9 BÍ MẬT GIÚP NÂNG CAO TUỔI THỌ

9 BÍ MẬT GIÚP NÂNG CAO TUỔI THỌ

 

Khoa học nghiên cứu bí quyết tuổi thọ ngày càng nhận được nhiều sự ưu ái hơn. Nhưng cho đến khi các nhà nghiên cứu tìm ra cách để làm chậm quá trình lão hóa của các tế bào trong cơ thể chúng ta, dưới đây là những gì ta biết được đến thời điểm này.

1. Tính cách của bạn ảnh hưởng đến tuổi thọ

Trong một dự án nghiên cứu tuổi thọ con người kéo dài tám thập kỷ, các nhà nghiên cứu Stanford, Howard S. Friedman và Leslie R. Martin nhận thấy rằng sự tận tâm là tính cách hàng đầu khi nói đến tuổi thọ.

“Phẩm chất thận trọng, kiên trì, có tính tổ chức tốt, tận tụy” là những phẩm chất nâng cao tuổi thọ. Nhiều người trong chúng ta cho rằng những người sống vô tư, thoải mái hơn sẽ có tuổi thọ cao hơn, nhưng không hẳn như vậy.

Tại sao vậy ? Hành vi có ý thức ảnh hưởng đến các hành vi khác. Những người tận tâm có xu hướng lựa chọn lành mạnh hơn, bao gồm đối tượng kết hôn, nơi làm việc, thói quen tốt cho sức khỏe.

2. Chế độ ăn uống của bạn tác động rất nhiều đến tuổi thọ

Trong nhiều nghiên cứu ở những người sống đến cả trăm tuổi, họ có chế độ ăn uống lành mạnh với rất nhiều trái cây, rau, quả hạch và chất béo lành mạnh như dầu ô liu. Ăn nhiều rau quả giúp giảm tỉ lệ đau tim, đột quỵ, ung thư và tử vong sớm. Các nhà nghiên cứu ước tính, nếu mọi người ăn đủ 10 phần rau, quả mỗi ngày có thể phòng ngừa 7,8 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn thế giới.

Chế độ ăn uống từ lâu đã có quan hệ mật thiết với một tuổi già khỏe mạnh hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh tim, và thậm chí chống lại bệnh mất trí nhớ . Friedman và Martin cũng thấy rằng các yếu tố lối sống như chế độ ăn uống đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao tuổi thọ.

3. Tất nhiên, di truyền học cũng là một yếu tố ảnh hưởng tuổi thọ 

Nếu cha mẹ bạn sống thọ, điều đó không nhất thiết có nghĩa là bạn cũng vậy, nhưng có thể có một số yếu tố sinh học khi chơi. Mới tuần trước, trong một nghiên cứu cơ thể của người phụ nữ sống thọ đến 115 tuổi, các nhà khoa học phát hiện thấy sự tê liệt của tế bào gốc có thể là một trong những nguyên nhân gây tử vong cho những người khỏe mạnh. 

Điều đó có nghĩa là các tế bào bị bào mòn và tê liệt. Tương tự như vậy, các nghiên cứu khác cho thấy một số người có thể ít nguy cơ mắc bệnh hơn, hoặc có thể có lượng hóa chất khác nhau trong não, như serotonin hoặc dopamine giúp họ khỏe mạnh hơn bằng cách điều chỉnh các chức năng của cơ thể.

4. Học cao hơn sẽ sống thọ thêm một vài năm

Giáo dục tương quan với cuộc sống thọ hơn. Một báo cáo năm 2012 từ Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia của CDC cho thấy những người có bằng cử nhân hoặc cao hơn sống thọ hơn khoảng 9 năm so với những người không tốt nghiệp trung học. 

James Smith, một nhà kinh tế học sức khỏe tại RAND Corporation, cũng là người đề xuất tranh luận về mối liên hệ giữa trình độ giáo dục và tuổi thọ. Phát hiện của ông cho thấy giáo dục có thể là một yếu tố tác động đến tuổi thọ nhiều hơn cả chủng tộc và thu nhập. 

Lý do là những người học vấn cao có nhiều khả năng tìm được việc làm tốt hơn, lên kế hoạch cho tương lai và đưa ra những lựa chọn về lối sống lành mạnh hơn.

5. Áp lực công việc không nhất thiết luôn luôn có hại

Là một nhân viên chăm chỉ không nhất thiết đi đôi với việc bạn sẽ bị stress nhấn chìm. Nghiên cứu tuổi thọ cho thấy nhiều công nhân làm việc dưới cường độ áp lực cao vẫn sống rất thọ. Nhiều người có thể tự hỏi liệu những người lao động cật lực có thực sự tận hưởng cuộc sống hay không.

