Tại sao ta “đông cứng” và cố làm hài lòng người khác khi lớn lên trong môi trường không an toàn

Khi chúng ta sống trong một môi trường đầy căng thẳng như gia đình có bạo hành, la mắng, kiểm soát hoặc bị bỏ mặc, cơ thể và não bộ sẽ dần hình thành những cách đặc biệt để sinh tồn. Một trong những phản ứng thường gặp là trạng thái “đông cứng” (freeze) – tức là ta cảm thấy tê liệt, không thể phản kháng hay hành động, như thể bị mắc kẹt. Dù bên ngoài ta có thể im lặng, ngồi yên, không chống trả, nhưng bên trong, não vẫn đang cố tìm mọi cách để giữ cho ta được an toàn.

Một trong những cách đó là cố gắng làm hài lòng người khác – còn gọi là phản ứng “fawn”. Ta có thể trở nên rất giỏi đọc cảm xúc người khác, luôn cố gắng không làm ai buồn, hay nhẫn nhịn mọi thứ dù mình đang tổn thương. Đây không phải là tính cách “yếu đuối” hay “quá nhạy cảm” – mà là một cơ chế sinh tồn được hình thành từ khi ta còn nhỏ.

Về mặt khoa học, khi ta không thể chạy trốn (vì còn quá nhỏ) hay chống lại (vì quá nguy hiểm), hệ thần kinh sẽ chuyển sang chế độ “đóng băng” để giảm cảm giác đau và sợ. Lúc này, ta có thể cảm thấy như không còn ở trong cơ thể, đầu óc mơ màng, hoặc “diễn vai” một người luôn ổn. Đây là trạng thái phân ly, khi cảm xúc và cảm giác cơ thể bị tách rời để ta không phải chịu đựng quá nhiều.

Vấn đề là, khi lớn lên, cơ thể và não bộ vẫn tiếp tục vận hành theo cách cũ, dù môi trường đã thay đổi. Ta có thể vẫn thấy khó nói “không”, dễ cảm thấy tội lỗi nếu không chiều lòng người khác, và dễ bị cuốn vào những mối quan hệ không an toàn.

Hiểu được điều này là bước đầu để chữa lành. Không phải bạn “có vấn đề”, mà là bạn đã phản ứng đúng cách với một môi trường không an toàn. Bây giờ, bạn đang có cơ hội để học lại cách sống, cảm nhận và thiết lập ranh giới một cách an toàn và đầy yêu thương.

​

MIA NGUYỄN

Tại sao ta “đông cứng” và cố làm hài lòng người khác khi lớn lên trong môi trường không an toàn

Khi chúng ta sống trong một môi trường đầy căng thẳng như gia đình có bạo hành, la mắng, kiểm soát hoặc bị bỏ mặc, cơ thể và não bộ sẽ dần hình thành những cách đặc biệt để sinh tồn. Một trong những phản ứng thường gặp là trạng thái “đông cứng” (freeze) – tức là ta cảm thấy tê liệt, không thể phản kháng hay hành động, như thể bị mắc kẹt. Dù bên ngoài ta có thể im lặng, ngồi yên, không chống trả, nhưng bên trong, não vẫn đang cố tìm mọi cách để giữ cho ta được an toàn.

Một trong những cách đó là cố gắng làm hài lòng người khác – còn gọi là phản ứng “fawn”. Ta có thể trở nên rất giỏi đọc cảm xúc người khác, luôn cố gắng không làm ai buồn, hay nhẫn nhịn mọi thứ dù mình đang tổn thương. Đây không phải là tính cách “yếu đuối” hay “quá nhạy cảm” – mà là một cơ chế sinh tồn được hình thành từ khi ta còn nhỏ.

Về mặt khoa học, khi ta không thể chạy trốn (vì còn quá nhỏ) hay chống lại (vì quá nguy hiểm), hệ thần kinh sẽ chuyển sang chế độ “đóng băng” để giảm cảm giác đau và sợ. Lúc này, ta có thể cảm thấy như không còn ở trong cơ thể, đầu óc mơ màng, hoặc “diễn vai” một người luôn ổn. Đây là trạng thái phân ly, khi cảm xúc và cảm giác cơ thể bị tách rời để ta không phải chịu đựng quá nhiều.

Vấn đề là, khi lớn lên, cơ thể và não bộ vẫn tiếp tục vận hành theo cách cũ, dù môi trường đã thay đổi. Ta có thể vẫn thấy khó nói “không”, dễ cảm thấy tội lỗi nếu không chiều lòng người khác, và dễ bị cuốn vào những mối quan hệ không an toàn.

Hiểu được điều này là bước đầu để chữa lành. Không phải bạn “có vấn đề”, mà là bạn đã phản ứng đúng cách với một môi trường không an toàn. Bây giờ, bạn đang có cơ hội để học lại cách sống, cảm nhận và thiết lập ranh giới một cách an toàn và đầy yêu thương.

MIA NGUYỄN