Trong đào tạo tâm lý học, việc cho sinh viên quan sát ca trị liệu thường được xem là một hình thức học tập thực tế quan trọng. Tuy nhiên, khi sinh viên hệ cử nhân hoặc thạc sĩ chưa được đào tạo bài bản về sang chấn lại được ngồi nghe hoặc quan sát các case raw trauma – tức những trải nghiệm sang chấn chưa được xử lý và vẫn đang ở trạng thái kích hoạt – thì điều này tiềm ẩn nhiều bất lợi nghiêm trọng, không chỉ cho người học mà còn cho thân chủ và cả tiến trình đào tạo nghề.

Trước hết, bất lợi rõ ràng nhất đối với sinh viên là nguy cơ vicarious traumatization (sang chấn thứ cấp). Khi nghe những câu chuyện bạo lực, xâm hại, mất mát hoặc đau khổ trong trạng thái chưa được điều hòa, hệ thần kinh của người nghe có thể bị kéo vào trạng thái kích hoạt tương tự thân chủ. Sinh viên chưa được huấn luyện về điều hòa thần kinh thường không có công cụ để nhận diện, dừng lại hoặc tự phục hồi sau khi nghe, dẫn đến các phản ứng như mệt mỏi kéo dài, ám ảnh hình ảnh, khó ngủ, lo âu hoặc phân ly nhẹ. Những phản ứng này dễ bị hiểu nhầm là “yếu tâm lý” hoặc “chưa quen nghề”, trong khi thực chất đó là phản ứng sinh học bình thường trước sang chấn chưa được xử lý.

Thứ hai, việc quan sát raw trauma khi chưa đủ đào tạo dễ tạo ra ảo tưởng năng lực lâm sàng. Sinh viên có thể nghĩ rằng việc mình “nghe được” những nội dung nặng nề đồng nghĩa với việc mình đã sẵn sàng làm việc với các ca phức tạp. Điều này làm mờ ranh giới giữa quan sát học tập và can thiệp chuyên môn, từ đó gia tăng nguy cơ sinh viên nhận ca vượt năng lực, tham gia trợ giúp không có supervision hoặc đánh giá thấp mức độ rủi ro của thân chủ. Về lâu dài, đây là một yếu tố góp phần dẫn đến vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, sinh viên ngồi nghe raw trauma còn phải đối mặt với sự xung đột vai trò. Họ không phải là nhà trị liệu chính, nhưng lại chứng kiến những khoảnh khắc rất dễ kích hoạt nhu cầu cứu giúp, bảo vệ hoặc can thiệp. Khi không được chuẩn bị rõ về vai trò, ranh giới và quyền hạn, sinh viên dễ mang cảm xúc của thân chủ về đời sống cá nhân, hoặc phát triển sự gắn bó cảm xúc không phù hợp, làm suy giảm khả năng tự chăm sóc và học tập.

Cuối cùng, việc để sinh viên chưa được đào tạo về sang chấn quan sát raw trauma cũng đặt ra vấn đề an toàn và đạo đức đối với thân chủ. Sự hiện diện của người quan sát chưa được chuẩn bị đầy đủ có thể làm tăng cảm giác bị phơi bày, bị đánh giá hoặc tái sang chấn cho thân chủ, đặc biệt trong những ca liên quan đến bạo lực và xâm hại. Do đó, thay vì xem việc “nghe cho quen” là một bước đào tạo cần thiết, các chương trình đào tạo tâm lý cần ưu tiên những hình thức học tập an toàn hơn, như case vignette đã được xử lý, mô phỏng, đóng vai có hướng dẫn và debrief bắt buộc, nhằm bảo vệ cả người học lẫn thân chủ.

MIA NGUYỄN

Trong đào tạo tâm lý học, việc cho sinh viên quan sát ca trị liệu thường được xem là một hình thức học tập thực tế quan trọng. Tuy nhiên, khi sinh viên hệ cử nhân hoặc thạc sĩ chưa được đào tạo bài bản về sang chấn lại được ngồi nghe hoặc quan sát các case raw trauma – tức những trải nghiệm sang chấn chưa được xử lý và vẫn đang ở trạng thái kích hoạt – thì điều này tiềm ẩn nhiều bất lợi nghiêm trọng, không chỉ cho người học mà còn cho thân chủ và cả tiến trình đào tạo nghề.

Trước hết, bất lợi rõ ràng nhất đối với sinh viên là nguy cơ vicarious traumatization (sang chấn thứ cấp). Khi nghe những câu chuyện bạo lực, xâm hại, mất mát hoặc đau khổ trong trạng thái chưa được điều hòa, hệ thần kinh của người nghe có thể bị kéo vào trạng thái kích hoạt tương tự thân chủ. Sinh viên chưa được huấn luyện về điều hòa thần kinh thường không có công cụ để nhận diện, dừng lại hoặc tự phục hồi sau khi nghe, dẫn đến các phản ứng như mệt mỏi kéo dài, ám ảnh hình ảnh, khó ngủ, lo âu hoặc phân ly nhẹ. Những phản ứng này dễ bị hiểu nhầm là “yếu tâm lý” hoặc “chưa quen nghề”, trong khi thực chất đó là phản ứng sinh học bình thường trước sang chấn chưa được xử lý.

Thứ hai, việc quan sát raw trauma khi chưa đủ đào tạo dễ tạo ra ảo tưởng năng lực lâm sàng. Sinh viên có thể nghĩ rằng việc mình “nghe được” những nội dung nặng nề đồng nghĩa với việc mình đã sẵn sàng làm việc với các ca phức tạp. Điều này làm mờ ranh giới giữa quan sát học tập và can thiệp chuyên môn, từ đó gia tăng nguy cơ sinh viên nhận ca vượt năng lực, tham gia trợ giúp không có supervision hoặc đánh giá thấp mức độ rủi ro của thân chủ. Về lâu dài, đây là một yếu tố góp phần dẫn đến vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, sinh viên ngồi nghe raw trauma còn phải đối mặt với sự xung đột vai trò. Họ không phải là nhà trị liệu chính, nhưng lại chứng kiến những khoảnh khắc rất dễ kích hoạt nhu cầu cứu giúp, bảo vệ hoặc can thiệp. Khi không được chuẩn bị rõ về vai trò, ranh giới và quyền hạn, sinh viên dễ mang cảm xúc của thân chủ về đời sống cá nhân, hoặc phát triển sự gắn bó cảm xúc không phù hợp, làm suy giảm khả năng tự chăm sóc và học tập.

Cuối cùng, việc để sinh viên chưa được đào tạo về sang chấn quan sát raw trauma cũng đặt ra vấn đề an toàn và đạo đức đối với thân chủ. Sự hiện diện của người quan sát chưa được chuẩn bị đầy đủ có thể làm tăng cảm giác bị phơi bày, bị đánh giá hoặc tái sang chấn cho thân chủ, đặc biệt trong những ca liên quan đến bạo lực và xâm hại. Do đó, thay vì xem việc “nghe cho quen” là một bước đào tạo cần thiết, các chương trình đào tạo tâm lý cần ưu tiên những hình thức học tập an toàn hơn, như case vignette đã được xử lý, mô phỏng, đóng vai có hướng dẫn và debrief bắt buộc, nhằm bảo vệ cả người học lẫn thân chủ.

MIA NGUYỄN