NGƯỜI LỚN HỌC GÌ TỪ TRẺ NHỎ

NGƯỜI LỚN HỌC GÌ TỪ TRẺ NHỎ

 

Những điểm mạnh gì ở một đứa bé mà người lớn như chúng ta dường như đã quên? Trẻ nhỏ tự tin hơn, can đảm hơn và tận hưởng cuộc sống nhiều hơn người lớn. Đôi khi tôi có cảm giác là chúng ta dành toàn bộ cuộc sống hiện tại để cố gắng để trở về với phiên bản trẻ em của mình ngày còn nhỏ. Dưới đây là những gì chúng ta có thể học hỏi từ trẻ nhỏ để thổi bùng sức sống mới ở tuổi trưởng thành.

1. Xem mỗi ngày là một khởi đầu mới mẻ

Mỗi người luôn có một cơ hội được gọi là ngày mai. Chẳng phải việc nghĩ rằng ngày mai là một ngày hoàn toàn mới chưa vướng phải lỗi lầm gì rất tuyệt vời hay sao? Chẳng phải cảm giác kết thúc một ngày học ở trường luôn luôn tuyệt vời hay sao?

Kỳ nghỉ hè 3 tháng có vẻ như kéo dài vô tận. Bởi vì khi bạn còn trẻ, mỗi ngày cảm thấy như một cuộc phiêu lưu và một ngày mới nghĩa là bạn có thêm cơ hội kết bạn mới, khám phá những cuộc phiêu lưu mới, học hỏi những điều mới mẻ. Trẻ nhỏ luôn bắt đầu một ngày một cách tươi mới.

2. Theo đuổi sự sáng tạo rất thú vị và hữu ích

“Hạnh phúc nằm ở niềm vui có một thành tựu nào đó và cảm giác phấn khích của nỗ lực sáng tạo.” – Franklin D. Roosevelt

Bạn có thường thấy trẻ nhỏ quên mất chính mình khi chơi một trò sáng tạo trong nhiều giờ liền không? Vẽ tranh, chơi đất sét, xây lâu đài cát với sự chú ý tỉ mỉ đến từng chi tiết. Vì một số lý do, khi con người già đi theo thời gian, chúng ta không còn chú trọng những hoạt động sáng tạo nữa.

Có bao nhiêu người đã trưởng thành ngoài các nghệ sĩ thường xuyên vẽ tranh? Bao nhiêu người còn chơi đất sét hoặc tô tượng chỉ để tận hưởng niềm vui đơn thuần thôi? Có lẽ tôi là một người hiếm hoi nằm trong số này với niềm đam mê tô tượng. Mỗi bức tượng tôi tô đều mất từ 3-4 tiếng đồng hồ với đủ loại sáng tạo từ phối màu, thêm chi tiết, viết chữ, sử dụng kim tuyến… và điều may mắn nhất đối với tôi chính là có một người bạn đời luôn ủng hộ sở thích này của tôi.

Câu hỏi kinh điển mà tôi nhận được từ bạn bè là: “Đến năm 80 tuổi mày còn tô tượng không?”. Tôi khá chắc chắn với câu trả lời của mình, mặc dù không ai tin điều đó cả. Hiện tại tôi còn tìm được thú vui mới trong việc tô màu những tập tranh mua sẵn ở nhà sách rồi dán đầy phòng như một cách trang trí sáng tạo. Hãy tin tôi, sáng tạo có thể khiến bạn cảm thấy đang sống hết mình với từng tế bào trong cơ thể mình. Đừng bao giờ ngừng sáng tạo!

3. Hãy can đảm

“Cuộc sống thu hẹp hoặc mở rộng theo tỷ lệ can đảm của một người.” – Anais Nin.

Hãy hát to lên. Khiêu vũ khi bạn cảm thấy thích. Thế giới của trẻ nhỏ được mở rộng ra vô hạn bởi vì chúng không bị giới hạn bởi nỗi sợ thất bại hay sợ mất mặt. Chúng tiến về phía trước với hy vọng và quyết tâm cao độ. Chúng chưa từng bị đánh bại, chưa từng trải qua thất bại. Chúng ôm lấy cuộc sống bằng đôi tay mở rộng của mình.

