KHI YÊU TRỞ THÀNH NGUY HIỂM

KHI YÊU TRỞ THÀNH NGUY HIỂM

Rối loạn nhân cách (Personality Disorders) là nhóm rối loạn tâm lý đặc trưng bởi các mô thức suy nghĩ, cảm xúc và hành vi cứng nhắc, kéo dài và gây rối loạn chức năng xã hội. Những mô thức này thường hình thành sớm, khó thay đổi và ảnh hưởng trực tiếp đến cách cá nhân yêu, gắn bó và xử lý xung đột. Đặc điểm chung của nhiều dạng rối loạn nhân cách – đặc biệt là nhóm rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD), ái kỷ (NPD) hoặc ranh giới (BPD) – là thiếu khả năng đồng cảm, khó nhận lỗi, và kiểm soát kém trong điều chỉnh cảm xúc.

Người mắc rối loạn nhân cách nặng thường không hối hận khi gây tổn thương, thậm chí không nhận ra hành vi của mình là sai. Sự thiếu hụt đồng cảm (empathy) và thấu cảm (compassion) khiến họ khó đặt mình vào vị trí người khác, trong khi nỗi sợ và cảm giác đau về mặt đạo đức gần như không tồn tại. Đặc điểm này tạo nên nền tảng cho các hành vi kiểm soát, thao túng và bạo lực tâm lý hoặc thể chất, đặc biệt khi mối quan hệ trở thành nơi họ tìm kiếm quyền lực.

Khi những cá nhân này bước vào tình yêu, khái niệm “tình yêu bệnh lý” (pathological love) xuất hiện. Đây không phải tình yêu dựa trên sự gắn bó an toàn, mà là sự chiếm hữu và kiểm soát tuyệt đối. Trong não bộ của người rối loạn nhân cách, hệ thống phần thưởng (dopamine) liên kết tình yêu với quyền lực và thống trị hơn là với sự kết nối và quan tâm. Vì vậy, họ dễ xem đối tác như một “tài sản” thay vì một con người độc lập. Điều này giải thích vì sao họ có thể ghen tuông cực đoan, cô lập bạn đời khỏi xã hội hoặc sử dụng bạo lực mà không cảm thấy tội lỗi.

Mức độ nguy hiểm tăng lên khi có hành vi xung động và thiếu sợ hãi hậu quả. Nghiên cứu thần kinh cho thấy một số người rối loạn nhân cách có hoạt động amygdala thấp và sự điều hòa cảm xúc kém ở vỏ não trước trán, khiến họ ít cảm giác sợ hoặc đau khi đối mặt với nguy cơ pháp lý hay làm tổn thương người khác. Trong những trường hợp nghiêm trọng, tình yêu trở thành môi trường cho quyền lực độc hại, bạo hành kéo dài hoặc thậm chí hành vi phạm tội.

Để đối phó, điều quan trọng là nhận diện sớm những dấu hiệu cảnh báo: thao túng cảm xúc, ghen tuông kiểm soát, thiếu đồng cảm và xu hướng bạo lực. Trị liệu cho nhóm này phức tạp và dài hạn, trong khi an toàn của đối tác luôn là ưu tiên hàng đầu.

MIA NGUYỄN

​

Rối loạn nhân cách (Personality Disorders) là nhóm rối loạn tâm lý đặc trưng bởi các mô thức suy nghĩ, cảm xúc và hành vi cứng nhắc, kéo dài và gây rối loạn chức năng xã hội. Những mô thức này thường hình thành sớm, khó thay đổi và ảnh hưởng trực tiếp đến cách cá nhân yêu, gắn bó và xử lý xung đột. Đặc điểm chung của nhiều dạng rối loạn nhân cách – đặc biệt là nhóm rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD), ái kỷ (NPD) hoặc ranh giới (BPD) – là thiếu khả năng đồng cảm, khó nhận lỗi, và kiểm soát kém trong điều chỉnh cảm xúc.

Người mắc rối loạn nhân cách nặng thường không hối hận khi gây tổn thương, thậm chí không nhận ra hành vi của mình là sai. Sự thiếu hụt đồng cảm (empathy) và thấu cảm (compassion) khiến họ khó đặt mình vào vị trí người khác, trong khi nỗi sợ và cảm giác đau về mặt đạo đức gần như không tồn tại. Đặc điểm này tạo nên nền tảng cho các hành vi kiểm soát, thao túng và bạo lực tâm lý hoặc thể chất, đặc biệt khi mối quan hệ trở thành nơi họ tìm kiếm quyền lực.

