Khi con người rơi vào trạng thái mất kiểm soát – cảm xúc, cơ thể, hay các mối quan hệ – một số người không tìm đến con người, mà tìm đến một biểu tượng quyền lực tuyệt đối: “master”. Đó có thể là một đấng tâm linh, một vị thầy, một hình tượng cha lý tưởng hóa, hay bất kỳ ai được tin là hoàn hảo, toàn tri và toàn năng. Master không đơn thuần là người hướng dẫn; họ là nơi trú ẩn cảm xúc cuối cùng khi tất cả những cấu trúc bên trong sụp đổ. Master mang đến ảo tưởng về trật tự, về cái đúng, về sự cứu rỗi – khi bản thân người tìm kiếm đã không còn niềm tin vào năng lực nội tại để chịu đựng hoặc điều chỉnh thế giới bên trong.

Đối với một số thân chủ có kiểu gắn bó không an toàn và cấu trúc nhân cách cầu toàn cứng nhắc (như rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế – OCPD), hình tượng master thường xuất hiện như một giải pháp kiểm soát gián tiếp. Khi họ không thể duy trì hệ thống nội tại vốn được xây dựng bằng các quy tắc, đạo đức và trật tự, họ trao quyền phán xét đó cho một thực thể bên ngoài. Cảm xúc bị đẩy ra ngoài, được gắn nhãn là “không hợp lý”, “không đúng”, hoặc đơn giản là “không được phép có”. Master, vì thế, vừa là người bảo hộ, vừa là hình bóng thay thế của chức năng điều hòa cảm xúc mà họ không còn truy cập được bên trong mình.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm master chỉ giúp họ cảm thấy “ổn tạm thời”. Bên dưới lớp vỏ thần phục và ngưỡng mộ ấy, hệ thần kinh vẫn tiếp tục hoạt động trong trạng thái báo động. Nhịp tim vẫn nhanh, hơi thở vẫn cạn, ruột vẫn thắt lại mỗi khi họ đối diện với sự mơ hồ, thất bại, hay cảm giác bất lực. Đây là những rối loạn của hệ thần kinh tự chủ – những tín hiệu không thể kiểm soát bằng lý trí hay niềm tin. Master có thể bảo vệ họ khỏi hỗn loạn bên ngoài, nhưng không thể chạm vào cơn hoảng loạn âm thầm bên trong cơ thể.

Trị liệu trong những trường hợp này không thể bắt đầu bằng việc “gỡ bỏ” master, vì điều đó tương đương với việc lấy đi trụ cột cuối cùng giữ cho hệ thống tâm lý không sụp đổ. Thay vào đó, trị liệu cần xây dựng lại năng lực hiện diện, cảm nhận cơ thể, kết nối an toàn – để người ấy từ từ có thể trở thành “master bên trong mình”.

​

MIA NGUYỄN

Khi con người rơi vào trạng thái mất kiểm soát – cảm xúc, cơ thể, hay các mối quan hệ – một số người không tìm đến con người, mà tìm đến một biểu tượng quyền lực tuyệt đối: “master”. Đó có thể là một đấng tâm linh, một vị thầy, một hình tượng cha lý tưởng hóa, hay bất kỳ ai được tin là hoàn hảo, toàn tri và toàn năng. Master không đơn thuần là người hướng dẫn; họ là nơi trú ẩn cảm xúc cuối cùng khi tất cả những cấu trúc bên trong sụp đổ. Master mang đến ảo tưởng về trật tự, về cái đúng, về sự cứu rỗi – khi bản thân người tìm kiếm đã không còn niềm tin vào năng lực nội tại để chịu đựng hoặc điều chỉnh thế giới bên trong.

Đối với một số thân chủ có kiểu gắn bó không an toàn và cấu trúc nhân cách cầu toàn cứng nhắc (như rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế – OCPD), hình tượng master thường xuất hiện như một giải pháp kiểm soát gián tiếp. Khi họ không thể duy trì hệ thống nội tại vốn được xây dựng bằng các quy tắc, đạo đức và trật tự, họ trao quyền phán xét đó cho một thực thể bên ngoài. Cảm xúc bị đẩy ra ngoài, được gắn nhãn là “không hợp lý”, “không đúng”, hoặc đơn giản là “không được phép có”. Master, vì thế, vừa là người bảo hộ, vừa là hình bóng thay thế của chức năng điều hòa cảm xúc mà họ không còn truy cập được bên trong mình.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm master chỉ giúp họ cảm thấy “ổn tạm thời”. Bên dưới lớp vỏ thần phục và ngưỡng mộ ấy, hệ thần kinh vẫn tiếp tục hoạt động trong trạng thái báo động. Nhịp tim vẫn nhanh, hơi thở vẫn cạn, ruột vẫn thắt lại mỗi khi họ đối diện với sự mơ hồ, thất bại, hay cảm giác bất lực. Đây là những rối loạn của hệ thần kinh tự chủ – những tín hiệu không thể kiểm soát bằng lý trí hay niềm tin. Master có thể bảo vệ họ khỏi hỗn loạn bên ngoài, nhưng không thể chạm vào cơn hoảng loạn âm thầm bên trong cơ thể.

Trị liệu trong những trường hợp này không thể bắt đầu bằng việc “gỡ bỏ” master, vì điều đó tương đương với việc lấy đi trụ cột cuối cùng giữ cho hệ thống tâm lý không sụp đổ. Thay vào đó, trị liệu cần xây dựng lại năng lực hiện diện, cảm nhận cơ thể, kết nối an toàn – để người ấy từ từ có thể trở thành “master bên trong mình”.

MIA NGUYỄN