ĐƯỜNG PHƯỢNG BAY

ĐƯỜNG PHƯỢNG BAY

 

Tôi có một thói quen lạ kì, đó là hay đi lang thang để tìm lại hồi ức của những mùa hè đã cũ mỗi khi cây phượng già trước cửa phòng trọ hoan hỉ nở đóa hoa đầu mùa.

Buổi sớm đầu tháng Sáu, Sài Gòn choàng lên mình làn hơi lạnh sau cơn mưa đêm rả rích. Ngôi trường mà mỗi sáng tôi vẫn thường hay chạy bộ bên ngoài khuôn viên dạo này vắng lặng hẳn. Hè đã về rồi. Không còn cảnh phụ huynh đưa rước tấp nập nên bất giác trong lòng gợn lên một chút bùi ngùi. Cảm giác của những phút cuối cùng trong lễ trưởng thành cuối cấp như thể đang trỗi dậy. Rồi cơn xúc động ùa về. Nhớ thương, hối tiếc, ngậm ngùi có đủ cả.

Ở những giây khắc này, tôi chẳng thể ngăn nổi dòng nhớ trong đầu mình cứ thế bị cuốn trôi về miền kí ức xa xôi – những mùa hè vô ưu, vô lo, hồn nhiên trong yêu thương. Khi ấy, bầu trời của tôi và của tất cả chúng ta đều rất nhỏ, rất yên bình, giản đơn. Khi ngã, khi buồn đều có người đỡ nâng. Mùa phượng đến chính là mùa hè đến. Đơn thuần thế thôi.

Với riêng tôi, đã qua 11 mùa phượng không còn là hè được đếm đong bằng nỗi nhớ, đánh dấu từ hôm gấp lại những chiếc áo dài trắng với bao luyến lưu. Những cánh phượng của kí ức đã rơi vào quá vãng. Đường phượng bay của bầu trời hiện tại đã rộng lớn khôn cùng. Nhưng bầu trời càng rộng lớn thì càng dễ khiến lòng người hoang mang và sa ngã. Mà khi ngã, khi buồn chỉ có bản thân mới có thể vỗ về để tự đứng dậy mà thôi. Mùa phượng đến là mùa hoài niệm đến. Chẳng đơn thuần nữa rồi.

Người ta thường hay nhắc về quãng thời gian đẹp đẽ của những năm tháng học trò với bảng đen, phấn trắng, thầy cô, bạn bè… Còn tôi, tôi chỉ muốn nhớ về cái gọi là sự đơn thuần của tâm hồn khi ấy, về sự trong trẻo hiếm có, khó kiếm tìm mà bây giờ tôi cứ hay khắc khoải và khát khao trong những đêm đau đầu vì lòng người.

Sự đơn thuần vốn tỷ lệ nghịch dần với sự trưởng thành của mỗi con người. Nét thuần khiết chắc có lẽ chỉ còn đọng lại ở tà áo trắng của những ngày còn thơm nắng sân trường.

Rời trường lớp, bước vào trường đời, bạn bè mỗi người một nơi, đều có cuộc sống riêng và khác biệt. Rồi tháng năm như dòng nước lũ, những băn khoăn, lắng lo của cuộc sống hằng ngày thi thoảng cứ khiến chúng tôi trăn trở một giấc mơ: bao giờ cho đến ngày xưa.

Sự thuần khiết của ngày xưa tồn tại như một nuối tiếc ngậm ngùi trong lòng mỗi người, mà người ta thường gọi nó bằng cái tên là hoài niệm.

Ở miền kí ức ấy, chúng ta đối đãi với nhau bằng sự chân thành và vô tư nhất. Nếu có tỵ hiềm chắc cũng chỉ đơn giản là sự đua ganh trong học tập mà thôi. Sự phức tạp nếu có cũng chẳng thể dấy lên cơn phong ba hay phiền não trong quá nhiều ngày. Những giọt nước mắt yêu, ghét, giận hờn khi lên đỉnh điểm cũng thoải mái mà trút ra, chẳng phải kiêng ngại ánh mắt của bất kì ai.

Đến một lứa tuổi nào đó, chúng ta sẽ nhận ra được rằng sự đơn thuần của tuổi học trò là vô giá.

Nhưng tôi vẫn tin rằng có những đứa trẻ mãi ở trong lòng mỗi người, chỉ cần chưa bao giờ lớn thì hạnh ngộ sẽ rất vui!

