Có những người bước vào một mối quan hệ đầy kiểm soát, xúc phạm, thao túng và bạo hành nhưng vẫn nói: “Vì họ yêu tôi nên mới như vậy.” Họ ở lại, tha thứ hết lần này đến lần khác và tin rằng chỉ cần mình yêu đủ nhiều thì mọi chuyện sẽ thay đổi. Thực chất, điều đang giữ họ lại không hẳn là tình yêu, mà có thể là sang chấn phức hợp và sang chấn gắn bó.

Đối với một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà tình yêu luôn đi kèm với sợ hãi, chỉ trích, bỏ rơi hoặc bạo lực, não bộ dần học rằng yêu và đau là hai điều không thể tách rời. Người chăm sóc vừa là nơi an toàn, vừa là nguồn đe dọa. Hệ thần kinh phát triển trong sự mâu thuẫn: muốn đến gần để được bảo vệ nhưng cũng muốn chạy trốn để sinh tồn. Kiểu gắn bó này được gọi là gắn bó vô tổ chức (disorganized attachment) và có thể ảnh hưởng sâu sắc đến các mối quan hệ khi trưởng thành.

Khi lớn lên, nhiều người vô thức tìm đến những mối quan hệ có cảm giác quen thuộc. Họ không tìm kiếm sự bình yên mà tìm kiếm điều mà hệ thần kinh đã từng biết. Một người hay ghen tuông, kiểm soát, lạnh lùng hoặc thất thường lại khiến họ cảm thấy “có sức hút”. Trong khi đó, một người ổn định, tôn trọng và yêu thương lành mạnh đôi khi lại bị cảm nhận là “nhạt”, “không có cảm xúc” hoặc “không đủ yêu”.

Đây được gọi là sự tái hiện sang chấn (trauma reenactment). Não bộ và hệ thần kinh vô thức cố gắng quay trở lại một kịch bản quen thuộc với hy vọng lần này sẽ có một kết thúc khác. Người đó tiếp tục cố gắng làm hài lòng, hy sinh và chịu đựng để cuối cùng được yêu thương. Nhưng đáng tiếc, họ thường chỉ lặp lại chính vòng tròn đau khổ đã từng trải qua từ thời thơ ấu.

Trong những mối quan hệ như vậy, bạo hành thường được định danh bằng những cái tên rất đẹp: “Anh ghen vì anh yêu em”, “Cha mẹ đánh vì thương con”, “Nếu em không rời bỏ anh thì anh sẽ thay đổi”. Khi tình yêu bị gắn với kiểm soát và sợ hãi, nạn nhân dần mất khả năng phân biệt đâu là yêu thương, đâu là tổn thương. Họ không chỉ sợ mất người kia mà còn sợ đối diện với cảm giác cô đơn, vô giá trị và bị bỏ rơi đã tồn tại từ rất lâu trong chính mình.

Chữa lành không bắt đầu bằng việc học cách rời bỏ người khác, mà bằng việc hiểu vì sao mình không thể rời đi. Khi hệ thần kinh dần cảm nhận được sự an toàn, khi những phần bị tổn thương được lắng nghe và kết nối, con người mới có thể nhận ra rằng tình yêu không cần phải đi kèm với đau đớn để chứng minh giá trị của nó. Một mối quan hệ lành mạnh không khiến bạn phải đánh đổi phẩm giá, sự an toàn hay chính bản thân mình để được yêu.

MIA NGUYỄN

Có những người bước vào một mối quan hệ đầy kiểm soát, xúc phạm, thao túng và bạo hành nhưng vẫn nói: “Vì họ yêu tôi nên mới như vậy.” Họ ở lại, tha thứ hết lần này đến lần khác và tin rằng chỉ cần mình yêu đủ nhiều thì mọi chuyện sẽ thay đổi. Thực chất, điều đang giữ họ lại không hẳn là tình yêu, mà có thể là sang chấn phức hợp và sang chấn gắn bó.

Đối với một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà tình yêu luôn đi kèm với sợ hãi, chỉ trích, bỏ rơi hoặc bạo lực, não bộ dần học rằng yêu và đau là hai điều không thể tách rời. Người chăm sóc vừa là nơi an toàn, vừa là nguồn đe dọa. Hệ thần kinh phát triển trong sự mâu thuẫn: muốn đến gần để được bảo vệ nhưng cũng muốn chạy trốn để sinh tồn. Kiểu gắn bó này được gọi là gắn bó vô tổ chức (disorganized attachment) và có thể ảnh hưởng sâu sắc đến các mối quan hệ khi trưởng thành.

Khi lớn lên, nhiều người vô thức tìm đến những mối quan hệ có cảm giác quen thuộc. Họ không tìm kiếm sự bình yên mà tìm kiếm điều mà hệ thần kinh đã từng biết. Một người hay ghen tuông, kiểm soát, lạnh lùng hoặc thất thường lại khiến họ cảm thấy “có sức hút”. Trong khi đó, một người ổn định, tôn trọng và yêu thương lành mạnh đôi khi lại bị cảm nhận là “nhạt”, “không có cảm xúc” hoặc “không đủ yêu”.

Đây được gọi là sự tái hiện sang chấn (trauma reenactment). Não bộ và hệ thần kinh vô thức cố gắng quay trở lại một kịch bản quen thuộc với hy vọng lần này sẽ có một kết thúc khác. Người đó tiếp tục cố gắng làm hài lòng, hy sinh và chịu đựng để cuối cùng được yêu thương. Nhưng đáng tiếc, họ thường chỉ lặp lại chính vòng tròn đau khổ đã từng trải qua từ thời thơ ấu.

Trong những mối quan hệ như vậy, bạo hành thường được định danh bằng những cái tên rất đẹp: “Anh ghen vì anh yêu em”, “Cha mẹ đánh vì thương con”, “Nếu em không rời bỏ anh thì anh sẽ thay đổi”. Khi tình yêu bị gắn với kiểm soát và sợ hãi, nạn nhân dần mất khả năng phân biệt đâu là yêu thương, đâu là tổn thương. Họ không chỉ sợ mất người kia mà còn sợ đối diện với cảm giác cô đơn, vô giá trị và bị bỏ rơi đã tồn tại từ rất lâu trong chính mình.

Chữa lành không bắt đầu bằng việc học cách rời bỏ người khác, mà bằng việc hiểu vì sao mình không thể rời đi. Khi hệ thần kinh dần cảm nhận được sự an toàn, khi những phần bị tổn thương được lắng nghe và kết nối, con người mới có thể nhận ra rằng tình yêu không cần phải đi kèm với đau đớn để chứng minh giá trị của nó. Một mối quan hệ lành mạnh không khiến bạn phải đánh đổi phẩm giá, sự an toàn hay chính bản thân mình để được yêu.

MIA NGUYỄN