Một trong những điều khiến nhiều người khó hiểu nhất trong sang chấn thời thơ ấu là: tại sao một đứa trẻ bị đánh đập, sỉ nhục hoặc làm tổn thương lại vẫn yêu thương, bênh vực và bảo vệ chính cha mẹ của mình? Nhiều người nhìn từ bên ngoài có thể nghĩ rằng đứa trẻ “không biết đúng sai”, “quá yếu đuối” hoặc “phụ thuộc”. Nhưng trên thực tế, đây là phản ứng sinh tồn rất sâu của hệ thần kinh và sự gắn bó.

Đối với một đứa trẻ, cha mẹ không chỉ là người chăm sóc mà còn là nguồn sống. Não bộ trẻ nhỏ được lập trình để gắn bó với người nuôi dưỡng mình, ngay cả khi người đó gây đau đớn. Một đứa trẻ không thể tự tồn tại nếu mất đi sự bảo vệ của người lớn, vì vậy não sẽ ưu tiên duy trì kết nối hơn là chống lại nguy hiểm. Điều này có nghĩa là khi bị bạo hành, nhiều đứa trẻ không nghĩ “cha mẹ sai”, mà thường nghĩ “mình sai”, “mình đáng bị như vậy” hoặc “nếu mình ngoan hơn thì cha mẹ sẽ yêu thương mình”.

Đây là lý do nhiều trẻ cố gắng bảo vệ hình ảnh của cha mẹ. Các em có thể che giấu vết thương, nói dối để bênh vực người bạo hành hoặc cảm thấy tội lỗi khi người khác chỉ trích cha mẹ mình. Với hệ thần kinh của trẻ, việc thừa nhận rằng người chăm sóc là nguy hiểm có thể quá đáng sợ. Nếu người duy nhất mình phụ thuộc lại là nguồn đe dọa, thế giới của đứa trẻ sẽ trở nên hoàn toàn bất an. Vì vậy, não thường chọn cách phủ nhận, lý tưởng hóa hoặc bám víu vào những khoảnh khắc yêu thương hiếm hoi để duy trì cảm giác an toàn tối thiểu.

Trong nhiều gia đình bạo hành, tình yêu và đau đớn thường xen lẫn với nhau. Sau những trận đánh có thể là lời xin lỗi, ôm ấp hoặc chăm sóc. Điều này tạo nên “gắn bó sang chấn” – khi hệ thần kinh gắn tình yêu với sợ hãi và đau đớn. Đứa trẻ bắt đầu học rằng để được yêu thương, mình phải chịu đựng, im lặng hoặc hy sinh bản thân. Dần dần, đau khổ trở thành điều quen thuộc, còn sự dịu dàng và an toàn lại trở nên xa lạ.

Khi trưởng thành, nhiều người từng bị bạo hành thời thơ ấu tiếp tục lặp lại mô thức này trong tình yêu và các mối quan hệ. Họ có xu hướng yêu, bảo vệ hoặc gắn bó rất sâu với những người làm mình đau, xem nhẹ tổn thương của bản thân và luôn cố gắng “cứu” đối phương. Điều này xảy ra vì hệ thần kinh đã học từ rất sớm rằng tình yêu đi kèm với sợ hãi, tổn thương và bất ổn. Một người lớn lên trong môi trường mà tình yêu luôn xen lẫn bạo lực thường cảm thấy những mối quan hệ bình yên là “trống rỗng” hoặc thiếu cảm xúc, trong khi lại bị thu hút bởi những người lạnh lùng, khó đoán hoặc gây đau đớn.

Bên trong họ thường tồn tại niềm tin vô thức rằng: nếu mình yêu đủ nhiều, hy sinh đủ nhiều hoặc chịu đựng đủ lâu thì cuối cùng mình sẽ được yêu thương. Vì vậy, nhiều người không rời bỏ người làm mình tổn thương không phải vì họ thích đau khổ, mà vì hệ thần kinh của họ đang lặp lại cách sinh tồn đã hình thành từ thời thơ ấu. Họ đang cố gắng giành lấy tình yêu mà mình chưa từng thật sự có được.

Điều quan trọng cần hiểu là phản ứng này không phải sự ngu ngốc hay yếu đuối. Đó là cách một hệ thần kinh non nớt cố gắng giúp đứa trẻ sống sót trong môi trường mà các em không có quyền lựa chọn rời đi. Một đứa trẻ không thể ngừng yêu cha mẹ để tự bảo vệ mình như người lớn vẫn nghĩ. Thay vào đó, các em thường chọn hy sinh chính bản thân để giữ lại mối liên kết mà mình cần để tồn tại.

Quá trình chữa lành bắt đầu khi người từng bị bạo hành hiểu rằng việc mình bảo vệ cha mẹ hoặc yêu người làm mình đau không có nghĩa những điều đã xảy ra là đúng. Đó chỉ là phản ứng sinh tồn của một đứa trẻ đã cố gắng hết sức để được yêu thương và tiếp tục sống sót.