Tôi thèm thuồng gặp lại bạn bè cũ của một thời niên thiếu, cùng bước vào ngôi trường đã học, ngồi lại vị trí của chính mình ngày xưa. Cùng vỡ òa nhận ra nhau sau bao nhiêu năm xa cách, dáng hình đã đi khác rất nhiều. Cùng san sẻ, chia vui với những ai còn, ngậm ngùi vì những người đã mất.

Đường phượng bay của bao thế hệ vẫn đang nối tiếp hành trình của nó. Còn những cánh phượng của một trời thương nhớ trong tôi vẫn nằm lại ở miền kí ức ngọt ngào và thuần khiết. Dẫu chỉ còn một chút thôi, tôi vẫn muốn níu giữ những ý niệm đơn thuần của thuở ấy để bản thân không bao giờ chệch ra khỏi đường băng của chân thiện mỹ.

 

Giọt nắng đêm, rơi trên thềm thao thức 
Phố khuya rồi, chắc người đã ngủ say
Một tối quang mây, xao xác mảnh trăng gầy
Ta thả hồn trôi, lênh đênh trong dòng nhớ

Kìa tuổi thơ ngoan lành với giấc mơ
Nàng Lọ Lem cùng tình yêu cổ tích
Ôi thương quá tuổi học trò tinh nghịch
Ngày chia tay… trang lưu bút ướt nhoè

Kìa ngôi nhà nhỏ, khói bếp cay xè
Mâm cơm bạc, nhưng đủ đầy hơi ấm
Và những đêm, trời trở gió lạnh căm
Vùi vào lòng mẹ, ngoan lành an giấc

Kìa dòng sông và bao nhiêu cảnh vật
Mà khi ấy có bao giờ nhớ thương
Ôi bức tranh quê dung dị, đời thường
Mắt nhắm vẽ, từng con đường, góc phố

Kìa góc sân lần đầu ta gặp gỡ
Thương nụ cười buồn, thương ánh mắt ưu tư
Từng kỉ niệm ta ôm lấy khư khư
Cảm ơn người, đến và đi bình lặng

Thêm một sớm mai trời xanh nắng
Thêm một ngày mới để yêu thương
Những hồi ức cất vào trong tâm tưởng
Để lúc chông chênh, đêm trắng tìm về…

(Đêm trắng – thơ Lạc Nhiên)

LẠC NHIÊN

 

Tôi có một thói quen lạ kì, đó là hay đi lang thang để tìm lại hồi ức của những mùa hè đã cũ mỗi khi cây phượng già trước cửa phòng trọ hoan hỉ nở đóa hoa đầu mùa.

Buổi sớm đầu tháng Sáu, Sài Gòn choàng lên mình làn hơi lạnh sau cơn mưa đêm rả rích. Ngôi trường mà mỗi sáng tôi vẫn thường hay chạy bộ bên ngoài khuôn viên dạo này vắng lặng hẳn. Hè đã về rồi. Không còn cảnh phụ huynh đưa rước tấp nập nên bất giác trong lòng gợn lên một chút bùi ngùi. Cảm giác của những phút cuối cùng trong lễ trưởng thành cuối cấp như thể đang trỗi dậy. Rồi cơn xúc động ùa về. Nhớ thương, hối tiếc, ngậm ngùi có đủ cả.

Ở những giây khắc này, tôi chẳng thể ngăn nổi dòng nhớ trong đầu mình cứ thế bị cuốn trôi về miền kí ức xa xôi – những mùa hè vô ưu, vô lo, hồn nhiên trong yêu thương. Khi ấy, bầu trời của tôi và của tất cả chúng ta đều rất nhỏ, rất yên bình, giản đơn. Khi ngã, khi buồn đều có người đỡ nâng. Mùa phượng đến chính là mùa hè đến. Đơn thuần thế thôi.

Với riêng tôi, đã qua 11 mùa phượng không còn là hè được đếm đong bằng nỗi nhớ, đánh dấu từ hôm gấp lại những chiếc áo dài trắng với bao luyến lưu. Những cánh phượng của kí ức đã rơi vào quá vãng. Đường phượng bay của bầu trời hiện tại đã rộng lớn khôn cùng. Nhưng bầu trời càng rộng lớn thì càng dễ khiến lòng người hoang mang và sa ngã. Mà khi ngã, khi buồn chỉ có bản thân mới có thể vỗ về để tự đứng dậy mà thôi. Mùa phượng đến là mùa hoài niệm đến. Chẳng đơn thuần nữa rồi.

