Trong nhiều gia đình Việt Nam, mối quan hệ mẹ – con gái mang theo một nghịch lý đau đớn: người mẹ yêu con, hy sinh vì con, nhưng lại không thể hoặc không dám bênh vực con khi con bị tổn thương. Hiện tượng này không đơn thuần là vấn đề cá nhân hay thiếu tình thương, mà là biểu hiện của sang chấn gắn bó tập thể – một dạng sang chấn được truyền qua nhiều thế hệ phụ nữ sống trong thiếu an toàn và bất bình đẳng kéo dài.

Rất nhiều người mẹ Việt Nam lớn lên trong bối cảnh mà chính họ cũng từng bị áp bức, kiểm soát và phán xét. Họ học rất sớm rằng việc lên tiếng có thể dẫn đến trừng phạt, mất an toàn hoặc bị bỏ rơi. Vì thế, im lặng và chịu đựng trở thành kỹ năng sinh tồn. Khi bước vào vai trò làm mẹ, những bài học này không biến mất; chúng tiếp tục định hình cách người mẹ nhìn nhận thế giới và cách họ bảo vệ – hoặc không bảo vệ – con gái mình.

Khi con gái đối diện với bất công, xâm phạm ranh giới hoặc tổn thương trong gia đình và xã hội, người mẹ có thể chọn đứng về phía trật tự quen thuộc thay vì đứng về phía con. Những câu nói như “con phải chịu thôi”, “đàn bà ai cũng vậy”, hay “đừng làm lớn chuyện” thường không xuất phát từ sự vô cảm, mà từ nỗi sợ sâu xa rằng việc chống lại hệ thống sẽ khiến con gặp nguy hiểm hơn. Trong tâm thức của người mẹ, việc buộc con thích nghi với đau đớn được xem là cách giúp con sống sót.

Cơ chế tâm lý cốt lõi ở đây là đồng nhất với kẻ gây áp lực. Khi người mẹ từng không được bênh vực, việc bênh con có thể vô thức kích hoạt lại cảm giác bất lực và tổn thương cũ của chính họ. Để tránh chạm vào nỗi đau chưa được xử lý đó, người mẹ giữ lấy vai trò người thực thi quy tắc: khắt khe, lý trí, đôi khi cay nghiệt. Điều này giúp họ duy trì cảm giác kiểm soát trong một thế giới từng khiến họ bất lực.

Về phía con gái, việc không được mẹ bênh vực tạo ra vết thương gắn bó sâu sắc. Đứa trẻ học rằng ngay cả trong mối quan hệ an toàn nhất, mình cũng phải chịu đựng để được yêu thương. Trải nghiệm này ảnh hưởng lâu dài đến lòng tự trọng, khả năng tin cậy người khác và đặc biệt là khả năng hình thành liên đới với phụ nữ khác. Khi người mẹ – hình mẫu gắn bó đầu tiên – không đứng về phía mình, việc tin rằng phụ nữ có thể bảo vệ nhau trở nên rất khó khăn.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là: đây không phải là câu chuyện về những người mẹ “xấu”, mà là câu chuyện về những người phụ nữ chưa từng được bảo vệ. Hướng chữa lành không nằm ở việc đổ lỗi, mà ở việc tạo ra không gian an toàn để các thế hệ phụ nữ có thể gọi tên nỗi đau của mình, nhìn lại những điều đã phải chịu đựng và cho phép bản thân lựa chọn khác đi. Khi người mẹ được phép nhận diện sang chấn của chính mình, và người con được phép không còn phải chịu đựng để được yêu, vòng lặp sang chấn gắn bó tập thể mới có cơ hội được ngắt lại.

MIA NGUYỄN

Trong nhiều gia đình Việt Nam, mối quan hệ mẹ – con gái mang theo một nghịch lý đau đớn: người mẹ yêu con, hy sinh vì con, nhưng lại không thể hoặc không dám bênh vực con khi con bị tổn thương. Hiện tượng này không đơn thuần là vấn đề cá nhân hay thiếu tình thương, mà là biểu hiện của sang chấn gắn bó tập thể – một dạng sang chấn được truyền qua nhiều thế hệ phụ nữ sống trong thiếu an toàn và bất bình đẳng kéo dài.

Rất nhiều người mẹ Việt Nam lớn lên trong bối cảnh mà chính họ cũng từng bị áp bức, kiểm soát và phán xét. Họ học rất sớm rằng việc lên tiếng có thể dẫn đến trừng phạt, mất an toàn hoặc bị bỏ rơi. Vì thế, im lặng và chịu đựng trở thành kỹ năng sinh tồn. Khi bước vào vai trò làm mẹ, những bài học này không biến mất; chúng tiếp tục định hình cách người mẹ nhìn nhận thế giới và cách họ bảo vệ – hoặc không bảo vệ – con gái mình.

Khi con gái đối diện với bất công, xâm phạm ranh giới hoặc tổn thương trong gia đình và xã hội, người mẹ có thể chọn đứng về phía trật tự quen thuộc thay vì đứng về phía con. Những câu nói như “con phải chịu thôi”, “đàn bà ai cũng vậy”, hay “đừng làm lớn chuyện” thường không xuất phát từ sự vô cảm, mà từ nỗi sợ sâu xa rằng việc chống lại hệ thống sẽ khiến con gặp nguy hiểm hơn. Trong tâm thức của người mẹ, việc buộc con thích nghi với đau đớn được xem là cách giúp con sống sót.

Cơ chế tâm lý cốt lõi ở đây là đồng nhất với kẻ gây áp lực. Khi người mẹ từng không được bênh vực, việc bênh con có thể vô thức kích hoạt lại cảm giác bất lực và tổn thương cũ của chính họ. Để tránh chạm vào nỗi đau chưa được xử lý đó, người mẹ giữ lấy vai trò người thực thi quy tắc: khắt khe, lý trí, đôi khi cay nghiệt. Điều này giúp họ duy trì cảm giác kiểm soát trong một thế giới từng khiến họ bất lực.

Về phía con gái, việc không được mẹ bênh vực tạo ra vết thương gắn bó sâu sắc. Đứa trẻ học rằng ngay cả trong mối quan hệ an toàn nhất, mình cũng phải chịu đựng để được yêu thương. Trải nghiệm này ảnh hưởng lâu dài đến lòng tự trọng, khả năng tin cậy người khác và đặc biệt là khả năng hình thành liên đới với phụ nữ khác. Khi người mẹ – hình mẫu gắn bó đầu tiên – không đứng về phía mình, việc tin rằng phụ nữ có thể bảo vệ nhau trở nên rất khó khăn.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là: đây không phải là câu chuyện về những người mẹ “xấu”, mà là câu chuyện về những người phụ nữ chưa từng được bảo vệ. Hướng chữa lành không nằm ở việc đổ lỗi, mà ở việc tạo ra không gian an toàn để các thế hệ phụ nữ có thể gọi tên nỗi đau của mình, nhìn lại những điều đã phải chịu đựng và cho phép bản thân lựa chọn khác đi. Khi người mẹ được phép nhận diện sang chấn của chính mình, và người con được phép không còn phải chịu đựng để được yêu, vòng lặp sang chấn gắn bó tập thể mới có cơ hội được ngắt lại.

MIA NGUYỄN