CÂY ĐỔ VỀ NƠI KHÔNG CÓ VẾT RÌU

CÂY ĐỔ VỀ NƠI KHÔNG CÓ VẾT RÌU

 

“Ta đâu có đề phòng từ phía người yêu

Cây đổ về nơi không có vết rìu”

(Thơ Hữu Thỉnh)

Quả thật sẽ chẳng có sự sụp đổ nào đau đớn bằng sự sụp đổ được tạo bởi chính những người mình yêu thương nhất cuộc đời, những người tưởng rằng sẽ không bao giờ bỏ rơi mình.

Cầm lấy chỗ trứng gà này rồi đi đi, đừng để ba mày nhìn thấy, má sẽ gọi cho mày”.

Đó là câu nói cuối cùng mà mẹ con nó nói chuyện với nhau. Nó ăn hết chỗ trứng ấy như là sự cứu đói cuối cùng mà mẹ nó có thể làm. Tám năm trôi qua rồi, nó vẫn chưa dám về nhà.

Nó chờ một cuộc gọi từ má suốt ba năm trời nhưng bặt vô âm tín, nó gọi về thì không ai bắt máy. Nó đã chính thức bị bỏ rơi và lạc loài giữa xã hội. Vào một ngày mưa tầm tã, nó lặng lẽ thay số điện thoại, chính thức buông bỏ hy vọng về vòng tay ấm áp của gia đình.

Khi quyết định bước sang trang đời mới, với người khác, cuộc sống có lẽ đã nở hoa. Nhưng với nó, vào thời khắc này của tám năm về trước, cuộc đời đã gần như bế tắc.

Gia đình chìm ngập trong không khí ngột ngạt một lần nữa.

Mẹ sinh bốn người con, ba người đầu là con gái, nó là đứa con trai cầu khẩn mà thành – mẹ nó bảo vậy.

Vậy mà, cuộc đời trớ trêu, tính nữ trong con người nó ngày càng mạnh mẽ khi dần lớn lên. Nó cố gắng giấu đi, không dám bộc lộ khi ở nhà vì sợ bị ba đánh.

Nhưng giấy không gói được lửa, bạn bè cùng lớp chọc ghẹo, cô chủ nhiệm nhân buổi họp phụ huynh đã mời cả ba và mẹ nó lên. Và sự kém tế nhị của cô khi nói với ba mẹ về chuyện của nó trước mặt những phụ huynh khác đã khiến nó bị trận đòn nhừ tử từ ba, trong tiếng khóc bất lực của mẹ.

Mẹ bị ba chì chiết la mắng thậm tệ. Nó khóc, mẹ nó khóc. Chuỗi ngày ngẩn không nổi mặt lên nhìn mọi người của mẹ với họ hàng đặc biệt là bà nội đã bắt đầu như vậy. Chuỗi ngày đến thở cũng phải gồng người cho nam tính của nó cũng bắt đầu như vậy.

Nó thu mình lại, không chơi với ai, tỏ ra hung dữ để tự bảo vệ mình vì sợ kẻ khác ức hiếp. 16 tuổi, nó không hiểu vì sao ba mẹ lại sinh nó ra trên đời này để cứ sống trong nỗi sợ hãi.

Sợ đang lúc soi gương, lén tô son trong phòng bị ba bắt gặp, sợ mỗi lần đi vệ sinh, ba lại rình xem nó đứng hay ngồi. Sợ mỗi lần họp phụ huynh, cô giáo lại mách lại điều gì đó. Sợ mỗi Tết đến, tụ tập gia đình, nó lại bị nói bóng gió, làm sắc mặt ba tái đi và mẹ thì lên cơn mệt tim.

Nó biết, mẹ đã rất mỏi mệt và đau khổ, nhưng mẹ không la rầy nó tiếng nào, vì có lẽ những lời lẽ chửi rủa nặng nề nhất ba nó đã nói hết rồi. Nó biết nó đã từng là niềm kiêu hãnh của ba, đứa con trai học giỏi, ngoan ngoãn, chưa bao giờ làm ba phải nhắc nhở việc học hành. Thế nên “sự thật” này như một cái tát giáng thẳng vào mặt ba nó. Nó gồng vì mẹ, vì sợ ba, vì không biết nên sống như thế nào.

Nó không nghĩ rằng cuộc sống của những người yêu thương nó và nó yêu thương lại ra đến nông nỗi này.

Sự sụp đổ của tình cảm gia đình một lần nữa lặp lại khi nó quyết định sống thật với giới tính nữ của mình.

