Trong những tình huống bị đe dọa, hệ thần kinh của chúng ta có thể phản ứng theo ba hướng: chiến đấu (fight), bỏ chạy (flight) hoặc đông cứng (freeze). Trong trạng thái đông cứng, cơ thể rơi vào tình trạng bất động – nhịp tim chậm lại, các cơ trở nên tê liệt, và khả năng hành động gần như bị vô hiệu hóa.

Tuy nhiên, điều thú vị là trong khi cơ thể bị “đóng băng”, não bộ – đặc biệt là những phần liên quan đến xã hội và sinh tồn – vẫn hoạt động theo cách cố gắng duy trì an toàn. Một trong những chiến lược vô thức phổ biến là làm hài lòng người khác (fawning).

Trong trạng thái đông cứng, người bị sang chấn có thể không cử động hay phản kháng được, nhưng họ vẫn mỉm cười, gật đầu, hoặc tỏ ra hợp tác. Đây là biểu hiện của phản ứng phân ly (dissociation), khi ý thức bị tách rời khỏi cảm giác thân thể và cảm xúc. Về mặt sinh học thần kinh, điều này liên quan đến sự hoạt hóa quá mức của vùng vỏ não trán trước giữa (medial prefrontal cortex) – vùng điều hòa hành vi xã hội – trong khi hạch hạnh nhân (amygdala) và não giữa (midbrain) lại đang báo động nguy hiểm. Kết quả là, cơ thể “đóng băng” để tránh kích hoạt thêm sự đe dọa, trong khi não vẫn điều phối những hành vi phục tùng như một nỗ lực cuối cùng để tồn tại.

Phản ứng làm hài lòng người khác trong khi bị phân ly thường không được cá nhân nhận thức rõ. Họ có thể cảm thấy “tôi đã không làm gì để chống lại” hoặc “có lẽ tôi đã đồng ý”, nhưng thực chất là họ đang bị một cơ chế sinh tồn mạnh mẽ chi phối. Sự phân ly giúp giảm bớt cảm giác đau đớn và sợ hãi tột độ bằng cách “cắt kết nối” khỏi cảm nhận thân thể. Tuy nhiên, về lâu dài, điều này có thể để lại hậu quả như cảm giác tê liệt, khó thiết lập ranh giới cá nhân, hoặc mặc cảm tội lỗi.

Hiểu được phản ứng freeze và fawn trong bối cảnh sinh học thần kinh là một bước quan trọng để đồng cảm và hỗ trợ những người từng trải qua sang chấn. Đây không phải là sự yếu đuối, mà là bằng chứng cho thấy hệ thần kinh đang làm tất cả để bảo vệ sự sống.

​

MIA NGUYỄN

Trong những tình huống bị đe dọa, hệ thần kinh của chúng ta có thể phản ứng theo ba hướng: chiến đấu (fight), bỏ chạy (flight) hoặc đông cứng (freeze). Trong trạng thái đông cứng, cơ thể rơi vào tình trạng bất động – nhịp tim chậm lại, các cơ trở nên tê liệt, và khả năng hành động gần như bị vô hiệu hóa.

Tuy nhiên, điều thú vị là trong khi cơ thể bị “đóng băng”, não bộ – đặc biệt là những phần liên quan đến xã hội và sinh tồn – vẫn hoạt động theo cách cố gắng duy trì an toàn. Một trong những chiến lược vô thức phổ biến là làm hài lòng người khác (fawning).

Trong trạng thái đông cứng, người bị sang chấn có thể không cử động hay phản kháng được, nhưng họ vẫn mỉm cười, gật đầu, hoặc tỏ ra hợp tác. Đây là biểu hiện của phản ứng phân ly (dissociation), khi ý thức bị tách rời khỏi cảm giác thân thể và cảm xúc. Về mặt sinh học thần kinh, điều này liên quan đến sự hoạt hóa quá mức của vùng vỏ não trán trước giữa (medial prefrontal cortex) – vùng điều hòa hành vi xã hội – trong khi hạch hạnh nhân (amygdala) và não giữa (midbrain) lại đang báo động nguy hiểm. Kết quả là, cơ thể “đóng băng” để tránh kích hoạt thêm sự đe dọa, trong khi não vẫn điều phối những hành vi phục tùng như một nỗ lực cuối cùng để tồn tại.

Phản ứng làm hài lòng người khác trong khi bị phân ly thường không được cá nhân nhận thức rõ. Họ có thể cảm thấy “tôi đã không làm gì để chống lại” hoặc “có lẽ tôi đã đồng ý”, nhưng thực chất là họ đang bị một cơ chế sinh tồn mạnh mẽ chi phối. Sự phân ly giúp giảm bớt cảm giác đau đớn và sợ hãi tột độ bằng cách “cắt kết nối” khỏi cảm nhận thân thể. Tuy nhiên, về lâu dài, điều này có thể để lại hậu quả như cảm giác tê liệt, khó thiết lập ranh giới cá nhân, hoặc mặc cảm tội lỗi.

Hiểu được phản ứng freeze và fawn trong bối cảnh sinh học thần kinh là một bước quan trọng để đồng cảm và hỗ trợ những người từng trải qua sang chấn. Đây không phải là sự yếu đuối, mà là bằng chứng cho thấy hệ thần kinh đang làm tất cả để bảo vệ sự sống.

MIA NGUYỄN