Người ta thường hay nhắc về quãng thời gian đẹp đẽ của những năm tháng học trò với bảng đen, phấn trắng, thầy cô, bạn bè… Còn tôi, tôi chỉ muốn nhớ về cái gọi là sự đơn thuần của tâm hồn khi ấy, về sự trong trẻo hiếm có, khó kiếm tìm mà bây giờ tôi cứ hay khắc khoải và khát khao trong những đêm đau đầu vì lòng người.

Sự đơn thuần vốn tỷ lệ nghịch dần với sự trưởng thành của mỗi con người. Nét thuần khiết chắc có lẽ chỉ còn đọng lại ở tà áo trắng của những ngày còn thơm nắng sân trường.

Rời trường lớp, bước vào trường đời, bạn bè mỗi người một nơi, đều có cuộc sống riêng và khác biệt. Rồi tháng năm như dòng nước lũ, những băn khoăn, lắng lo của cuộc sống hằng ngày thi thoảng cứ khiến chúng tôi trăn trở một giấc mơ: bao giờ cho đến ngày xưa.

Sự thuần khiết của ngày xưa tồn tại như một nuối tiếc ngậm ngùi trong lòng mỗi người, mà người ta thường gọi nó bằng cái tên là hoài niệm.

Ở miền kí ức ấy, chúng ta đối đãi với nhau bằng sự chân thành và vô tư nhất. Nếu có tỵ hiềm chắc cũng chỉ đơn giản là sự đua ganh trong học tập mà thôi. Sự phức tạp nếu có cũng chẳng thể dấy lên cơn phong ba hay phiền não trong quá nhiều ngày. Những giọt nước mắt yêu, ghét, giận hờn khi lên đỉnh điểm cũng thoải mái mà trút ra, chẳng phải kiêng ngại ánh mắt của bất kì ai.

Đến một lứa tuổi nào đó, chúng ta sẽ nhận ra được rằng sự đơn thuần của tuổi học trò là vô giá.

Nhưng tôi vẫn tin rằng có những đứa trẻ mãi ở trong lòng mỗi người, chỉ cần chưa bao giờ lớn thì hạnh ngộ sẽ rất vui!

Tôi thèm thuồng gặp lại bạn bè cũ của một thời niên thiếu, cùng bước vào ngôi trường đã học, ngồi lại vị trí của chính mình ngày xưa. Cùng vỡ òa nhận ra nhau sau bao nhiêu năm xa cách, dáng hình đã đi khác rất nhiều. Cùng san sẻ, chia vui với những ai còn, ngậm ngùi vì những người đã mất.

Đường phượng bay của bao thế hệ vẫn đang nối tiếp hành trình của nó. Còn những cánh phượng của một trời thương nhớ trong tôi vẫn nằm lại ở miền kí ức ngọt ngào và thuần khiết. Dẫu chỉ còn một chút thôi, tôi vẫn muốn níu giữ những ý niệm đơn thuần của thuở ấy để bản thân không bao giờ chệch ra khỏi đường băng của chân thiện mỹ.

 

Giọt nắng đêm, rơi trên thềm thao thức 
Phố khuya rồi, chắc người đã ngủ say
Một tối quang mây, xao xác mảnh trăng gầy
Ta thả hồn trôi, lênh đênh trong dòng nhớ

Kìa tuổi thơ ngoan lành với giấc mơ
Nàng Lọ Lem cùng tình yêu cổ tích
Ôi thương quá tuổi học trò tinh nghịch
Ngày chia tay… trang lưu bút ướt nhoè

Kìa ngôi nhà nhỏ, khói bếp cay xè
Mâm cơm bạc, nhưng đủ đầy hơi ấm
Và những đêm, trời trở gió lạnh căm
Vùi vào lòng mẹ, ngoan lành an giấc

Kìa dòng sông và bao nhiêu cảnh vật
Mà khi ấy có bao giờ nhớ thương
Ôi bức tranh quê dung dị, đời thường
Mắt nhắm vẽ, từng con đường, góc phố

