hy vọng cuộc sống sẽ khác đi. Nhưng cũng có một phần khác xuất hiện và nói rằng: “Đừng kể cho ai biết”, “Mọi chuyện đâu có nghiêm trọng”, “Nếu nhớ lại thì sẽ đau lắm”, hoặc “Mình không đáng được giúp đỡ”. Hai phần ấy đang kéo bạn về hai hướng khác nhau.

Điều đáng chú ý là phần đang ngăn cản bạn thường không phải là kẻ thù. Trong nhiều trường hợp, đó chính là một cơ chế bảo vệ đã giúp bạn tồn tại trong quá khứ. Nếu bạn từng lớn lên trong môi trường mà cảm xúc bị phủ nhận, việc im lặng có thể từng là cách an toàn nhất. Nếu bạn từng bị phản bội khi tin tưởng người khác, việc tránh mở lòng có thể đã giúp bạn không bị tổn thương thêm. Hệ thần kinh ghi nhớ những bài học đó và tiếp tục sử dụng chúng, ngay cả khi hoàn cảnh hiện tại đã thay đổi.

Đó là lý do nhiều người cảm thấy mình tiến một bước rồi lại lùi hai bước trong quá trình chữa lành. Sau một buổi trị liệu, họ có thể muốn bỏ cuộc, cảm thấy xấu hổ hoặc tự thuyết phục rằng mọi chuyện không đáng để tiếp tục. Điều này không nhất thiết có nghĩa trị liệu thất bại. Ngược lại, đôi khi nó cho thấy những cơ chế phòng vệ lâu năm đang cảm nhận sự thay đổi và cố gắng đưa bạn trở lại vùng quen thuộc. Đối với hệ thần kinh, điều quen thuộc – dù đau khổ – vẫn thường được cảm nhận là an toàn hơn điều mới mẻ.

Vì vậy, mục tiêu của trị liệu không phải là ép phần sợ hãi phải biến mất hay chiến thắng nó bằng ý chí. Điều quan trọng hơn là hiểu rằng phần ấy đang cố gắng bảo vệ bạn theo cách mà nó từng biết. Khi bạn và nhà trị liệu đủ kiên nhẫn để lắng nghe, xây dựng cảm giác an toàn và giúp các phần bên trong đối thoại với nhau, sự chống đối sẽ dần giảm đi. Chữa lành không phải là cuộc chiến giữa “phần tốt” và “phần xấu”, mà là quá trình giúp tất cả những phần trong bạn nhận ra rằng: quá khứ đã qua, và hôm nay bạn không còn phải một mình đối mặt với nỗi đau nữa.

MIA NGUYỄN