Nó chính thức bị bỏ rơi.

Người ta bảo dù giông gió cuộc đời có tàn khốc đến đâu, thì gia đình vẫn là nơi ẩn trú an toàn nhất. Nhưng với nó thì ngược lại, giông gió từ lời dèm pha, kì thị từ xã hội không quật ngã được nó, mà chính gia đình mà nó yêu thương lại khiến nó chông chênh giữa cuộc đời.

Nó biết hận ai? Nó biết trách ai? Câu hỏi tại sao mẹ lại sinh nó ra cứ đeo bám lấy nó. Nó đã từng gào lên, thét vào mặt mẹ như vậy, bất chấp lời nói ấy đã cứa vào lòng mẹ nỗi đau khôn cùng.

Vào lúc tuyệt vọng nhất, nó đã đứng trên chiếc cầu vào một ngày mưa. Nó đứng đó và nhìn vào mặt nước bên dưới, những xoáy nước hung ác chực chờ bên dưới mặt nước tưởng chừng hiền hòa, yên ắng ấy.

Nó đã chuẩn bị tinh thần để nhảy xuống, nhưng khi nó thực sự đối diện với nỗi sợ trong tâm trí để tìm đến cái chết, nó bỗng dưng thấy mình yếu đuối và tệ hại hẳn đi. Tự trong lòng nó trào dâng lên nỗi ấm ức, tại sao nó lại phải tự dồn mình đến bước này?

Nó nghĩ đến việc sau khi nó đi, có lẽ cũng chẳng ai biết nó là ai, hoặc giả người ta biết, có lẽ họ lại râm ran những câu nói thương hại cuộc đời nó.

Nhưng, nó không cần sự thương hại. Vì ý nghĩ cay cú ấy mà nó trở lại và khao khát chứng minh bản thân. Nó vứt bỏ xuống dòng xoáy hun hút ấy những tháng năm là một đứa con trai ngoan, những tháng năm được ba mẹ yêu thương và cả những vết thương tuổi mới lớn.

Nó quyết định rằng bản thân nó phải giỏi hơn người ta ở cái lĩnh vực mà nó theo đuổi. Sau những thăng trầm, vì tất nhiên chẳng có con đường nào bằng phẳng, nó đã có những thành công chân chính bằng sức lực của bản thân.

Và nó bước vào những cuộc phẫu thuật nối tiếp nhau trong hành trình tìm lại và khiến cho dáng vóc phụ nữ trong con người mình được thoát ra ngoài. Những cột mốc và nỗi đau đớn lẫn sợ hãi trong chuỗi ngày đó, nhớ lại nó vẫn còn rùng mình.

Mùi thuốc sát trùng, màu trắng toát của những chiếc băng ca và gạc y tế, mùi của cái chết rình rập trên bàn mổ lạnh toát với những dụng cụ phẫu thuật và máy móc y tế. Mùi của nỗi sợ và đơn độc. Mùi của máu tanh nồng và của nước mắt mặn môi.

Thực sự với nó, tám năm là một khoảng thời gian rất ngắn mà nó tìm về được chính mình, may mắn hơn rất nhiều bạn bè đồng cảnh ngộ khác.

Thế nhưng, nó không thành công ở một điểm. Một điểm duy nhất làm trái tim nó không thể nào bình yên được. Nó dũng cảm trong hành trình khó khăn suốt tám năm ấy, dũng cảm đối mặt với cái chết để sống trọn vẹn. Vậy mà nó lại không đủ dũng khí để về gặp ba mẹ dù đôi lần nó đã len lén về nhìn lại căn nhà mà nó đã lớn lên, nhìn ba mẹ và các chị từ xa xa.

Về nhà đi con“. Nó luôn mơ màng nghe thấy mẹ gọi nó về nhưng khi tỉnh mộng rồi, nó lại đau xót nhận ra mình chỉ là một cái cây đã bị “đổ về nơi không có vết rìu”.

Giá như một lần ba nghe con nói

Giá như một lần mẹ đứng về phía con

Giá như mẹ ba nhìn thấy những héo hon

Thì trái tim con cũng đã vẹn tròn như người khác

 

Ba mẹ ơi! Con không lầm đường đi lạc

Mà bởi tạo hóa đã sai một hình hài

Con đã phải đi một con đường rất dài

Với bao tủi hổ, đớn đau và đơn độc

 

Con chỉ thèm một lần được khóc

Và được vỗ về “không sao cả con ơi”

Con chỉ thèm dẫu một lần duy nhất trong đời

Ba mẹ đón con về và rộng lòng dung thứ

Có được không?

