Trong trị liệu tâm lý, hai phẩm chất tưởng như đối lập – sự cứng rắn và sự thấu hiểu – thực tế lại bổ sung cho nhau và tạo nên nền tảng vững chắc cho quá trình can thiệp hiệu quả. Sự cứng rắn ở đây không mang nghĩa áp đặt hay cứng nhắc, mà là khả năng thiết lập ranh giới rõ ràng, giữ vai trò lãnh đạo tiến trình và duy trì sự nhất quán. Sự thấu hiểu là khả năng đặt mình vào vị trí của thân chủ, nhìn nhận trải nghiệm của họ với sự tôn trọng và không phán xét. Khi hai yếu tố này được kết hợp hợp lý, nhà trị liệu vừa giữ được cấu trúc an toàn, vừa tạo ra không gian đủ ấm áp để thân chủ mở lòng.

Sự cứng rắn giúp nhà trị liệu thiết lập khung trị liệu (therapeutic frame) rõ ràng, bao gồm giới hạn thời gian, mục tiêu, và quy tắc giao tiếp. Điều này đặc biệt quan trọng với thân chủ có xu hướng chống đối, bốc đồng hoặc kiểm tra ranh giới – những đặc điểm thường thấy ở ADHD, ODD hoặc một số dạng rối loạn nhân cách. Cấu trúc rõ ràng giúp giảm tình trạng “test” quyền lực, cho thân chủ cảm giác an toàn và biết mình đang ở đâu trong tiến trình. Nó cũng bảo vệ nhà trị liệu khỏi bị cuốn vào những động lực quan hệ không lành mạnh, như thao túng hoặc đảo ngược quyền lực.

Trong khi đó, sự thấu hiểu cho phép nhà trị liệu nhìn thấy nhu cầu, nỗi sợ và giá trị ẩn sau hành vi bề ngoài của thân chủ. Thấu hiểu không có nghĩa là đồng ý với mọi hành vi, mà là công nhận cảm xúc và trải nghiệm, từ đó xây dựng liên minh trị liệu (therapeutic alliance) dựa trên sự tin tưởng. Khi thân chủ cảm thấy mình được lắng nghe và tôn trọng, họ có nhiều khả năng chấp nhận phản hồi, thử nghiệm hành vi mới và tham gia tích cực vào trị liệu.

Lợi ích lớn nhất của việc kết hợp cứng rắn và thấu hiểu là tạo nên cân bằng giữa an toàn và thách thức. Quá cứng rắn mà thiếu thấu hiểu dễ khiến thân chủ cảm thấy bị kiểm soát hoặc phán xét, dẫn đến chống đối hoặc rút lui. Ngược lại, quá thấu hiểu mà thiếu cứng rắn có thể làm trị liệu trở nên lỏng lẻo, mất định hướng và giảm hiệu quả. Sự cân bằng này đặc biệt hữu ích với thân chủ có lịch sử gắn bó không an toàn, vì nó mô phỏng một mối quan hệ an toàn: vừa có giới hạn rõ ràng, vừa có sự chấp nhận.

Về lâu dài, cách tiếp cận này không chỉ giúp đạt mục tiêu trị liệu mà còn trở thành mô hình mẫu cho thân chủ trong các mối quan hệ khác. Họ học được rằng sự kiên quyết và lòng trắc ẩn có thể cùng tồn tại, và đây là nền tảng của giao tiếp lành mạnh cũng như tự điều hòa cảm xúc.

MIA NGUYỄN

Trong trị liệu tâm lý, hai phẩm chất tưởng như đối lập – sự cứng rắn và sự thấu hiểu – thực tế lại bổ sung cho nhau và tạo nên nền tảng vững chắc cho quá trình can thiệp hiệu quả. Sự cứng rắn ở đây không mang nghĩa áp đặt hay cứng nhắc, mà là khả năng thiết lập ranh giới rõ ràng, giữ vai trò lãnh đạo tiến trình và duy trì sự nhất quán. Sự thấu hiểu là khả năng đặt mình vào vị trí của thân chủ, nhìn nhận trải nghiệm của họ với sự tôn trọng và không phán xét. Khi hai yếu tố này được kết hợp hợp lý, nhà trị liệu vừa giữ được cấu trúc an toàn, vừa tạo ra không gian đủ ấm áp để thân chủ mở lòng.

Sự cứng rắn giúp nhà trị liệu thiết lập khung trị liệu (therapeutic frame) rõ ràng, bao gồm giới hạn thời gian, mục tiêu, và quy tắc giao tiếp. Điều này đặc biệt quan trọng với thân chủ có xu hướng chống đối, bốc đồng hoặc kiểm tra ranh giới – những đặc điểm thường thấy ở ADHD, ODD hoặc một số dạng rối loạn nhân cách. Cấu trúc rõ ràng giúp giảm tình trạng “test” quyền lực, cho thân chủ cảm giác an toàn và biết mình đang ở đâu trong tiến trình. Nó cũng bảo vệ nhà trị liệu khỏi bị cuốn vào những động lực quan hệ không lành mạnh, như thao túng hoặc đảo ngược quyền lực.

Trong khi đó, sự thấu hiểu cho phép nhà trị liệu nhìn thấy nhu cầu, nỗi sợ và giá trị ẩn sau hành vi bề ngoài của thân chủ. Thấu hiểu không có nghĩa là đồng ý với mọi hành vi, mà là công nhận cảm xúc và trải nghiệm, từ đó xây dựng liên minh trị liệu (therapeutic alliance) dựa trên sự tin tưởng. Khi thân chủ cảm thấy mình được lắng nghe và tôn trọng, họ có nhiều khả năng chấp nhận phản hồi, thử nghiệm hành vi mới và tham gia tích cực vào trị liệu.

Lợi ích lớn nhất của việc kết hợp cứng rắn và thấu hiểu là tạo nên cân bằng giữa an toàn và thách thức. Quá cứng rắn mà thiếu thấu hiểu dễ khiến thân chủ cảm thấy bị kiểm soát hoặc phán xét, dẫn đến chống đối hoặc rút lui. Ngược lại, quá thấu hiểu mà thiếu cứng rắn có thể làm trị liệu trở nên lỏng lẻo, mất định hướng và giảm hiệu quả. Sự cân bằng này đặc biệt hữu ích với thân chủ có lịch sử gắn bó không an toàn, vì nó mô phỏng một mối quan hệ an toàn: vừa có giới hạn rõ ràng, vừa có sự chấp nhận.

Về lâu dài, cách tiếp cận này không chỉ giúp đạt mục tiêu trị liệu mà còn trở thành mô hình mẫu cho thân chủ trong các mối quan hệ khác. Họ học được rằng sự kiên quyết và lòng trắc ẩn có thể cùng tồn tại, và đây là nền tảng của giao tiếp lành mạnh cũng như tự điều hòa cảm xúc.

​

MIA NGUYỄN