Kìa góc sân lần đầu ta gặp gỡ
Thương nụ cười buồn, thương ánh mắt ưu tư
Từng kỉ niệm ta ôm lấy khư khư
Cảm ơn người, đến và đi bình lặng

Thêm một sớm mai trời xanh nắng
Thêm một ngày mới để yêu thương
Những hồi ức cất vào trong tâm tưởng
Để lúc chông chênh, đêm trắng tìm về…

(Đêm trắng – thơ Lạc Nhiên)

LẠC NHIÊN

 

SÁNG CHẤN HẬU NGOẠI TÌNH

Sang chấn hậu ngoại tình (Post-Infidelity Trauma – PIT) là trạng thái tâm lý xảy ra khi một người phát hiện bạn đời hoặc người yêu phản bội. Đây không chỉ là nỗi buồn hay thất vọng thông thường, mà là tổn thương sâu sắc chạm vào cảm giác an toàn, tin tưởng và giá trị...

NHỮNG ĐÀN BÀ KHÔNG DÁM TỐT HƠN

Nhiều phụ nữ thông minh, có năng lực và giàu tiềm năng lại chọn sống trong những mối quan hệ không có tình yêu, những công việc không tương xứng với khả năng, hoặc những hoàn cảnh “tạm ổn nhưng không hạnh phúc”. Họ không dám lựa chọn tốt hơn, không phải vì thiếu khả...

PHÂN BIỆT NHÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU, BÁC SĨ TÂM THẦN VÀ BÁC SĨ THẦN KINH

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần, việc phân biệt nhà tâm lý trị liệu, bác sĩ tâm thần và bác sĩ thần kinh không chỉ là vấn đề thuật ngữ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc một người có nhận được sự hỗ trợ phù hợp hay không. Mỗi chuyên môn có vai trò riêng,...

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...

NỖI ĐAU BẤT LỰC CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT SAU XÂM HẠI

Trầm cảm là một trong những hệ quả tâm lý phổ biến và nặng nề nhất đối với những người từng trải qua xâm hại tình dục. Trải nghiệm bị xâm phạm không chỉ để lại nỗi đau thể chất và tinh thần tức thời mà còn làm xói mòn niềm tin cơ bản của con người vào sự an toàn, giá...

“TRẦM CẢM” DO “NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

Trong xã hội hiện đại, mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp, giải trí và chia sẻ thông tin phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức dẫn đến “nghiện mạng xã hội” đang trở thành một hiện tượng đáng báo động. Nghiện mạng xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thói quen...

MỐI NGUY HIỂM KHI SỬ DỤNG MÀN HÌNH VỚI TRẺ EM

  Trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi, não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất và nhạy cảm nhất trong suốt cuộc đời. Đây là thời kỳ hình thành hàng tỷ kết nối thần kinh mới, được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm thực tế như nghe giọng nói của cha mẹ, vận động, tiếp xúc...

“NGHIỆN” MẠNG XÃ HỘI

  Trong kỷ nguyên công nghệ, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các ứng dụng giải trí như TikTok đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, khi việc sử dụng không còn nằm trong tầm kiểm soát, trẻ em và thanh thiếu niên rất dễ rơi vào trạng...

“NGHIỆN” MÀN HÌNH

  Trong thời đại công nghệ số, thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng hay máy tính trở thành công cụ không thể thiếu trong học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, khi việc sử dụng mất kiểm soát, lấn át các hoạt động cần thiết khác và gây suy...

CHE GIẤU BÍ MẬT ĐỂ GIA ĐÌNH KHÔNG TAN VỠ

Trong nhiều gia đình, khi có một sự thật khó chấp nhận – như chuyện vợ hoặc chồng ngoại tình, hay việc hôn nhân không còn hạnh phúc – các thành viên thường chọn cách che giấu và né tránh. Người lớn nói dối rằng “mọi chuyện vẫn ổn”, con cái giả vờ tin, còn cả gia đình...

NÓI DỐI MÃN TÍNH

  Nói dối là hành vi con người nào cũng từng trải qua, nhưng khi nó trở thành một thói quen kéo dài và dường như ăn sâu vào cách tồn tại của một người, ta gọi đó là nói dối mãn tính. Đây không chỉ đơn thuần là sự gian lận hay thiếu trung thực, mà thường là một cơ...