Lấy một ví dụ dễ bắt gặp nhất là trẻ nhỏ thường hỏi rất nhiều thứ, và chúng sẽ lặp đi lặp lại cùng câu hỏi đó cho đến khi nhận được câu trả lời. Còn người lớn đôi khi ngại hỏi vì sợ bị đánh giá, nếu đáp lại câu hỏi là sự im lặng từ đối phương thì người lớn cũng thường không hỏi lại lần 2, lần 3 với bao nhiêu suy diễn trong đầu theo kiểu: “Chắc người đó không muốn trả lời mình.”, “Có lẽ câu hỏi của mình ngớ ngẩn quá chăng?”… trong khi sự thật đôi khi chỉ đơn giản là đối phương đang tập trung việc gì đó và không nghe thấy bạn hỏi mà thôi.

4. Cười mỗi ngày

“Một ngày không có tiếng cười là một ngày lãng phí.” – Charlie Chaplin

Trẻ nhỏ có khả năng phi thường để tìm thấy niềm vui từ cuộc sống xung quanh. Chỉ cần xem sự hài hước mà một đứa trẻ có thể tìm thấy trong một trung tâm mua sắm hoặc tại công viên. Chúng nhìn thấy những hành động vui nhộn ở khắp mọi nơi.

5. Hãy năng vận động

Chơi đùa giúp chúng ta được tiếp thêm năng lượng và sức sống, giảm bớt gánh nặng, làm mới các giác quan tự nhiên và mở ra những khả năng mới trong cuộc sống.

Khi bạn còn trẻ, chơi đùa bên ngoài là hoạt động đặc biệt nhất trong ngày của bạn. Bạn sẽ chạy ra ngoài và rượt đuổi cùng lũ bạn cho đến khi thở hết hơi và hai gò má ửng hồng. Bạn sẽ không ngần ngại mà lộn mèo và không bao giờ nghĩ nó là một hình thức “tập thể dục” mà chỉ đơn giản là chơi đùa thôi. Và chuyện này thật vui. Biết cách chơi đùa vui vẻ cũng có thể xem là một loại tài năng.

6. Nuôi dưỡng tình bạn

Trong sự ngọt ngào của tình bạn là tiếng cười, và niềm vui được chia sẻ. Vì trong những điều nhỏ nhặt mà trái tim tìm thấy vào buổi sáng và được làm mới.

Trẻ nhỏ tìm thấy niềm vui thật sự khi chơi cùng với bạn bè và chúng thích làm những cái mới. Chúng tham gia các đội bóng, đi đến một bữa tiệc sinh nhật, bắt đầu đến trường mới. Đây là tất cả những cách mà trẻ nhỏ kết bạn mới. Trẻ em tuân thủ phương châm “càng nhiều càng tốt”, và người lớn cũng nên như vậy.

7. Hãy là anh hùng

Trên tất cả, hãy là nữ anh hùng trong cuộc sống của chính bạn, chứ đừng là nạn nhân. Khi một đứa trẻ kể một câu chuyện trong trường học hoặc sân bóng đá, nó thường là anh hùng trong câu chuyện đó. Thế giới xoay quanh trẻ nhỏ.

Khi con người già đi, chúng ta không muốn bị người khác đánh giá là ngạo mạn hay tự kỷ, vì vậy ta tự giấu bớt những thành tựu trong cuộc sống và không muốn khoe khoang. Chúng ta hạ mình để làm cho người khác thoải mái hoặc thân thiết hơn với mình. Nhưng khi làm như vậy, chúng ta thường trở nên tự ti hơn và đánh mất chính mình.

8. Những vết sẹo là huân chương danh dự

Đối với một đứa trẻ, mỗi một vết sẹo được xem là huân chương cho sự đấu tranh. Khi một đứa trẻ bị gãy xương phải bó bột, tất cả mọi người sẽ ký tên lên đó. Nó trở thành siêu sao của lớp, người đã sống sót sau cảnh hiểm nghèo. Nếu nó bị ngã và bị thương, mọi người đều muốn nhìn thấy vết sẹo. Trẻ nhỏ tự hào vì nó.

