Trong mối quan hệ với người mắc Rối loạn nhân cách ranh giới (Borderline Personality Disorder – BPD), tình yêu thường bắt đầu bằng sự kết nối mãnh liệt và cảm giác gần gũi sâu sắc. Người ranh giới khao khát tình cảm, sợ hãi bị bỏ rơi, và thường lý tưởng hóa đối phương trong giai đoạn đầu. Họ dành nhiều thời gian, sự chú ý, và thể hiện tình cảm mạnh mẽ, khiến nạn nhân cảm thấy mình là “duy nhất” và đặc biệt.

Tuy nhiên, sự lý tưởng hóa này thường không bền vững. Khi cảm nhận mối đe dọa (dù thực tế hay tưởng tượng) về việc bị từ chối hay bỏ rơi, họ có thể nhanh chóng chuyển sang hạ giá (devaluation). Ở giai đoạn này, người ranh giới dễ nổi giận, chỉ trích, rút lui, hoặc dùng hành vi cực đoan để kiểm tra lòng trung thành của đối phương. Sự chuyển đổi đột ngột giữa yêu thương và giận dữ khiến nạn nhân bị cuốn vào trạng thái hoang mang, luôn cố gắng “sửa chữa” để lấy lại sự gần gũi ban đầu.

Một đặc trưng khác là vòng lặp chia tay – quay lại. Sau bùng nổ cảm xúc hoặc xung đột, người ranh giới có thể chủ động chấm dứt mối quan hệ, nhưng ngay sau đó lại tìm cách quay lại vì sợ hãi mất kết nối. Sự lặp đi lặp lại này khiến nạn nhân rơi vào bất hòa nhận thức – vừa tin rằng “Họ yêu mình tha thiết” vừa nhận thấy “Họ khiến mình tổn thương sâu sắc”. Để giảm mâu thuẫn tâm lý, não bộ của nạn nhân thường bào chữa cho hành vi của đối phương, ví dụ “Họ chỉ phản ứng vì quá yêu” hoặc “Họ bị tổn thương nên mới vậy”.

Về cơ chế thần kinh, nghiên cứu chỉ ra rằng ở người BPD, amygdala – trung tâm xử lý cảm xúc – hoạt động quá mức trước những tín hiệu bị bỏ rơi hoặc từ chối, khiến họ phản ứng dữ dội. Đồng thời, vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex), chịu trách nhiệm kiểm soát và điều tiết cảm xúc, lại hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến khó kiểm soát hành vi bộc phát. Những dao động mạnh giữa cảm xúc yêu thương và tức giận tạo ra một môi trường quan hệ đầy biến động.

Đối với nạn nhân, việc tiếp xúc lâu dài với sự thất thường này làm tăng hoạt động của trục HPA (hypothalamic-pituitary-adrenal), duy trì trạng thái cảnh giác cao và khiến cơ thể luôn trong tình thế “chiến đấu hoặc bỏ chạy”. Hậu quả là giảm khả năng suy nghĩ sáng suốt, khó đặt ranh giới, và dễ lệ thuộc cảm xúc vào đối phương.

Hiểu rõ mô thức lý tưởng hóa – hạ giá – chia tay – quay lại, cùng với việc nhận thức về nguyên nhân từ cấu trúc nhân cách và cơ chế thần kinh của BPD, là bước quan trọng để nạn nhân bảo vệ bản thân, xây dựng ranh giới lành mạnh và tìm kiếm sự an toàn trong mối quan hệ.

MIA NGUYỄN

Trong mối quan hệ với người mắc Rối loạn nhân cách ranh giới (Borderline Personality Disorder – BPD), tình yêu thường bắt đầu bằng sự kết nối mãnh liệt và cảm giác gần gũi sâu sắc. Người ranh giới khao khát tình cảm, sợ hãi bị bỏ rơi, và thường lý tưởng hóa đối phương trong giai đoạn đầu. Họ dành nhiều thời gian, sự chú ý, và thể hiện tình cảm mạnh mẽ, khiến nạn nhân cảm thấy mình là “duy nhất” và đặc biệt.

Tuy nhiên, sự lý tưởng hóa này thường không bền vững. Khi cảm nhận mối đe dọa (dù thực tế hay tưởng tượng) về việc bị từ chối hay bỏ rơi, họ có thể nhanh chóng chuyển sang hạ giá (devaluation). Ở giai đoạn này, người ranh giới dễ nổi giận, chỉ trích, rút lui, hoặc dùng hành vi cực đoan để kiểm tra lòng trung thành của đối phương. Sự chuyển đổi đột ngột giữa yêu thương và giận dữ khiến nạn nhân bị cuốn vào trạng thái hoang mang, luôn cố gắng “sửa chữa” để lấy lại sự gần gũi ban đầu.

Một đặc trưng khác là vòng lặp chia tay – quay lại. Sau bùng nổ cảm xúc hoặc xung đột, người ranh giới có thể chủ động chấm dứt mối quan hệ, nhưng ngay sau đó lại tìm cách quay lại vì sợ hãi mất kết nối. Sự lặp đi lặp lại này khiến nạn nhân rơi vào bất hòa nhận thức – vừa tin rằng “Họ yêu mình tha thiết” vừa nhận thấy “Họ khiến mình tổn thương sâu sắc”. Để giảm mâu thuẫn tâm lý, não bộ của nạn nhân thường bào chữa cho hành vi của đối phương, ví dụ “Họ chỉ phản ứng vì quá yêu” hoặc “Họ bị tổn thương nên mới vậy”.

Về cơ chế thần kinh, nghiên cứu chỉ ra rằng ở người BPD, amygdala – trung tâm xử lý cảm xúc – hoạt động quá mức trước những tín hiệu bị bỏ rơi hoặc từ chối, khiến họ phản ứng dữ dội. Đồng thời, vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex), chịu trách nhiệm kiểm soát và điều tiết cảm xúc, lại hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến khó kiểm soát hành vi bộc phát. Những dao động mạnh giữa cảm xúc yêu thương và tức giận tạo ra một môi trường quan hệ đầy biến động.

Đối với nạn nhân, việc tiếp xúc lâu dài với sự thất thường này làm tăng hoạt động của trục HPA (hypothalamic-pituitary-adrenal), duy trì trạng thái cảnh giác cao và khiến cơ thể luôn trong tình thế “chiến đấu hoặc bỏ chạy”. Hậu quả là giảm khả năng suy nghĩ sáng suốt, khó đặt ranh giới, và dễ lệ thuộc cảm xúc vào đối phương.

Hiểu rõ mô thức lý tưởng hóa – hạ giá – chia tay – quay lại, cùng với việc nhận thức về nguyên nhân từ cấu trúc nhân cách và cơ chế thần kinh của BPD, là bước quan trọng để nạn nhân bảo vệ bản thân, xây dựng ranh giới lành mạnh và tìm kiếm sự an toàn trong mối quan hệ.

​

MIA NGUYỄN