Chúng tôi thấy rằng những người làm việc hiệu quả, chăm chỉ (ngay cả ở tuổi già) không bị căng thẳng và khổ sở, mà ngược lại có xu hướng hạnh phúc hơn, khỏe mạnh hơn và kết nối xã hội tốt hơn những người đồng nghiệp làm việc kém hiệu quả hơn.

6. Sự tận tâm thì luôn hữu ích

Có một số phát hiện cho thấy rằng sự tận tâm có thể thực sự tác động đến tuổi thọ. Một nghiên cứu như vậy đã xem xét những người tham dự một kỳ nghỉ 3 tháng tại một khóa tu thiền định.

Nghiên cứu này tìm ra rằng sau 3 tháng những người tham gia thiền có lượng enzyme telomerase cao hơn khoảng 30% so với nhóm đối chứng, làm chậm tiến trình lão hóa. Những phát hiện này tuy rất sơ bộ, nhưng cho thấy yếu tố tinh thần cũng có ảnh hưởng đến sự lão hóa cơ thể.

7. Bạn không cần lúc nào cũng lạc quan

Mặc dù tư duy tích cực giúp mọi người hạn chế sự căng thẳng bằng cách luôn đem lại cảm giác dễ chịu (từ đó khiến họ khỏe mạnh hơn), các nhà nghiên cứu tuổi thọ nói rằng “suy nghĩ tích cực” không nhất thiết lúc nào cũng hữu ích.

“Nếu bạn… lúc nào cũng lạc quan, đặc biệt là khi đối mặt với bệnh tật, và phớt lờ các khả năng thì các trở ngại mà bạn đối mặt có thể sẽ khó giải quyết hơn”.

8. Giao tiếp xã hội rất quan trọng

Có các mối quan hệ xã hội mạnh mẽ gắn liền với cuộc sống thọ hơn. Phụ nữ có khuynh hướng giao tiếp xã hội tốt hơn, và đó có thể là một phần của lý do phụ nữ thường sống thọ hơn nam giới. 

Chúng ta thường tìm sự hỗ trợ từ bạn bè và gia đình, và một số bằng chứng cho thấy việc chăm sóc những người thân yêu có thể giúp ta chăm sóc bản thân tốt hơn. Một số nghiên cứu thậm chí còn gợi ý rằng việc ở cùng bạn bè có thể giúp cải thiện chức năng miễn dịch của cơ thể và giảm stress.

9. Ngồi nhiều có lẽ là điều tệ hại nhất

Nghiên cứu cho thấy rằng việc ngồi trong một khoảng thời gian dài khiến mọi người có nguy cơ giảm tuổi thọ cũng như dẫn đến các rủi ro khác đối với sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2011 cho thấy rằng mỗi giờ mọi người ngồi xuống và xem TV sau 25 tuổi sẽ rút ngắn 22 phút tuổi thọ chung của họ.

LILA

Khoa học nghiên cứu bí quyết tuổi thọ ngày càng nhận được nhiều sự ưu ái hơn. Nhưng cho đến khi các nhà nghiên cứu tìm ra cách để làm chậm quá trình lão hóa của các tế bào trong cơ thể chúng ta, dưới đây là những gì ta biết được đến thời điểm này.

1. Tính cách của bạn ảnh hưởng đến tuổi thọ

Trong một dự án nghiên cứu tuổi thọ con người kéo dài tám thập kỷ, các nhà nghiên cứu Stanford, Howard S. Friedman và Leslie R. Martin nhận thấy rằng sự tận tâm là tính cách hàng đầu khi nói đến tuổi thọ.

“Phẩm chất thận trọng, kiên trì, có tính tổ chức tốt, tận tụy” là những phẩm chất nâng cao tuổi thọ. Nhiều người trong chúng ta cho rằng những người sống vô tư, thoải mái hơn sẽ có tuổi thọ cao hơn, nhưng không hẳn như vậy.

Tại sao vậy ? Hành vi có ý thức ảnh hưởng đến các hành vi khác. Những người tận tâm có xu hướng lựa chọn lành mạnh hơn, bao gồm đối tượng kết hôn, nơi làm việc, thói quen tốt cho sức khỏe.

2. Chế độ ăn uống của bạn tác động rất nhiều đến tuổi thọ

Trong nhiều nghiên cứu ở những người sống đến cả trăm tuổi, họ có chế độ ăn uống lành mạnh với rất nhiều trái cây, rau, quả hạch và chất béo lành mạnh như dầu ô liu. Ăn nhiều rau quả giúp giảm tỉ lệ đau tim, đột quỵ, ung thư và tử vong sớm. Các nhà nghiên cứu ước tính, nếu mọi người ăn đủ 10 phần rau, quả mỗi ngày có thể phòng ngừa 7,8 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn thế giới.

