Có những người nói rằng: “Tôi rất yêu mẹ, nhưng tôi cũng rất giận mẹ.” Họ vừa muốn ôm lấy mẹ, vừa muốn tránh xa. Họ cảm thấy tội lỗi vì sự tức giận của mình, nhưng cũng không thể phủ nhận nỗi đau vì đã không được yêu thương, quan tâm hay chăm sóc đúng cách. Đối với não bộ của một đứa trẻ, đây là một nghịch lý vô cùng khó giải quyết.

Một đứa trẻ sinh ra với nhu cầu gắn bó mạnh mẽ. Người chăm sóc chính vừa là nguồn nuôi dưỡng, vừa là nơi duy nhất giúp chúng tồn tại. Nhưng khi chính người đó nhiều lần thờ ơ, bỏ mặc, chỉ trích hoặc khiến đứa trẻ đau đớn, hệ thần kinh rơi vào một xung đột sinh tồn: “Mình cần mẹ để sống, nhưng ở gần mẹ lại khiến mình đau.”

Não bộ non nớt không đủ khả năng tích hợp hai sự thật rằng một người vừa có thể yêu mình, vừa có thể làm mình tổn thương. Thay vào đó, nó tạo ra những “phần” khác nhau để tồn tại. Một phần vẫn tha thiết yêu mẹ, tìm kiếm sự gần gũi và hy vọng được nhìn thấy. Một phần khác chất chứa sự tức giận, thất vọng và đau đớn vì đã không được đáp ứng nhu cầu cảm xúc cơ bản. Đây là nền tảng của sang chấn gắn bó vô tổ chức và thường liên quan đến hiện tượng phân ly cấu trúc.

Điều mà não bộ sợ nhất không phải là cơn đau, mà là phải đau một mình. Khi không có ai giúp điều hòa cảm xúc, hệ thần kinh buộc phải tự bảo vệ bằng những chiến lược sinh tồn. Một trong những chiến lược mạnh mẽ nhất là khóa tình yêu lại. Nếu yêu đồng nghĩa với tổn thương, thì tốt hơn hết là đừng cảm nhận nữa. Nếu hy vọng sẽ dẫn đến thất vọng, thì hãy ngừng hy vọng. Nếu cần ai đó sẽ khiến mình bị bỏ rơi, thì hãy học cách không cần ai.

Theo thời gian, cơ chế này giúp con người sống sót, nhưng cũng khiến họ mất đi khả năng cảm nhận sự an toàn trong các mối quan hệ. Họ có thể bước vào tình yêu nhưng luôn nghi ngờ, muốn gắn bó nhưng lại rút lui, khao khát được yêu nhưng sợ hãi sự gần gũi. Điều họ né tránh không phải là tình yêu, mà là ký ức vô thức về nỗi đau từng gắn liền với tình yêu.

Chữa lành không phải là ép bản thân tha thứ hay yêu thương nhiều hơn. Chữa lành là giúp hệ thần kinh học lại rằng gắn bó không nhất thiết đồng nghĩa với nguy hiểm. Khi những phần yêu, giận, đau và sợ hãi được lắng nghe và kết nối, con người dần có khả năng tích hợp một sự thật rất quan trọng: mình có thể vừa yêu một người, vừa thừa nhận những tổn thương mà người đó đã gây ra. Và chỉ khi đó, tình yêu mới không còn là một mối đe dọa, mà trở thành một trải nghiệm an toàn để được cảm nhận.

MIA NGUYỄN

Có những người nói rằng: “Tôi rất yêu mẹ, nhưng tôi cũng rất giận mẹ.” Họ vừa muốn ôm lấy mẹ, vừa muốn tránh xa. Họ cảm thấy tội lỗi vì sự tức giận của mình, nhưng cũng không thể phủ nhận nỗi đau vì đã không được yêu thương, quan tâm hay chăm sóc đúng cách. Đối với não bộ của một đứa trẻ, đây là một nghịch lý vô cùng khó giải quyết.

Một đứa trẻ sinh ra với nhu cầu gắn bó mạnh mẽ. Người chăm sóc chính vừa là nguồn nuôi dưỡng, vừa là nơi duy nhất giúp chúng tồn tại. Nhưng khi chính người đó nhiều lần thờ ơ, bỏ mặc, chỉ trích hoặc khiến đứa trẻ đau đớn, hệ thần kinh rơi vào một xung đột sinh tồn: “Mình cần mẹ để sống, nhưng ở gần mẹ lại khiến mình đau.”

Não bộ non nớt không đủ khả năng tích hợp hai sự thật rằng một người vừa có thể yêu mình, vừa có thể làm mình tổn thương. Thay vào đó, nó tạo ra những “phần” khác nhau để tồn tại. Một phần vẫn tha thiết yêu mẹ, tìm kiếm sự gần gũi và hy vọng được nhìn thấy. Một phần khác chất chứa sự tức giận, thất vọng và đau đớn vì đã không được đáp ứng nhu cầu cảm xúc cơ bản. Đây là nền tảng của sang chấn gắn bó vô tổ chức và thường liên quan đến hiện tượng phân ly cấu trúc.

Điều mà não bộ sợ nhất không phải là cơn đau, mà là phải đau một mình. Khi không có ai giúp điều hòa cảm xúc, hệ thần kinh buộc phải tự bảo vệ bằng những chiến lược sinh tồn. Một trong những chiến lược mạnh mẽ nhất là khóa tình yêu lại. Nếu yêu đồng nghĩa với tổn thương, thì tốt hơn hết là đừng cảm nhận nữa. Nếu hy vọng sẽ dẫn đến thất vọng, thì hãy ngừng hy vọng. Nếu cần ai đó sẽ khiến mình bị bỏ rơi, thì hãy học cách không cần ai.

Theo thời gian, cơ chế này giúp con người sống sót, nhưng cũng khiến họ mất đi khả năng cảm nhận sự an toàn trong các mối quan hệ. Họ có thể bước vào tình yêu nhưng luôn nghi ngờ, muốn gắn bó nhưng lại rút lui, khao khát được yêu nhưng sợ hãi sự gần gũi. Điều họ né tránh không phải là tình yêu, mà là ký ức vô thức về nỗi đau từng gắn liền với tình yêu.

Chữa lành không phải là ép bản thân tha thứ hay yêu thương nhiều hơn. Chữa lành là giúp hệ thần kinh học lại rằng gắn bó không nhất thiết đồng nghĩa với nguy hiểm. Khi những phần yêu, giận, đau và sợ hãi được lắng nghe và kết nối, con người dần có khả năng tích hợp một sự thật rất quan trọng: mình có thể vừa yêu một người, vừa thừa nhận những tổn thương mà người đó đã gây ra. Và chỉ khi đó, tình yêu mới không còn là một mối đe dọa, mà trở thành một trải nghiệm an toàn để được cảm nhận.

MIA NGUYỄN