LẠC NHIÊN

“Ta đâu có đề phòng từ phía người yêu

Cây đổ về nơi không có vết rìu”

(Thơ Hữu Thỉnh)

Quả thật sẽ chẳng có sự sụp đổ nào đau đớn bằng sự sụp đổ được tạo bởi chính những người mình yêu thương nhất cuộc đời, những người tưởng rằng sẽ không bao giờ bỏ rơi mình.

Cầm lấy chỗ trứng gà này rồi đi đi, đừng để ba mày nhìn thấy, má sẽ gọi cho mày”.

Đó là câu nói cuối cùng mà mẹ con nó nói chuyện với nhau. Nó ăn hết chỗ trứng ấy như là sự cứu đói cuối cùng mà mẹ nó có thể làm. Tám năm trôi qua rồi, nó vẫn chưa dám về nhà.

Nó chờ một cuộc gọi từ má suốt ba năm trời nhưng bặt vô âm tín, nó gọi về thì không ai bắt máy. Nó đã chính thức bị bỏ rơi và lạc loài giữa xã hội. Vào một ngày mưa tầm tã, nó lặng lẽ thay số điện thoại, chính thức buông bỏ hy vọng về vòng tay ấm áp của gia đình.

Khi quyết định bước sang trang đời mới, với người khác, cuộc sống có lẽ đã nở hoa. Nhưng với nó, vào thời khắc này của tám năm về trước, cuộc đời đã gần như bế tắc.

Gia đình chìm ngập trong không khí ngột ngạt một lần nữa.

Mẹ sinh bốn người con, ba người đầu là con gái, nó là đứa con trai cầu khẩn mà thành – mẹ nó bảo vậy.

Vậy mà, cuộc đời trớ trêu, tính nữ trong con người nó ngày càng mạnh mẽ khi dần lớn lên. Nó cố gắng giấu đi, không dám bộc lộ khi ở nhà vì sợ bị ba đánh.

Nhưng giấy không gói được lửa, bạn bè cùng lớp chọc ghẹo, cô chủ nhiệm nhân buổi họp phụ huynh đã mời cả ba và mẹ nó lên. Và sự kém tế nhị của cô khi nói với ba mẹ về chuyện của nó trước mặt những phụ huynh khác đã khiến nó bị trận đòn nhừ tử từ ba, trong tiếng khóc bất lực của mẹ.

Mẹ bị ba chì chiết la mắng thậm tệ. Nó khóc, mẹ nó khóc. Chuỗi ngày ngẩn không nổi mặt lên nhìn mọi người của mẹ với họ hàng đặc biệt là bà nội đã bắt đầu như vậy. Chuỗi ngày đến thở cũng phải gồng người cho nam tính của nó cũng bắt đầu như vậy.

Nó thu mình lại, không chơi với ai, tỏ ra hung dữ để tự bảo vệ mình vì sợ kẻ khác ức hiếp. 16 tuổi, nó không hiểu vì sao ba mẹ lại sinh nó ra trên đời này để cứ sống trong nỗi sợ hãi.

Sợ đang lúc soi gương, lén tô son trong phòng bị ba bắt gặp, sợ mỗi lần đi vệ sinh, ba lại rình xem nó đứng hay ngồi. Sợ mỗi lần họp phụ huynh, cô giáo lại mách lại điều gì đó. Sợ mỗi Tết đến, tụ tập gia đình, nó lại bị nói bóng gió, làm sắc mặt ba tái đi và mẹ thì lên cơn mệt tim.

Nó biết, mẹ đã rất mỏi mệt và đau khổ, nhưng mẹ không la rầy nó tiếng nào, vì có lẽ những lời lẽ chửi rủa nặng nề nhất ba nó đã nói hết rồi. Nó biết nó đã từng là niềm kiêu hãnh của ba, đứa con trai học giỏi, ngoan ngoãn, chưa bao giờ làm ba phải nhắc nhở việc học hành. Thế nên “sự thật” này như một cái tát giáng thẳng vào mặt ba nó. Nó gồng vì mẹ, vì sợ ba, vì không biết nên sống như thế nào.

Nó không nghĩ rằng cuộc sống của những người yêu thương nó và nó yêu thương lại ra đến nông nỗi này.

Sự sụp đổ của tình cảm gia đình một lần nữa lặp lại khi nó quyết định sống thật với giới tính nữ của mình.

Nó chính thức bị bỏ rơi.