MIA NGUYỄN

Một trong những điều khiến nhiều người khó hiểu nhất trong sang chấn thời thơ ấu là: tại sao một đứa trẻ bị đánh đập, sỉ nhục hoặc làm tổn thương lại vẫn yêu thương, bênh vực và bảo vệ chính cha mẹ của mình? Nhiều người nhìn từ bên ngoài có thể nghĩ rằng đứa trẻ “không biết đúng sai”, “quá yếu đuối” hoặc “phụ thuộc”. Nhưng trên thực tế, đây là phản ứng sinh tồn rất sâu của hệ thần kinh và sự gắn bó.

Đối với một đứa trẻ, cha mẹ không chỉ là người chăm sóc mà còn là nguồn sống. Não bộ trẻ nhỏ được lập trình để gắn bó với người nuôi dưỡng mình, ngay cả khi người đó gây đau đớn. Một đứa trẻ không thể tự tồn tại nếu mất đi sự bảo vệ của người lớn, vì vậy não sẽ ưu tiên duy trì kết nối hơn là chống lại nguy hiểm. Điều này có nghĩa là khi bị bạo hành, nhiều đứa trẻ không nghĩ “cha mẹ sai”, mà thường nghĩ “mình sai”, “mình đáng bị như vậy” hoặc “nếu mình ngoan hơn thì cha mẹ sẽ yêu thương mình”.

Đây là lý do nhiều trẻ cố gắng bảo vệ hình ảnh của cha mẹ. Các em có thể che giấu vết thương, nói dối để bênh vực người bạo hành hoặc cảm thấy tội lỗi khi người khác chỉ trích cha mẹ mình. Với hệ thần kinh của trẻ, việc thừa nhận rằng người chăm sóc là nguy hiểm có thể quá đáng sợ. Nếu người duy nhất mình phụ thuộc lại là nguồn đe dọa, thế giới của đứa trẻ sẽ trở nên hoàn toàn bất an. Vì vậy, não thường chọn cách phủ nhận, lý tưởng hóa hoặc bám víu vào những khoảnh khắc yêu thương hiếm hoi để duy trì cảm giác an toàn tối thiểu.

Trong nhiều gia đình bạo hành, tình yêu và đau đớn thường xen lẫn với nhau. Sau những trận đánh có thể là lời xin lỗi, ôm ấp hoặc chăm sóc. Điều này tạo nên “gắn bó sang chấn” – khi hệ thần kinh gắn tình yêu với sợ hãi và đau đớn. Đứa trẻ bắt đầu học rằng để được yêu thương, mình phải chịu đựng, im lặng hoặc hy sinh bản thân. Dần dần, đau khổ trở thành điều quen thuộc, còn sự dịu dàng và an toàn lại trở nên xa lạ.

Khi trưởng thành, nhiều người từng bị bạo hành thời thơ ấu tiếp tục lặp lại mô thức này trong tình yêu và các mối quan hệ. Họ có xu hướng yêu, bảo vệ hoặc gắn bó rất sâu với những người làm mình đau, xem nhẹ tổn thương của bản thân và luôn cố gắng “cứu” đối phương. Điều này xảy ra vì hệ thần kinh đã học từ rất sớm rằng tình yêu đi kèm với sợ hãi, tổn thương và bất ổn. Một người lớn lên trong môi trường mà tình yêu luôn xen lẫn bạo lực thường cảm thấy những mối quan hệ bình yên là “trống rỗng” hoặc thiếu cảm xúc, trong khi lại bị thu hút bởi những người lạnh lùng, khó đoán hoặc gây đau đớn.

Bên trong họ thường tồn tại niềm tin vô thức rằng: nếu mình yêu đủ nhiều, hy sinh đủ nhiều hoặc chịu đựng đủ lâu thì cuối cùng mình sẽ được yêu thương. Vì vậy, nhiều người không rời bỏ người làm mình tổn thương không phải vì họ thích đau khổ, mà vì hệ thần kinh của họ đang lặp lại cách sinh tồn đã hình thành từ thời thơ ấu. Họ đang cố gắng giành lấy tình yêu mà mình chưa từng thật sự có được.

Điều quan trọng cần hiểu là phản ứng này không phải sự ngu ngốc hay yếu đuối. Đó là cách một hệ thần kinh non nớt cố gắng giúp đứa trẻ sống sót trong môi trường mà các em không có quyền lựa chọn rời đi. Một đứa trẻ không thể ngừng yêu cha mẹ để tự bảo vệ mình như người lớn vẫn nghĩ. Thay vào đó, các em thường chọn hy sinh chính bản thân để giữ lại mối liên kết mà mình cần để tồn tại.

Quá trình chữa lành bắt đầu khi người từng bị bạo hành hiểu rằng việc mình bảo vệ cha mẹ hoặc yêu người làm mình đau không có nghĩa những điều đã xảy ra là đúng. Đó chỉ là phản ứng sinh tồn của một đứa trẻ đã cố gắng hết sức để được yêu thương và tiếp tục sống sót.

MIA NGUYỄN