PERFORMANCE ANXIETY Ở NAM GIỚI KHI QUAN HỆ: KHI CĂNG THẲNG LẤN ÁT SỰ GẦN GŨI

Performance anxiety (lo âu về khả năng tình dục) ở nam giới là một hiện tượng phổ biến hơn nhiều so với những gì xã hội thường thừa nhận. Không ít người đàn ông bước vào quan hệ tình dục với tâm thế căng thẳng, tự giám sát bản thân và sợ thất bại, thay vì cảm nhận...

SÁNG CHẤN HẬU NGOẠI TÌNH

Sang chấn hậu ngoại tình (Post-Infidelity Trauma – PIT) là trạng thái tâm lý xảy ra khi một người phát hiện bạn đời hoặc người yêu phản bội. Đây không chỉ là nỗi buồn hay thất vọng thông thường, mà là tổn thương sâu sắc chạm vào cảm giác an toàn, tin tưởng và giá trị...

NHỮNG ĐÀN BÀ KHÔNG DÁM TỐT HƠN

Nhiều phụ nữ thông minh, có năng lực và giàu tiềm năng lại chọn sống trong những mối quan hệ không có tình yêu, những công việc không tương xứng với khả năng, hoặc những hoàn cảnh “tạm ổn nhưng không hạnh phúc”. Họ không dám lựa chọn tốt hơn, không phải vì thiếu khả...

PHÂN BIỆT NHÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU, BÁC SĨ TÂM THẦN VÀ BÁC SĨ THẦN KINH

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần, việc phân biệt nhà tâm lý trị liệu, bác sĩ tâm thần và bác sĩ thần kinh không chỉ là vấn đề thuật ngữ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc một người có nhận được sự hỗ trợ phù hợp hay không. Mỗi chuyên môn có vai trò riêng,...

NỖI SỢ MẤT NGƯỜI THÂN

Nỗi sợ mất người thân là một trong những nỗi sợ cảm xúc mạnh mẽ nhất mà con người có thể trải nghiệm. Ở mức bề mặt, nó có thể xuất hiện như lo âu khi người mình thương không hồi đáp, hoảng hốt khi có dấu hiệu xung đột, hoặc cảm giác bất an mỗi khi có khoảng cách....

KHI BẠN BỊ HẤP DẪN BỞI NGƯỜI “KHÔNG THỂ CÓ ĐƯỢC”

  Nhiều người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới, đều trải nghiệm một mô thức lặp lại: họ chỉ rung động với những người “không thể thuộc về mình” — người đã có gia đình, người không quan tâm, người lạnh nhạt, hoặc những đối tượng mà ngay từ đầu họ biết...

XẤU HỔ TÌNH DỤC MANG TÍNH VĂN HÓA

  Rất nhiều phụ nữ dị tính không hề thiếu ham muốn tình dục, nhưng họ mong muốn sự gần gũi, vuốt ve và kết nối cảm xúc nhiều hơn là quan hệ thâm nhập. Điều này không phải dấu hiệu lãnh cảm hay xa cách, mà xuất phát từ cơ chế xấu hổ tình dục (sexual shame) được...

KHI TA BỊ HẤP DẪN BỞI ĐIỀU LÀM TA TỔN THƯƠNG

  Trong trị liệu tâm lý, đặc biệt khi làm việc với sang chấn gắn bó, một hiện tượng lặp đi lặp lại thường thấy là việc thân chủ liên tục bị hấp dẫn bởi những kiểu người hoặc mối quan hệ gây tổn thương cho họ. Douglas C. Kort (2018) gọi hiện tượng này là CCSA –...

PHÂN BIỆT THAM VẤN TÂM LÝ, TÂM LÝ LÂM SÀNG VÀ TÂM LÝ TRỊ LIỆU

  Hiểu đúng để tiếp cận đúng dịch vụ sức khỏe tâm thần Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, hàng loạt thuật ngữ chuyên môn như counseling (tham vấn tâm lý), clinical psychology (tâm lý lâm sàng) và psychotherapy (tâm lý trị liệu)...

TẠI SAO VIỆT NAM ÍT NƠI ĐÀO TẠO TÂM LÝ TRỊ LIỆU?

Tâm lý trị liệu – hiểu như một ngành khoa học ứng dụng đòi hỏi đào tạo bài bản, giám sát lâm sàng và tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt – hiện còn khan hiếm tại Việt Nam. Sự thiếu hụt này không chỉ đến từ khó khăn trong hệ thống giáo dục mà còn bắt nguồn từ văn hóa, chính...