Người ta bảo dù giông gió cuộc đời có tàn khốc đến đâu, thì gia đình vẫn là nơi ẩn trú an toàn nhất. Nhưng với nó thì ngược lại, giông gió từ lời dèm pha, kì thị từ xã hội không quật ngã được nó, mà chính gia đình mà nó yêu thương lại khiến nó chông chênh giữa cuộc đời.

Nó biết hận ai? Nó biết trách ai? Câu hỏi tại sao mẹ lại sinh nó ra cứ đeo bám lấy nó. Nó đã từng gào lên, thét vào mặt mẹ như vậy, bất chấp lời nói ấy đã cứa vào lòng mẹ nỗi đau khôn cùng.

Vào lúc tuyệt vọng nhất, nó đã đứng trên chiếc cầu vào một ngày mưa. Nó đứng đó và nhìn vào mặt nước bên dưới, những xoáy nước hung ác chực chờ bên dưới mặt nước tưởng chừng hiền hòa, yên ắng ấy.

Nó đã chuẩn bị tinh thần để nhảy xuống, nhưng khi nó thực sự đối diện với nỗi sợ trong tâm trí để tìm đến cái chết, nó bỗng dưng thấy mình yếu đuối và tệ hại hẳn đi. Tự trong lòng nó trào dâng lên nỗi ấm ức, tại sao nó lại phải tự dồn mình đến bước này?

Nó nghĩ đến việc sau khi nó đi, có lẽ cũng chẳng ai biết nó là ai, hoặc giả người ta biết, có lẽ họ lại râm ran những câu nói thương hại cuộc đời nó.

Nhưng, nó không cần sự thương hại. Vì ý nghĩ cay cú ấy mà nó trở lại và khao khát chứng minh bản thân. Nó vứt bỏ xuống dòng xoáy hun hút ấy những tháng năm là một đứa con trai ngoan, những tháng năm được ba mẹ yêu thương và cả những vết thương tuổi mới lớn.

Nó quyết định rằng bản thân nó phải giỏi hơn người ta ở cái lĩnh vực mà nó theo đuổi. Sau những thăng trầm, vì tất nhiên chẳng có con đường nào bằng phẳng, nó đã có những thành công chân chính bằng sức lực của bản thân.

Và nó bước vào những cuộc phẫu thuật nối tiếp nhau trong hành trình tìm lại và khiến cho dáng vóc phụ nữ trong con người mình được thoát ra ngoài. Những cột mốc và nỗi đau đớn lẫn sợ hãi trong chuỗi ngày đó, nhớ lại nó vẫn còn rùng mình.

Mùi thuốc sát trùng, màu trắng toát của những chiếc băng ca và gạc y tế, mùi của cái chết rình rập trên bàn mổ lạnh toát với những dụng cụ phẫu thuật và máy móc y tế. Mùi của nỗi sợ và đơn độc. Mùi của máu tanh nồng và của nước mắt mặn môi.

Thực sự với nó, tám năm là một khoảng thời gian rất ngắn mà nó tìm về được chính mình, may mắn hơn rất nhiều bạn bè đồng cảnh ngộ khác.

Thế nhưng, nó không thành công ở một điểm. Một điểm duy nhất làm trái tim nó không thể nào bình yên được. Nó dũng cảm trong hành trình khó khăn suốt tám năm ấy, dũng cảm đối mặt với cái chết để sống trọn vẹn. Vậy mà nó lại không đủ dũng khí để về gặp ba mẹ dù đôi lần nó đã len lén về nhìn lại căn nhà mà nó đã lớn lên, nhìn ba mẹ và các chị từ xa xa.

Về nhà đi con“. Nó luôn mơ màng nghe thấy mẹ gọi nó về nhưng khi tỉnh mộng rồi, nó lại đau xót nhận ra mình chỉ là một cái cây đã bị “đổ về nơi không có vết rìu”.

Giá như một lần ba nghe con nói

Giá như một lần mẹ đứng về phía con

Giá như mẹ ba nhìn thấy những héo hon

Thì trái tim con cũng đã vẹn tròn như người khác

 

Ba mẹ ơi! Con không lầm đường đi lạc

Mà bởi tạo hóa đã sai một hình hài

Con đã phải đi một con đường rất dài

Với bao tủi hổ, đớn đau và đơn độc

 

Con chỉ thèm một lần được khóc

Và được vỗ về “không sao cả con ơi”

Con chỉ thèm dẫu một lần duy nhất trong đời

Ba mẹ đón con về và rộng lòng dung thứ

Có được không?