Khi chúng ta già đi, chúng ta che giấu vết sẹo của mình, những vết thương (kể cả vết thương lòng) thường trở thành bí mật của chúng ta. Chúng ta không muốn bị coi là yếu đuối hay đáng thương, vì vậy ta không nói cho người khác biết mình bị đau ở đâu. Nhưng những gì trẻ nhỏ dạy ta chính là những vết sẹo không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, vết sẹo là dấu hiệu của sức mạnh và sự sống còn. Là một câu chuyện để kể, một thành tựu.

9. Hãy thử những điều mới

Người đàn ông không thể khám phá đại dương mới trừ khi anh ta có can đảm để nhìn cảnh bờ biển mất hút trong mắt mình.

Trẻ em không ngại chơi một môn thể thao chưa bao giờ thử trước đây. Chúng sẽ nhảy trên tấm bạt lò xo, lặn xuống hồ bơi hoặc trượt tuyết xuống một ngọn núi dù đây là những việc hoàn toàn lạ lẫm.

Là người lớn, chúng ta sợ những thứ mình không biết trước. Chúng ta duy trì cảm giác an toàn trong khu vực thoải mái của mình và hiếm khi mạo hiểm ra ngoài. Phiêu lưu sẽ khơi gợi sự phấn khởi và đánh thức bầu nhiệt huyết của bạn.

10. Quan tâm đến những điều tưởng chừng rất nhỏ

Hãy tận hưởng những điều nhỏ nhoi bình dị nhất, bởi một ngày nào đó nhìn lại bạn sẽ nhận ra chúng là những điều lớn lao.

Cháu gái của tôi thích ngắm những con chim nhỏ chạy tới lui ở mép nước. Cô bé chú ý đến những đôi chân bé xíu của những chú chim và rằng lũ chim có thể chạy dọc trên bờ cát nhanh đến thế nào. Một điều tưởng chừng đơn giản lại đem đến cho cô bé niềm vui to lớn và cảm hứng sâu sắc. Lần gần nhất bạn dừng lại để ý thấy những phép lạ nhỏ bé xung quanh mình trong đời sống hàng ngày là khi nào? Cuộc sống sẽ đẹp hơn bao nhiêu nếu chúng ta có thể thấy những phép màu này một lần nữa, phải không?

LILA

Những điểm mạnh gì ở một đứa bé mà người lớn như chúng ta dường như đã quên? Trẻ nhỏ tự tin hơn, can đảm hơn và tận hưởng cuộc sống nhiều hơn người lớn. Đôi khi tôi có cảm giác là chúng ta dành toàn bộ cuộc sống hiện tại để cố gắng để trở về với phiên bản trẻ em của mình ngày còn nhỏ. Dưới đây là những gì chúng ta có thể học hỏi từ trẻ nhỏ để thổi bùng sức sống mới ở tuổi trưởng thành.

1. Xem mỗi ngày là một khởi đầu mới mẻ

Mỗi người luôn có một cơ hội được gọi là ngày mai. Chẳng phải việc nghĩ rằng ngày mai là một ngày hoàn toàn mới chưa vướng phải lỗi lầm gì rất tuyệt vời hay sao? Chẳng phải cảm giác kết thúc một ngày học ở trường luôn luôn tuyệt vời hay sao?

Kỳ nghỉ hè 3 tháng có vẻ như kéo dài vô tận. Bởi vì khi bạn còn trẻ, mỗi ngày cảm thấy như một cuộc phiêu lưu và một ngày mới nghĩa là bạn có thêm cơ hội kết bạn mới, khám phá những cuộc phiêu lưu mới, học hỏi những điều mới mẻ. Trẻ nhỏ luôn bắt đầu một ngày một cách tươi mới.

2. Theo đuổi sự sáng tạo rất thú vị và hữu ích

“Hạnh phúc nằm ở niềm vui có một thành tựu nào đó và cảm giác phấn khích của nỗ lực sáng tạo.” – Franklin D. Roosevelt

Bạn có thường thấy trẻ nhỏ quên mất chính mình khi chơi một trò sáng tạo trong nhiều giờ liền không? Vẽ tranh, chơi đất sét, xây lâu đài cát với sự chú ý tỉ mỉ đến từng chi tiết. Vì một số lý do, khi con người già đi theo thời gian, chúng ta không còn chú trọng những hoạt động sáng tạo nữa.