Chế độ ăn uống từ lâu đã có quan hệ mật thiết với một tuổi già khỏe mạnh hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh tim, và thậm chí chống lại bệnh mất trí nhớ . Friedman và Martin cũng thấy rằng các yếu tố lối sống như chế độ ăn uống đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao tuổi thọ.

3. Tất nhiên, di truyền học cũng là một yếu tố ảnh hưởng tuổi thọ 

Nếu cha mẹ bạn sống thọ, điều đó không nhất thiết có nghĩa là bạn cũng vậy, nhưng có thể có một số yếu tố sinh học khi chơi. Mới tuần trước, trong một nghiên cứu cơ thể của người phụ nữ sống thọ đến 115 tuổi, các nhà khoa học phát hiện thấy sự tê liệt của tế bào gốc có thể là một trong những nguyên nhân gây tử vong cho những người khỏe mạnh. 

Điều đó có nghĩa là các tế bào bị bào mòn và tê liệt. Tương tự như vậy, các nghiên cứu khác cho thấy một số người có thể ít nguy cơ mắc bệnh hơn, hoặc có thể có lượng hóa chất khác nhau trong não, như serotonin hoặc dopamine giúp họ khỏe mạnh hơn bằng cách điều chỉnh các chức năng của cơ thể.

4. Học cao hơn sẽ sống thọ thêm một vài năm

Giáo dục tương quan với cuộc sống thọ hơn. Một báo cáo năm 2012 từ Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia của CDC cho thấy những người có bằng cử nhân hoặc cao hơn sống thọ hơn khoảng 9 năm so với những người không tốt nghiệp trung học. 

James Smith, một nhà kinh tế học sức khỏe tại RAND Corporation, cũng là người đề xuất tranh luận về mối liên hệ giữa trình độ giáo dục và tuổi thọ. Phát hiện của ông cho thấy giáo dục có thể là một yếu tố tác động đến tuổi thọ nhiều hơn cả chủng tộc và thu nhập. 

Lý do là những người học vấn cao có nhiều khả năng tìm được việc làm tốt hơn, lên kế hoạch cho tương lai và đưa ra những lựa chọn về lối sống lành mạnh hơn.

5. Áp lực công việc không nhất thiết luôn luôn có hại

Là một nhân viên chăm chỉ không nhất thiết đi đôi với việc bạn sẽ bị stress nhấn chìm. Nghiên cứu tuổi thọ cho thấy nhiều công nhân làm việc dưới cường độ áp lực cao vẫn sống rất thọ. Nhiều người có thể tự hỏi liệu những người lao động cật lực có thực sự tận hưởng cuộc sống hay không.

Chúng tôi thấy rằng những người làm việc hiệu quả, chăm chỉ (ngay cả ở tuổi già) không bị căng thẳng và khổ sở, mà ngược lại có xu hướng hạnh phúc hơn, khỏe mạnh hơn và kết nối xã hội tốt hơn những người đồng nghiệp làm việc kém hiệu quả hơn.

6. Sự tận tâm thì luôn hữu ích

Có một số phát hiện cho thấy rằng sự tận tâm có thể thực sự tác động đến tuổi thọ. Một nghiên cứu như vậy đã xem xét những người tham dự một kỳ nghỉ 3 tháng tại một khóa tu thiền định.

Nghiên cứu này tìm ra rằng sau 3 tháng những người tham gia thiền có lượng enzyme telomerase cao hơn khoảng 30% so với nhóm đối chứng, làm chậm tiến trình lão hóa. Những phát hiện này tuy rất sơ bộ, nhưng cho thấy yếu tố tinh thần cũng có ảnh hưởng đến sự lão hóa cơ thể.

7. Bạn không cần lúc nào cũng lạc quan

Mặc dù tư duy tích cực giúp mọi người hạn chế sự căng thẳng bằng cách luôn đem lại cảm giác dễ chịu (từ đó khiến họ khỏe mạnh hơn), các nhà nghiên cứu tuổi thọ nói rằng “suy nghĩ tích cực” không nhất thiết lúc nào cũng hữu ích.

“Nếu bạn… lúc nào cũng lạc quan, đặc biệt là khi đối mặt với bệnh tật, và phớt lờ các khả năng thì các trở ngại mà bạn đối mặt có thể sẽ khó giải quyết hơn”.

8. Giao tiếp xã hội rất quan trọng

Có các mối quan hệ xã hội mạnh mẽ gắn liền với cuộc sống thọ hơn. Phụ nữ có khuynh hướng giao tiếp xã hội tốt hơn, và đó có thể là một phần của lý do phụ nữ thường sống thọ hơn nam giới. 