Khi những cá nhân này bước vào tình yêu, khái niệm “tình yêu bệnh lý” (pathological love) xuất hiện. Đây không phải tình yêu dựa trên sự gắn bó an toàn, mà là sự chiếm hữu và kiểm soát tuyệt đối. Trong não bộ của người rối loạn nhân cách, hệ thống phần thưởng (dopamine) liên kết tình yêu với quyền lực và thống trị hơn là với sự kết nối và quan tâm. Vì vậy, họ dễ xem đối tác như một “tài sản” thay vì một con người độc lập. Điều này giải thích vì sao họ có thể ghen tuông cực đoan, cô lập bạn đời khỏi xã hội hoặc sử dụng bạo lực mà không cảm thấy tội lỗi.

Mức độ nguy hiểm tăng lên khi có hành vi xung động và thiếu sợ hãi hậu quả. Nghiên cứu thần kinh cho thấy một số người rối loạn nhân cách có hoạt động amygdala thấp và sự điều hòa cảm xúc kém ở vỏ não trước trán, khiến họ ít cảm giác sợ hoặc đau khi đối mặt với nguy cơ pháp lý hay làm tổn thương người khác. Trong những trường hợp nghiêm trọng, tình yêu trở thành môi trường cho quyền lực độc hại, bạo hành kéo dài hoặc thậm chí hành vi phạm tội.

Để đối phó, điều quan trọng là nhận diện sớm những dấu hiệu cảnh báo: thao túng cảm xúc, ghen tuông kiểm soát, thiếu đồng cảm và xu hướng bạo lực. Trị liệu cho nhóm này phức tạp và dài hạn, trong khi an toàn của đối tác luôn là ưu tiên hàng đầu.

MIA NGUYỄN

CHA MẸ KIỂM SOÁT, BẠO HÀNH CON NHƯNG KHÔNG HAY?

Khi cha mẹ muốn con “ổn” để chính mình cảm thấy an toàn Không phải cha mẹ nào kiểm soát con cũng nghĩ rằng mình đang làm tổn thương con. Nhiều người thực sự tin rằng mình đang yêu thương, bảo vệ và dạy con nên người. “Mẹ chỉ muốn tốt cho con.” “Ba la vì con không chịu...

KHI MẸ NHÌN THẤY CON BỊ BẠO HÀNH NHƯNG KHÔNG BẢO VỆ

Khi hệ thống sinh tồn lấn át hành vi bảo vệ con Một trong những tổn thương sâu sắc nhất của một đứa trẻ bị bạo hành đôi khi không chỉ đến từ người gây ra bạo lực, mà còn từ người đã nhìn thấy nhưng không bảo vệ mình. “Mẹ đã ở đó. Mẹ biết chuyện gì đang xảy ra. Tại sao...

EMDR VIỆT NAM – MỘT HƯỚNG ĐI HIỆU QUẢ TRONG TRỊ LIỆU SANG CHẤN TÂM LÝ

Có những sự kiện đau thương đã kết thúc từ rất lâu, nhưng cơ thể vẫn phản ứng như thể chúng đang diễn ra ở hiện tại. Chỉ một mùi hương quen thuộc, một ánh mắt, một câu nói hay một tình huống tương tự cũng đủ khiến tim đập nhanh, cơ thể căng cứng, tê liệt, hoảng loạn...

KÝ ỨC BỊ THAY THẾ – VẾT THƯƠNG CỦA ĐỨA TRẺ ĐẦU LÒNG

Không phải mọi đứa trẻ đầu lòng đều mang vết thương này. Nhưng với nhiều người trưởng thành bước vào phòng trị liệu, cảm giác mình "bị thay thế" lại là một ký ức âm thầm chưa bao giờ thực sự kết thúc. Khi một em bé chào đời, gia đình có thêm một thành viên mới. Với...

HÀNH VI XUNG ĐỘNG, MẤT KIỂM SOÁT

Nhiều người cho rằng một người nóng giận, nghiện ngập, ngoại tình, tự hủy hoại, tiêu tiền không kiểm soát hay liên tục đưa ra những quyết định bốc đồng là vì họ thiếu ý chí hoặc thiếu đạo đức. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của khoa học thần kinh và sang chấn tâm lý, rất...

CHA MẸ KIỂM SOÁT, BẠO HÀNH CON NHƯNG KHÔNG HAY?

Khi cha mẹ muốn con “ổn” để chính mình cảm thấy an toàn Không phải cha mẹ nào kiểm soát con cũng nghĩ rằng mình đang làm tổn thương con. Nhiều người thực sự tin rằng mình đang yêu thương, bảo vệ và dạy con nên người. “Mẹ chỉ muốn tốt cho con.” “Ba la vì con không chịu...