Có bao nhiêu người đã trưởng thành ngoài các nghệ sĩ thường xuyên vẽ tranh? Bao nhiêu người còn chơi đất sét hoặc tô tượng chỉ để tận hưởng niềm vui đơn thuần thôi? Có lẽ tôi là một người hiếm hoi nằm trong số này với niềm đam mê tô tượng. Mỗi bức tượng tôi tô đều mất từ 3-4 tiếng đồng hồ với đủ loại sáng tạo từ phối màu, thêm chi tiết, viết chữ, sử dụng kim tuyến… và điều may mắn nhất đối với tôi chính là có một người bạn đời luôn ủng hộ sở thích này của tôi.

Câu hỏi kinh điển mà tôi nhận được từ bạn bè là: “Đến năm 80 tuổi mày còn tô tượng không?”. Tôi khá chắc chắn với câu trả lời của mình, mặc dù không ai tin điều đó cả. Hiện tại tôi còn tìm được thú vui mới trong việc tô màu những tập tranh mua sẵn ở nhà sách rồi dán đầy phòng như một cách trang trí sáng tạo. Hãy tin tôi, sáng tạo có thể khiến bạn cảm thấy đang sống hết mình với từng tế bào trong cơ thể mình. Đừng bao giờ ngừng sáng tạo!

3. Hãy can đảm

“Cuộc sống thu hẹp hoặc mở rộng theo tỷ lệ can đảm của một người.” – Anais Nin.

Hãy hát to lên. Khiêu vũ khi bạn cảm thấy thích. Thế giới của trẻ nhỏ được mở rộng ra vô hạn bởi vì chúng không bị giới hạn bởi nỗi sợ thất bại hay sợ mất mặt. Chúng tiến về phía trước với hy vọng và quyết tâm cao độ. Chúng chưa từng bị đánh bại, chưa từng trải qua thất bại. Chúng ôm lấy cuộc sống bằng đôi tay mở rộng của mình.

Lấy một ví dụ dễ bắt gặp nhất là trẻ nhỏ thường hỏi rất nhiều thứ, và chúng sẽ lặp đi lặp lại cùng câu hỏi đó cho đến khi nhận được câu trả lời. Còn người lớn đôi khi ngại hỏi vì sợ bị đánh giá, nếu đáp lại câu hỏi là sự im lặng từ đối phương thì người lớn cũng thường không hỏi lại lần 2, lần 3 với bao nhiêu suy diễn trong đầu theo kiểu: “Chắc người đó không muốn trả lời mình.”, “Có lẽ câu hỏi của mình ngớ ngẩn quá chăng?”… trong khi sự thật đôi khi chỉ đơn giản là đối phương đang tập trung việc gì đó và không nghe thấy bạn hỏi mà thôi.

4. Cười mỗi ngày

“Một ngày không có tiếng cười là một ngày lãng phí.” – Charlie Chaplin

Trẻ nhỏ có khả năng phi thường để tìm thấy niềm vui từ cuộc sống xung quanh. Chỉ cần xem sự hài hước mà một đứa trẻ có thể tìm thấy trong một trung tâm mua sắm hoặc tại công viên. Chúng nhìn thấy những hành động vui nhộn ở khắp mọi nơi.

5. Hãy năng vận động

Chơi đùa giúp chúng ta được tiếp thêm năng lượng và sức sống, giảm bớt gánh nặng, làm mới các giác quan tự nhiên và mở ra những khả năng mới trong cuộc sống.

Khi bạn còn trẻ, chơi đùa bên ngoài là hoạt động đặc biệt nhất trong ngày của bạn. Bạn sẽ chạy ra ngoài và rượt đuổi cùng lũ bạn cho đến khi thở hết hơi và hai gò má ửng hồng. Bạn sẽ không ngần ngại mà lộn mèo và không bao giờ nghĩ nó là một hình thức “tập thể dục” mà chỉ đơn giản là chơi đùa thôi. Và chuyện này thật vui. Biết cách chơi đùa vui vẻ cũng có thể xem là một loại tài năng.

