Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng với nhiều người lớn lên trong thiếu thốn tình cảm, việc “sống cuộc đời của mình” lại từng là điều sai trái. Những đứa trẻ bị bỏ mặc về cảm xúc, không được nhìn thấy, không được lắng nghe, thường học rất sớm rằng nhu cầu của mình không quan trọng. Thay vào đó, chúng học cách quan sát cha mẹ, đoán ý, điều chỉnh bản thân để giữ cho bầu không khí gia đình ổn định. Trong những gia đình có tính Enmeshment (cộng sinh cảm xúc), ranh giới giữa cha mẹ và con cái trở nên mờ nhạt. Đứa trẻ không chỉ là con, mà còn trở thành người an ủi, người gánh vác, thậm chí là người “chịu trách nhiệm” cho cảm xúc của cha mẹ.

Dần dần, đứa trẻ phát triển một niềm tin sâu sắc: “Mình phải lo cho người khác trước khi lo cho mình.” Việc ưu tiên bản thân có thể đi kèm với cảm giác tội lỗi, như thể mình đang làm điều gì đó sai trái hoặc ích kỷ. Trong nhiều trường hợp, chúng còn mang một cảm giác mơ hồ rằng mình phải “bù đắp” cho những khó khăn, thất bại, hoặc nỗi đau của cha mẹ. Điều này khiến chúng lớn lên với xu hướng hy sinh quá mức, luôn cố gắng trở thành người tốt, người hiểu chuyện, người không gây rắc rối—ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc bỏ qua chính mình.

Khi trưởng thành, những người này có thể cảm thấy lạc lõng khi được hỏi: “Bạn muốn gì?” Không phải vì họ không có mong muốn, mà vì họ chưa từng được phép kết nối với nó. Họ có thể sống một cuộc đời trông có vẻ “ổn định”, nhưng bên trong lại thiếu cảm giác ý nghĩa hoặc sự sống động. Mỗi khi họ cố gắng đưa ra lựa chọn cho bản thân, một phần bên trong có thể lên tiếng phản đối—mang theo cảm giác lo lắng, tội lỗi, hoặc sợ bị từ chối. Đó là dấu vết của một hệ thần kinh đã quen với việc đặt người khác lên trước như một cách để duy trì kết nối.

Vì vậy, “sống cuộc đời của mình” không đơn giản là một khẩu hiệu tích cực. Với những người mang theo kiểu gắn bó này, đó là một quá trình học lại từ đầu. Họ cần học cách nhận diện nhu cầu của mình, thiết lập ranh giới, và chấp nhận rằng việc không đáp ứng kỳ vọng của người khác không đồng nghĩa với việc mất đi giá trị hay tình yêu. Điều này có thể đi kèm với cảm giác mất mát—mất đi vai trò cũ, mất đi sự “an toàn quen thuộc” của việc luôn làm vừa lòng người khác.

Nhưng chính trong quá trình đó, một điều mới có thể dần hình thành: cảm giác về một cái tôi riêng biệt, có quyền tồn tại, có quyền lựa chọn. Sống cuộc đời của mình, trong trường hợp này, không phải là ích kỷ. Đó là bước chuyển từ việc tồn tại để giữ kết nối sang việc xây dựng một kết nối lành mạnh hơn—nơi bạn không cần đánh đổi chính mình để được ở lại.

MIA NGUYỄN

Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng với nhiều người lớn lên trong thiếu thốn tình cảm, việc “sống cuộc đời của mình” lại từng là điều sai trái. Những đứa trẻ bị bỏ mặc về cảm xúc, không được nhìn thấy, không được lắng nghe, thường học rất sớm rằng nhu cầu của mình không quan trọng. Thay vào đó, chúng học cách quan sát cha mẹ, đoán ý, điều chỉnh bản thân để giữ cho bầu không khí gia đình ổn định. Trong những gia đình có tính Enmeshment (cộng sinh cảm xúc), ranh giới giữa cha mẹ và con cái trở nên mờ nhạt. Đứa trẻ không chỉ là con, mà còn trở thành người an ủi, người gánh vác, thậm chí là người “chịu trách nhiệm” cho cảm xúc của cha mẹ.

Dần dần, đứa trẻ phát triển một niềm tin sâu sắc: “Mình phải lo cho người khác trước khi lo cho mình.” Việc ưu tiên bản thân có thể đi kèm với cảm giác tội lỗi, như thể mình đang làm điều gì đó sai trái hoặc ích kỷ. Trong nhiều trường hợp, chúng còn mang một cảm giác mơ hồ rằng mình phải “bù đắp” cho những khó khăn, thất bại, hoặc nỗi đau của cha mẹ. Điều này khiến chúng lớn lên với xu hướng hy sinh quá mức, luôn cố gắng trở thành người tốt, người hiểu chuyện, người không gây rắc rối—ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc bỏ qua chính mình.

Khi trưởng thành, những người này có thể cảm thấy lạc lõng khi được hỏi: “Bạn muốn gì?” Không phải vì họ không có mong muốn, mà vì họ chưa từng được phép kết nối với nó. Họ có thể sống một cuộc đời trông có vẻ “ổn định”, nhưng bên trong lại thiếu cảm giác ý nghĩa hoặc sự sống động. Mỗi khi họ cố gắng đưa ra lựa chọn cho bản thân, một phần bên trong có thể lên tiếng phản đối—mang theo cảm giác lo lắng, tội lỗi, hoặc sợ bị từ chối. Đó là dấu vết của một hệ thần kinh đã quen với việc đặt người khác lên trước như một cách để duy trì kết nối.

Vì vậy, “sống cuộc đời của mình” không đơn giản là một khẩu hiệu tích cực. Với những người mang theo kiểu gắn bó này, đó là một quá trình học lại từ đầu. Họ cần học cách nhận diện nhu cầu của mình, thiết lập ranh giới, và chấp nhận rằng việc không đáp ứng kỳ vọng của người khác không đồng nghĩa với việc mất đi giá trị hay tình yêu. Điều này có thể đi kèm với cảm giác mất mát—mất đi vai trò cũ, mất đi sự “an toàn quen thuộc” của việc luôn làm vừa lòng người khác.

Nhưng chính trong quá trình đó, một điều mới có thể dần hình thành: cảm giác về một cái tôi riêng biệt, có quyền tồn tại, có quyền lựa chọn. Sống cuộc đời của mình, trong trường hợp này, không phải là ích kỷ. Đó là bước chuyển từ việc tồn tại để giữ kết nối sang việc xây dựng một kết nối lành mạnh hơn—nơi bạn không cần đánh đổi chính mình để được ở lại.

​

MIA NGUYỄN