KHI MẸ NHÌN THẤY CON BỊ BẠO HÀNH NHƯNG KHÔNG BẢO VỆ

Khi hệ thống sinh tồn lấn át hành vi bảo vệ con Một trong những tổn thương sâu sắc nhất của một đứa trẻ bị bạo hành đôi khi không chỉ đến từ người gây ra bạo lực, mà còn từ người đã nhìn thấy nhưng không bảo vệ mình. “Mẹ đã ở đó. Mẹ biết chuyện gì đang xảy ra. Tại sao...

EMDR VIỆT NAM – MỘT HƯỚNG ĐI HIỆU QUẢ TRONG TRỊ LIỆU SANG CHẤN TÂM LÝ

Có những sự kiện đau thương đã kết thúc từ rất lâu, nhưng cơ thể vẫn phản ứng như thể chúng đang diễn ra ở hiện tại. Chỉ một mùi hương quen thuộc, một ánh mắt, một câu nói hay một tình huống tương tự cũng đủ khiến tim đập nhanh, cơ thể căng cứng, tê liệt, hoảng loạn...

KÝ ỨC BỊ THAY THẾ – VẾT THƯƠNG CỦA ĐỨA TRẺ ĐẦU LÒNG

Không phải mọi đứa trẻ đầu lòng đều mang vết thương này. Nhưng với nhiều người trưởng thành bước vào phòng trị liệu, cảm giác mình "bị thay thế" lại là một ký ức âm thầm chưa bao giờ thực sự kết thúc. Khi một em bé chào đời, gia đình có thêm một thành viên mới. Với...

HÀNH VI XUNG ĐỘNG, MẤT KIỂM SOÁT

Nhiều người cho rằng một người nóng giận, nghiện ngập, ngoại tình, tự hủy hoại, tiêu tiền không kiểm soát hay liên tục đưa ra những quyết định bốc đồng là vì họ thiếu ý chí hoặc thiếu đạo đức. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của khoa học thần kinh và sang chấn tâm lý, rất...

KHI NGUY HIỂM ĐẾN TỪ GIA ĐÌNH

Gia đình đáng lẽ phải là nơi đứa trẻ tìm đến khi sợ hãi, đau đớn hoặc cần được bảo vệ. Nhưng với nhiều trẻ em sống trong sang chấn, chính gia đình lại là nguồn gốc của sự đe dọa. Khi ông bà, cha mẹ, anh chị em hoặc những người thân liên tục chửi mắng, đánh đập, hạ...

NGOẠI TÌNH MÃN TÍNH

Nhiều người nhìn ngoại tình chỉ dưới góc độ đạo đức: đúng hay sai, chung thủy hay phản bội. Nhưng trong thực hành lâm sàng, có những trường hợp ngoại tình diễn ra lặp đi lặp lại suốt nhiều năm, bất chấp việc mất gia đình, mất sự nghiệp, mất uy tín và gây tổn thương...

KHI NÃO BỘ KHÓA TÌNH YÊU LẠI ĐỂ BẢO VỆ BẠN

Có những người nói rằng: "Tôi rất yêu mẹ, nhưng tôi cũng rất giận mẹ." Họ vừa muốn ôm lấy mẹ, vừa muốn tránh xa. Họ cảm thấy tội lỗi vì sự tức giận của mình, nhưng cũng không thể phủ nhận nỗi đau vì đã không được yêu thương, quan tâm hay chăm sóc đúng cách. Đối với...

NHỮNG MỐI QUAN HỆ ĐỘC HẠI ĐƯỢC ĐỊNH DANH BẰNG TÌNH YÊU

Có những người bước vào một mối quan hệ đầy kiểm soát, xúc phạm, thao túng và bạo hành nhưng vẫn nói: "Vì họ yêu tôi nên mới như vậy." Họ ở lại, tha thứ hết lần này đến lần khác và tin rằng chỉ cần mình yêu đủ nhiều thì mọi chuyện sẽ thay đổi. Thực chất, điều đang giữ...

MỘT PHẦN MUỐN ĐI TRỊ LIỆU, MỘT PHẦN LẠI SỢ

Rất nhiều người từng nói: "Em biết mình cần trị liệu, nhưng cứ đến ngày hẹn là em muốn hủy", hoặc "Em muốn thay đổi, nhưng mỗi lần định bắt đầu thì lại thấy không cần nữa". Họ thường tự trách mình thiếu quyết tâm, lười biếng hay không đủ dũng cảm. Thực tế, dưới góc...