Có một nhóm người mà nếu chỉ nhìn từ bên ngoài, họ dường như hoàn toàn ổn: tích cực, năng động, biết quan tâm người khác, thậm chí còn là chỗ dựa cho nhiều người xung quanh. Họ cười nhiều, làm việc hiệu quả, hiếm khi than phiền. Nhưng bên dưới lớp vỏ “ổn định” đó, cơ thể lại đang ở trong trạng thái căng thẳng mãn tính mà chính họ cũng không nhận ra. Đây là một biểu hiện khá điển hình ở những người từng trải qua sang chấn phức hợp – khi việc “trông có vẻ ổn” trở thành một chiến lược sinh tồn, thay vì phản ánh trạng thái thật bên trong.

Ở những trường hợp này, hệ thần kinh đã quen với việc hoạt động ở mức kích hoạt cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, thay vì biểu hiện ra bằng lo âu rõ rệt hay hoảng loạn, cơ thể lại “thích nghi” bằng cách duy trì một trạng thái bận rộn liên tục, luôn hướng ra bên ngoài. Họ có thể khó ngồi yên, khó thư giãn, luôn cảm thấy cần làm gì đó có ích. Nghỉ ngơi đôi khi không mang lại sự hồi phục mà lại khiến họ bồn chồn, thậm chí khó chịu. Điều này dễ bị hiểu nhầm là “người chăm chỉ” hoặc “người tích cực”, nhưng thực chất là hệ thần kinh đang tránh việc quay vào bên trong – nơi chứa nhiều cảm xúc chưa được xử lý.

Một đặc điểm quan trọng là sự mất kết nối với tín hiệu cơ thể (interoception). Người đó có thể không nhận ra mình đang căng thẳng, mệt mỏi hay quá tải cho đến khi cơ thể “báo động” bằng các triệu chứng như đau đầu, mất ngủ, kiệt sức hoặc sụp đổ cảm xúc. Họ quen với việc phớt lờ nhu cầu của bản thân vì trong quá khứ, việc chú ý đến nhu cầu đó không mang lại an toàn, thậm chí còn dẫn đến bị tổn thương. Dần dần, “không cảm thấy gì” hoặc “luôn ổn” trở thành mặc định.

Ngoài ra, việc luôn giữ hình ảnh tích cực cũng có thể liên quan đến một niềm tin sâu bên trong: “Mình phải ổn thì mới được chấp nhận” hoặc “Mình không được phép là gánh nặng”. Điều này khiến họ khó chia sẻ khó khăn, dễ rơi vào tình trạng tự cô lập cảm xúc dù xung quanh có nhiều mối quan hệ. Về lâu dài, sự lệch pha giữa bên ngoài và bên trong tạo ra cảm giác trống rỗng hoặc kiệt quệ – như thể họ đang sống một phiên bản của mình để đáp ứng người khác, thay vì thực sự sống.

Nhận diện được kiểu “tích cực bề mặt – căng thẳng bên trong” này là một bước quan trọng trong quá trình hồi phục. Không phải để phủ nhận những điểm mạnh của họ, mà để mở ra khả năng kết nối lại với chính mình một cách chân thật hơn. Khi cơ thể bắt đầu được lắng nghe, ngay cả những tín hiệu rất nhỏ, người đó có thể dần nhận ra rằng: mình không cần phải luôn “ổn” để được tồn tại. Và từ đó, quá trình chữa lành mới thực sự có chỗ để bắt đầu.

MIA NGUYỄN

Có một nhóm người mà nếu chỉ nhìn từ bên ngoài, họ dường như hoàn toàn ổn: tích cực, năng động, biết quan tâm người khác, thậm chí còn là chỗ dựa cho nhiều người xung quanh. Họ cười nhiều, làm việc hiệu quả, hiếm khi than phiền. Nhưng bên dưới lớp vỏ “ổn định” đó, cơ thể lại đang ở trong trạng thái căng thẳng mãn tính mà chính họ cũng không nhận ra. Đây là một biểu hiện khá điển hình ở những người từng trải qua sang chấn phức hợp – khi việc “trông có vẻ ổn” trở thành một chiến lược sinh tồn, thay vì phản ánh trạng thái thật bên trong.

Ở những trường hợp này, hệ thần kinh đã quen với việc hoạt động ở mức kích hoạt cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, thay vì biểu hiện ra bằng lo âu rõ rệt hay hoảng loạn, cơ thể lại “thích nghi” bằng cách duy trì một trạng thái bận rộn liên tục, luôn hướng ra bên ngoài. Họ có thể khó ngồi yên, khó thư giãn, luôn cảm thấy cần làm gì đó có ích. Nghỉ ngơi đôi khi không mang lại sự hồi phục mà lại khiến họ bồn chồn, thậm chí khó chịu. Điều này dễ bị hiểu nhầm là “người chăm chỉ” hoặc “người tích cực”, nhưng thực chất là hệ thần kinh đang tránh việc quay vào bên trong – nơi chứa nhiều cảm xúc chưa được xử lý.

Một đặc điểm quan trọng là sự mất kết nối với tín hiệu cơ thể (interoception). Người đó có thể không nhận ra mình đang căng thẳng, mệt mỏi hay quá tải cho đến khi cơ thể “báo động” bằng các triệu chứng như đau đầu, mất ngủ, kiệt sức hoặc sụp đổ cảm xúc. Họ quen với việc phớt lờ nhu cầu của bản thân vì trong quá khứ, việc chú ý đến nhu cầu đó không mang lại an toàn, thậm chí còn dẫn đến bị tổn thương. Dần dần, “không cảm thấy gì” hoặc “luôn ổn” trở thành mặc định.

Ngoài ra, việc luôn giữ hình ảnh tích cực cũng có thể liên quan đến một niềm tin sâu bên trong: “Mình phải ổn thì mới được chấp nhận” hoặc “Mình không được phép là gánh nặng”. Điều này khiến họ khó chia sẻ khó khăn, dễ rơi vào tình trạng tự cô lập cảm xúc dù xung quanh có nhiều mối quan hệ. Về lâu dài, sự lệch pha giữa bên ngoài và bên trong tạo ra cảm giác trống rỗng hoặc kiệt quệ – như thể họ đang sống một phiên bản của mình để đáp ứng người khác, thay vì thực sự sống.

Nhận diện được kiểu “tích cực bề mặt – căng thẳng bên trong” này là một bước quan trọng trong quá trình hồi phục. Không phải để phủ nhận những điểm mạnh của họ, mà để mở ra khả năng kết nối lại với chính mình một cách chân thật hơn. Khi cơ thể bắt đầu được lắng nghe, ngay cả những tín hiệu rất nhỏ, người đó có thể dần nhận ra rằng: mình không cần phải luôn “ổn” để được tồn tại. Và từ đó, quá trình chữa lành mới thực sự có chỗ để bắt đầu.

MIA NGUYỄN