LẠC NHIÊN

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...

“NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

  Trong kỷ nguyên công nghệ, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các ứng dụng giải trí như TikTok đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi việc sử dụng không còn nằm trong tầm kiểm soát, trẻ em và thanh thiếu niên rất dễ rơi vào trạng...

“NGHIỆN” MÀN HÌNH

  Trong thời đại công nghệ số, thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy tính trở thành công cụ không thể thiếu trong học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, khi việc sử dụng mất kiểm soát, lấn át các hoạt động cần thiết khác và gây suy...

CHE GIẤU BÍ MẬT ĐỂ GIA ĐÌNH KHÔNG TAN VỠ

Trong nhiều gia đình, khi có một sự thật khó chấp nhận – như chuyện vợ hoặc chồng ngoại tình, hay việc hôn nhân không còn hạnh phúc – các thành viên thường chọn cách che giấu và né tránh. Người lớn nói dối rằng “mọi chuyện vẫn ổn”, con cái giả vờ tin, còn cả gia đình...

NÓI DỐI MÃN TÍNH

  Nói dối là hành vi con người nào cũng từng trải qua, nhưng khi nó trở thành một thói quen kéo dài và dường như ăn sâu vào cách tồn tại của một người, ta gọi đó là nói dối mãn tính. Đây không chỉ đơn thuần là sự gian lận hay thiếu trung thực, mà thường là một cơ...

LGBT+ – NỖI ĐAU MANG TÊN CÔ ĐƠN

  Cô đơn là trải nghiệm mà ai cũng từng nếm trải, nhưng với cộng đồng LGBT+, nỗi cô đơn thường mang màu sắc đặc biệt sâu và đau hơn. Khi một người lớn lên trong môi trường bị kỳ thị, từ chối hay không được công nhận, não bộ họ liên tục ghi nhận tín hiệu “mình...

CÔ ĐƠN DƯỚI GÓC NHÌN SINH HỌC THẦN KINH

  Cô đơn không chỉ là cảm giác trống trải hay nỗi buồn thoáng qua, mà thực sự là một trải nghiệm đau đớn ở cấp độ sinh học thần kinh. Con người là sinh vật xã hội, bộ não chúng ta tiến hóa để duy trì kết nối với nhóm nhằm đảm bảo sự tồn tại. Khi bị tách rời hoặc...

CÔ ĐƠN VÀ TRẦM CẢM

  Cô đơn là một trải nghiệm phổ biến, ai trong chúng ta cũng từng trải qua. Thế nhưng, khi nỗi cô đơn kéo dài và không được xoa dịu bằng sự kết nối, sự lắng nghe và những vòng tay ấm áp, nó có thể trở thành mảnh đất màu mỡ cho trầm cảm hình thành. Về mặt sinh học...

CĂNG THẲNG VÀ KHẢ NĂNG THỤ THAI, MANG THAI

  Hệ thống đáp ứng với căng thẳng (stress response system) là một cơ chế sinh học phức tạp, trong đó trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA axis) đóng vai trò trung tâm. Khi cơ thể đối mặt với áp lực, hormone cortisol và catecholamine (adrenaline,...

KHI BẠN BỊ HẤP DẪN BỞI NGƯỜI “KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC”

  Nhiều người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới, đều trải nghiệm một mô thức lặp lại: họ chỉ rung động với những người “không thể thuộc về mình” — người đã có gia đình, người không quan tâm, người lạnh nhạt, hoặc những đối tượng mà ngay từ đầu họ biết...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

NHỮNG ĐỨA TRẺ ĂN CẮP

Tiếng nói thầm lặng của nỗi đau Khi một đứa trẻ bị phát hiện ăn cắp, người lớn thường vội vàng quy kết đó là hành vi sai trái, vô đạo đức hay “mất dạy”. Thế nhưng, nếu ta dừng lại để lắng nghe phía sau hành vi ấy, ta sẽ nhận ra đó không chỉ là câu chuyện về một món đồ...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...

“NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

  Trong kỷ nguyên công nghệ, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các ứng dụng giải trí như TikTok đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi việc sử dụng không còn nằm trong tầm kiểm soát, trẻ em và thanh thiếu niên rất dễ rơi vào trạng...

“NGHIỆN” MÀN HÌNH

  Trong thời đại công nghệ số, thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy tính trở thành công cụ không thể thiếu trong học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, khi việc sử dụng mất kiểm soát, lấn át các hoạt động cần thiết khác và gây suy...