6. Nuôi dưỡng tình bạn

Trong sự ngọt ngào của tình bạn là tiếng cười, và niềm vui được chia sẻ. Vì trong những điều nhỏ nhặt mà trái tim tìm thấy vào buổi sáng và được làm mới.

Trẻ nhỏ tìm thấy niềm vui thật sự khi chơi cùng với bạn bè và chúng thích làm những cái mới. Chúng tham gia các đội bóng, đi đến một bữa tiệc sinh nhật, bắt đầu đến trường mới. Đây là tất cả những cách mà trẻ nhỏ kết bạn mới. Trẻ em tuân thủ phương châm “càng nhiều càng tốt”, và người lớn cũng nên như vậy.

7. Hãy là anh hùng

Trên tất cả, hãy là nữ anh hùng trong cuộc sống của chính bạn, chứ đừng là nạn nhân. Khi một đứa trẻ kể một câu chuyện trong trường học hoặc sân bóng đá, nó thường là anh hùng trong câu chuyện đó. Thế giới xoay quanh trẻ nhỏ.

Khi con người già đi, chúng ta không muốn bị người khác đánh giá là ngạo mạn hay tự kỷ, vì vậy ta tự giấu bớt những thành tựu trong cuộc sống và không muốn khoe khoang. Chúng ta hạ mình để làm cho người khác thoải mái hoặc thân thiết hơn với mình. Nhưng khi làm như vậy, chúng ta thường trở nên tự ti hơn và đánh mất chính mình.

8. Những vết sẹo là huân chương danh dự

Đối với một đứa trẻ, mỗi một vết sẹo được xem là huân chương cho sự đấu tranh. Khi một đứa trẻ bị gãy xương phải bó bột, tất cả mọi người sẽ ký tên lên đó. Nó trở thành siêu sao của lớp, người đã sống sót sau cảnh hiểm nghèo. Nếu nó bị ngã và bị thương, mọi người đều muốn nhìn thấy vết sẹo. Trẻ nhỏ tự hào vì nó.

Khi chúng ta già đi, chúng ta che giấu vết sẹo của mình, những vết thương (kể cả vết thương lòng) thường trở thành bí mật của chúng ta. Chúng ta không muốn bị coi là yếu đuối hay đáng thương, vì vậy ta không nói cho người khác biết mình bị đau ở đâu. Nhưng những gì trẻ nhỏ dạy ta chính là những vết sẹo không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, vết sẹo là dấu hiệu của sức mạnh và sự sống còn. Là một câu chuyện để kể, một thành tựu.

9. Hãy thử những điều mới

Người đàn ông không thể khám phá đại dương mới trừ khi anh ta có can đảm để nhìn cảnh bờ biển mất hút trong mắt mình.

Trẻ em không ngại chơi một môn thể thao chưa bao giờ thử trước đây. Chúng sẽ nhảy trên tấm bạt lò xo, lặn xuống hồ bơi hoặc trượt tuyết xuống một ngọn núi dù đây là những việc hoàn toàn lạ lẫm.

Là người lớn, chúng ta sợ những thứ mình không biết trước. Chúng ta duy trì cảm giác an toàn trong khu vực thoải mái của mình và hiếm khi mạo hiểm ra ngoài. Phiêu lưu sẽ khơi gợi sự phấn khởi và đánh thức bầu nhiệt huyết của bạn.

10. Quan tâm đến những điều tưởng chừng rất nhỏ

Hãy tận hưởng những điều nhỏ nhoi bình dị nhất, bởi một ngày nào đó nhìn lại bạn sẽ nhận ra chúng là những điều lớn lao.

Cháu gái của tôi thích ngắm những con chim nhỏ chạy tới lui ở mép nước. Cô bé chú ý đến những đôi chân bé xíu của những chú chim và rằng lũ chim có thể chạy dọc trên bờ cát nhanh đến thế nào. Một điều tưởng chừng đơn giản lại đem đến cho cô bé niềm vui to lớn và cảm hứng sâu sắc. Lần gần nhất bạn dừng lại để ý thấy những phép lạ nhỏ bé xung quanh mình trong đời sống hàng ngày là khi nào? Cuộc sống sẽ đẹp hơn bao nhiêu nếu chúng ta có thể thấy những phép màu này một lần nữa, phải không?