ĐỨA TRẺ VÀ NGƯỜI MẸ TRẦM CẢM

  Khi người mẹ rơi vào trầm cảm, đứa trẻ không chỉ mất đi nguồn chăm sóc thường xuyên mà còn thiếu vắng sự kết nối cảm xúc – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thần kinh và gắn bó. Trầm cảm khiến người mẹ trở nên rút lui, nét mặt ít biểu cảm, giọng nói phẳng, khả...

KHI NGƯỜI MẸ ĐE DỌA BỎ MẶT CON TRAI MÌNH…

  Khi một người mẹ đe dọa bỏ mặc, rời đi, hoặc “không cần con nữa”, trải nghiệm này gây ra một dạng sang chấn gắn bó đặc biệt nặng nề đối với đứa trẻ, kể cả khi lời đe dọa không trở thành sự thật. Đối với trẻ em, người mẹ đại diện cho sự sống còn, an toàn và ổn...

NỖI ĐAU MẤT NGƯỜI THÂN

Khi cơ thể và tâm trí cùng tan vỡ Mất người thân là một trong những trải nghiệm đau đớn nhất mà con người có thể trải qua. Nó không chỉ là việc một người rời khỏi cuộc đời ta, mà còn là sự sụp đổ của cảm giác gắn bó, an toàn và ý nghĩa sống. Với nhiều người, đây không...

SANG CHẤN ĐẠO ĐỨC – MORAL INJURY

Khi vết thương nằm ở tầng sâu của lương tâm Không phải mọi sang chấn đều đến từ sợ hãi hay bạo lực. Có những tổn thương không nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng gặm nhấm con người từ bên trong – đó là sang chấn đạo đức (moral injury). Nó xuất hiện khi một người làm,...

PHÂN LY CƠ THỂ

  Phân ly cơ thể (somatic dissociation) là một dạng đặc biệt của phản ứng phân ly, trong đó sự tách rời không diễn ra ở cấp độ ý thức hay ký ức, mà biểu hiện trực tiếp thông qua cảm giác cơ thể, tri giác thân thể và các chức năng sinh học. Đây là một chiến lược...

PHÂN LY BẢN NGÃ

  Dissociative parts – hay các phần phân ly của bản ngã – là khái niệm trung tâm trong tâm lý học sang chấn hiện đại, mô tả hiện tượng tâm trí con người “tách ra” thành nhiều phần tương đối độc lập nhằm thích nghi với các trải nghiệm đau thương vượt quá khả năng...

NHỮNG ĐỨA TRẺ ĂN CẮP

Tiếng nói thầm lặng của nỗi đau Khi một đứa trẻ bị phát hiện ăn cắp, người lớn thường vội vàng quy kết đó là hành vi sai trái, vô đạo đức hay “mất dạy”. Thế nhưng, nếu ta dừng lại để lắng nghe phía sau hành vi ấy, ta sẽ nhận ra đó không chỉ là câu chuyện về một món đồ...

PHÂN LY, TÊ LIỆT, ĐÔNG CỨNG GÂY ĐAU KHI QUAN HỆ

  Hiện tượng tê liệt, đông cứng hoặc phân ly ở bộ phận sinh dục nữ là một chủ đề nhạy cảm nhưng rất quan trọng trong lĩnh vực trị liệu tình dục và sang chấn. Đây không phải là dấu hiệu của sự “lạnh lùng” hay “thiếu ham muốn” như nhiều người lầm tưởng, mà là phản...

RỐI LOẠN PHÂN LY

  Khi tâm trí tách rời để sinh tồn Rối loạn phân ly là một cơ chế tự bảo vệ phức tạp của tâm trí, xảy ra khi con người phải đối diện với những trải nghiệm quá sức chịu đựng, thường là sang chấn nghiêm trọng trong thời thơ ấu như bạo hành, xâm hại tình dục, bỏ...

CAN THIỆP BẮT BUỘC THỦ PHẠM GÂY BẠO HÀNH

  Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân gây sang chấn tâm lý nghiêm trọng và kéo dài nhất. Nhiều nạn nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, phải sống trong trạng thái sợ hãi, bất lực và bị “đông cứng” (freeze response) trong suốt thời gian dài. Khi bị dồn...