Căng thẳng cấp tính là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi đối diện với nguy hiểm hoặc sự kiện gây sang chấn. Ở giai đoạn này, hệ thần kinh tự động kích hoạt phản ứng chiến đấu, bỏ chạy hoặc đóng băng (fight, flight, freeze), với sự tham gia sâu của vùng PAG (periaqueductal gray) ở não giữa — một trung tâm quan trọng điều phối phản ứng sinh tồn. Nếu phản ứng căng thẳng này không được giải tỏa hoặc hỗ trợ kịp thời, nó có thể kéo dài và phát triển thành rối loạn căng thẳng hậu sang chấn (PTSD), gây ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

Triệu chứng cơ thể của căng thẳng cấp tính và PTSD thường bao gồm tim đập nhanh, khó thở, căng cứng cơ bắp, rối loạn tiêu hoá, mất ngủ, và cảm giác cảnh giác cao độ. Về mặt hành vi, người trải qua sang chấn có thể né tránh những tình huống gợi nhớ sang chấn, dễ bị kích động, hoặc ngược lại, rơi vào trạng thái tê liệt và thu mình. Cảm xúc thường dao động mạnh, kèm theo cảm giác bất lực hoặc tách rời khỏi bản thân (dissociation).

Việc hỗ trợ kịp thời ngay từ giai đoạn căng thẳng cấp tính là cực kỳ quan trọng, bởi khi đó hệ thần kinh vẫn còn tính dẻo (plasticity), khả năng phục hồi và điều hòa cao hơn. Nếu để phản ứng căng thẳng kéo dài, các mạch thần kinh liên quan đến sang chấn có thể trở nên “mắc kẹt”, làm cho phản ứng stress trở nên mạn tính và khó giải phóng.

Các bài tập somatic đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp cơ thể phục hồi. Những kỹ thuật như chuyển động nhẹ nhàng, bài tập thở, kỹ thuật grounding hoặc lắc nhẹ cơ thể giúp giảm hoạt hóa quá mức ở vùng PAG và các vùng liên quan trong não giữa, từ đó đưa hệ thần kinh từ trạng thái cảnh giác cao về trạng thái an toàn và điều hòa. Khi cơ thể cảm nhận lại sự an toàn qua các trải nghiệm vận động tinh tế, não bộ có thể “ghi lại” trạng thái này như một ký ức tích cực, giúp làm dịu các phản ứng căng thẳng trong tương lai.

Như vậy, hỗ trợ cơ thể và hệ thần kinh ngay từ sớm không chỉ giúp giảm triệu chứng, mà còn tăng cường khả năng phục hồi lâu dài cho người trải qua sang chấn.

​

MIA NGUYỄN

Căng thẳng cấp tính là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi đối diện với nguy hiểm hoặc sự kiện gây sang chấn. Ở giai đoạn này, hệ thần kinh tự động kích hoạt phản ứng chiến đấu, bỏ chạy hoặc đóng băng (fight, flight, freeze), với sự tham gia sâu của vùng PAG (periaqueductal gray) ở não giữa — một trung tâm quan trọng điều phối phản ứng sinh tồn. Nếu phản ứng căng thẳng này không được giải tỏa hoặc hỗ trợ kịp thời, nó có thể kéo dài và phát triển thành rối loạn căng thẳng hậu sang chấn (PTSD), gây ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

Triệu chứng cơ thể của căng thẳng cấp tính và PTSD thường bao gồm tim đập nhanh, khó thở, căng cứng cơ bắp, rối loạn tiêu hoá, mất ngủ, và cảm giác cảnh giác cao độ. Về mặt hành vi, người trải qua sang chấn có thể né tránh những tình huống gợi nhớ sang chấn, dễ bị kích động, hoặc ngược lại, rơi vào trạng thái tê liệt và thu mình. Cảm xúc thường dao động mạnh, kèm theo cảm giác bất lực hoặc tách rời khỏi bản thân (dissociation).

Việc hỗ trợ kịp thời ngay từ giai đoạn căng thẳng cấp tính là cực kỳ quan trọng, bởi khi đó hệ thần kinh vẫn còn tính dẻo (plasticity), khả năng phục hồi và điều hòa cao hơn. Nếu để phản ứng căng thẳng kéo dài, các mạch thần kinh liên quan đến sang chấn có thể trở nên “mắc kẹt”, làm cho phản ứng stress trở nên mạn tính và khó giải phóng.

Các bài tập somatic đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp cơ thể phục hồi. Những kỹ thuật như chuyển động nhẹ nhàng, bài tập thở, kỹ thuật grounding hoặc lắc nhẹ cơ thể giúp giảm hoạt hóa quá mức ở vùng PAG và các vùng liên quan trong não giữa, từ đó đưa hệ thần kinh từ trạng thái cảnh giác cao về trạng thái an toàn và điều hòa. Khi cơ thể cảm nhận lại sự an toàn qua các trải nghiệm vận động tinh tế, não bộ có thể “ghi lại” trạng thái này như một ký ức tích cực, giúp làm dịu các phản ứng căng thẳng trong tương lai.

Như vậy, hỗ trợ cơ thể và hệ thần kinh ngay từ sớm không chỉ giúp giảm triệu chứng, mà còn tăng cường khả năng phục hồi lâu dài cho người trải qua sang chấn.

​

MIA NGUYỄN