LILA

PHÂN BIỆT NHÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU, BÁC SĨ TÂM THẦN VÀ BÁC SĨ THẦN KINH

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần, việc phân biệt nhà tâm lý trị liệu, bác sĩ tâm thần và bác sĩ thần kinh không chỉ là vấn đề thuật ngữ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc một người có nhận được sự hỗ trợ phù hợp hay không. Mỗi chuyên môn có vai trò riêng,...

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...

“NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

  Trong kỷ nguyên công nghệ, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các ứng dụng giải trí như TikTok đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi việc sử dụng không còn nằm trong tầm kiểm soát, trẻ em và thanh thiếu niên rất dễ rơi vào trạng...

“NGHIỆN” MÀN HÌNH

  Trong thời đại công nghệ số, thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy tính trở thành công cụ không thể thiếu trong học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, khi việc sử dụng mất kiểm soát, lấn át các hoạt động cần thiết khác và gây suy...

CHE GIẤU BÍ MẬT ĐỂ GIA ĐÌNH KHÔNG TAN VỠ

Trong nhiều gia đình, khi có một sự thật khó chấp nhận – như chuyện vợ hoặc chồng ngoại tình, hay việc hôn nhân không còn hạnh phúc – các thành viên thường chọn cách che giấu và né tránh. Người lớn nói dối rằng “mọi chuyện vẫn ổn”, con cái giả vờ tin, còn cả gia đình...

NÓI DỐI MÃN TÍNH

  Nói dối là hành vi con người nào cũng từng trải qua, nhưng khi nó trở thành một thói quen kéo dài và dường như ăn sâu vào cách tồn tại của một người, ta gọi đó là nói dối mãn tính. Đây không chỉ đơn thuần là sự gian lận hay thiếu trung thực, mà thường là một cơ...

LGBT+ – NỖI ĐAU MANG TÊN CÔ ĐƠN

  Cô đơn là trải nghiệm mà ai cũng từng nếm trải, nhưng với cộng đồng LGBT+, nỗi cô đơn thường mang màu sắc đặc biệt sâu và đau hơn. Khi một người lớn lên trong môi trường bị kỳ thị, từ chối hay không được công nhận, não bộ họ liên tục ghi nhận tín hiệu “mình...

CÔ ĐƠN DƯỚI GÓC NHÌN SINH HỌC THẦN KINH

  Cô đơn không chỉ là cảm giác trống trải hay nỗi buồn thoáng qua, mà thực sự là một trải nghiệm đau đớn ở cấp độ sinh học thần kinh. Con người là sinh vật xã hội, bộ não chúng ta tiến hóa để duy trì kết nối với nhóm nhằm đảm bảo sự tồn tại. Khi bị tách rời hoặc...

PHÂN BIỆT NHÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU, BÁC SĨ TÂM THẦN VÀ BÁC SĨ THẦN KINH

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần, việc phân biệt nhà tâm lý trị liệu, bác sĩ tâm thần và bác sĩ thần kinh không chỉ là vấn đề thuật ngữ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc một người có nhận được sự hỗ trợ phù hợp hay không. Mỗi chuyên môn có vai trò riêng,...

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

KHI BẠN BỊ HẤP DẪN BỞI NGƯỜI “KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC”

  Nhiều người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới, đều trải nghiệm một mô thức lặp lại: họ chỉ rung động với những người “không thể thuộc về mình” — người đã có gia đình, người không quan tâm, người lạnh nhạt, hoặc những đối tượng mà ngay từ đầu họ biết...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

NHỮNG ĐỨA TRẺ ĂN CẮP

Tiếng nói thầm lặng của nỗi đau Khi một đứa trẻ bị phát hiện ăn cắp, người lớn thường vội vàng quy kết đó là hành vi sai trái, vô đạo đức hay “mất dạy”. Thế nhưng, nếu ta dừng lại để lắng nghe phía sau hành vi ấy, ta sẽ nhận ra đó không chỉ là câu chuyện về một món đồ...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...