Chúng ta thường tìm sự hỗ trợ từ bạn bè và gia đình, và một số bằng chứng cho thấy việc chăm sóc những người thân yêu có thể giúp ta chăm sóc bản thân tốt hơn. Một số nghiên cứu thậm chí còn gợi ý rằng việc ở cùng bạn bè có thể giúp cải thiện chức năng miễn dịch của cơ thể và giảm stress.

9. Ngồi nhiều có lẽ là điều tệ hại nhất

Nghiên cứu cho thấy rằng việc ngồi trong một khoảng thời gian dài khiến mọi người có nguy cơ giảm tuổi thọ cũng như dẫn đến các rủi ro khác đối với sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2011 cho thấy rằng mỗi giờ mọi người ngồi xuống và xem TV sau 25 tuổi sẽ rút ngắn 22 phút tuổi thọ chung của họ.

LILA

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...

“NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

  Trong kỷ nguyên công nghệ, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các ứng dụng giải trí như TikTok đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi việc sử dụng không còn nằm trong tầm kiểm soát, trẻ em và thanh thiếu niên rất dễ rơi vào trạng...

“NGHIỆN” MÀN HÌNH

  Trong thời đại công nghệ số, thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy tính trở thành công cụ không thể thiếu trong học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, khi việc sử dụng mất kiểm soát, lấn át các hoạt động cần thiết khác và gây suy...

CHE GIẤU BÍ MẬT ĐỂ GIA ĐÌNH KHÔNG TAN VỠ

Trong nhiều gia đình, khi có một sự thật khó chấp nhận – như chuyện vợ hoặc chồng ngoại tình, hay việc hôn nhân không còn hạnh phúc – các thành viên thường chọn cách che giấu và né tránh. Người lớn nói dối rằng “mọi chuyện vẫn ổn”, con cái giả vờ tin, còn cả gia đình...

NÓI DỐI MÃN TÍNH

  Nói dối là hành vi con người nào cũng từng trải qua, nhưng khi nó trở thành một thói quen kéo dài và dường như ăn sâu vào cách tồn tại của một người, ta gọi đó là nói dối mãn tính. Đây không chỉ đơn thuần là sự gian lận hay thiếu trung thực, mà thường là một cơ...

LGBT+ – NỖI ĐAU MANG TÊN CÔ ĐƠN

  Cô đơn là trải nghiệm mà ai cũng từng nếm trải, nhưng với cộng đồng LGBT+, nỗi cô đơn thường mang màu sắc đặc biệt sâu và đau hơn. Khi một người lớn lên trong môi trường bị kỳ thị, từ chối hay không được công nhận, não bộ họ liên tục ghi nhận tín hiệu “mình...

CÔ ĐƠN DƯỚI GÓC NHÌN SINH HỌC THẦN KINH

  Cô đơn không chỉ là cảm giác trống trải hay nỗi buồn thoáng qua, mà thực sự là một trải nghiệm đau đớn ở cấp độ sinh học thần kinh. Con người là sinh vật xã hội, bộ não chúng ta tiến hóa để duy trì kết nối với nhóm nhằm đảm bảo sự tồn tại. Khi bị tách rời hoặc...

CÔ ĐƠN VÀ TRẦM CẢM

  Cô đơn là một trải nghiệm phổ biến, ai trong chúng ta cũng từng trải qua. Thế nhưng, khi nỗi cô đơn kéo dài và không được xoa dịu bằng sự kết nối, sự lắng nghe và những vòng tay ấm áp, nó có thể trở thành mảnh đất màu mỡ cho trầm cảm hình thành. Về mặt sinh học...

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

KHI BẠN BỊ HẤP DẪN BỞI NGƯỜI “KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC”

  Nhiều người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới, đều trải nghiệm một mô thức lặp lại: họ chỉ rung động với những người “không thể thuộc về mình” — người đã có gia đình, người không quan tâm, người lạnh nhạt, hoặc những đối tượng mà ngay từ đầu họ biết...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

NHỮNG ĐỨA TRẺ ĂN CẮP

Tiếng nói thầm lặng của nỗi đau Khi một đứa trẻ bị phát hiện ăn cắp, người lớn thường vội vàng quy kết đó là hành vi sai trái, vô đạo đức hay “mất dạy”. Thế nhưng, nếu ta dừng lại để lắng nghe phía sau hành vi ấy, ta sẽ nhận ra đó không chỉ là câu chuyện về một món đồ...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...

“NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

  Trong kỷ nguyên công nghệ, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các ứng dụng giải trí như TikTok đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi việc sử dụng không còn nằm trong tầm kiểm soát, trẻ em và thanh thiếu niên rất dễ rơi vào trạng...